Jeff Bezos dự báo viễn cảnh 'một người đi làm, đủ nuôi cả nhà'

Jeff Bezos dự đoán về tương lai người lao động có thể kiếm đủ tiền trang trải cuộc sống với thời gian làm việc ít hơn. Ảnh: Spencer Lowell/Fortune.

Trong cuộc phỏng vấn với Fox News tuần qua, Jeff Bezos cho rằng năng suất kinh tế tăng lên nhờ AI giúp nhiều người có thể trang trải cuộc sống với số giờ làm việc ít hơn. Khi đó, công việc không còn là nghĩa vụ bắt buộc đối với tất cả.

Ông dự đoán rằng trí tuệ nhân tạo (AI) có thể rút ngắn thời gian làm việc của người lao động xuống còn 3 ngày mỗi tuần. Theo Bezos, sự dồi dào về tài sản và nguồn lực trong kỷ nguyên AI thậm chí có thể dẫn đến tình trạng thiếu hụt lao động. Khi một người có thể kiếm đủ tiền để duy trì cuộc sống gia đình, người còn lại không nhất thiết phải đi làm, theo Fortune.

AI giúp rút ngắn thời gian làm việc

Jeff Bezos cho rằng năng suất tăng khiến doanh nghiệp khó tuyển dụng hơn, bởi người lao động không còn phải làm nhiều công việc để trang trải cuộc sống. Nếu một công việc đủ bảo đảm tài chính cho gia đình, họ có thể lựa chọn làm ít hơn.

Bezos không phải lãnh đạo công nghệ duy nhất cho rằng AI có thể thay đổi cách con người làm việc. Tuy nhiên, các dự báo về mức độ thay đổi có sự khác biệt, từ tuần làm việc 4 ngày đến viễn cảnh con người không cần lao động để kiếm sống.

Jensen Huang, CEO Nvidia, cho rằng AI có thể đưa tuần làm việc xuống còn 4 ngày. Jamie Dimon, lãnh đạo JPMorgan Chase, dự đoán nhân viên chỉ làm việc 3,5 ngày mỗi tuần trong tương lai. Trong khi đó, Bill Gates từng đề cập đến khả năng con người chỉ cần làm việc 2 ngày mỗi tuần.

Jensen Huang (Nvidia) dự đoán AI có thể giúp rút ngắn tuần làm việc xuống còn 4 ngày. Ảnh: Kent Nishimura/Reuters.

Elon Musk, nhà sáng lập SpaceX, đưa ra viễn cảnh xa hơn khi cho rằng AI và robot có thể mở ra thời kỳ “thu nhập cao”, khiến tiền bạc bớt quan trọng. Trong bối cảnh đó, con người không còn phải làm việc để sinh tồn. Cuối năm ngoái, Musk cũng dự đoán những tiến bộ trong AI và robot có thể khiến việc làm trở thành sự tùy chọn trong vòng 10-20 năm tới.

Những nhận định này đều dựa trên kỳ vọng rằng công nghệ có thể nâng cao năng suất, giúp con người hoàn thành nhiều công việc hơn trong thời gian ngắn hơn. Tuy nhiên, các lãnh đạo doanh nghiệp chưa thống nhất về tốc độ và mức độ AI có thể thay đổi thị trường lao động.

Dù lạc quan về tiềm năng dài hạn của AI, Bezos thừa nhận làn sóng công nghệ này khiến các nhà đầu tư đối mặt với nhiều bất định. Khi được hỏi liệu cơn sốt AI có phải là bong bóng hay không, ông cho rằng khó đưa ra kết luận.

Theo Bezos, công nghệ này là có thật và có thể mang lại lợi ích cho xã hội. Tuy nhiên, dòng vốn đổ vào lĩnh vực AI cũng tài trợ cho cả ý tưởng thành công và dự án thiếu tiềm năng. Tỷ phú đồng thời lưu ý rằng việc đánh giá cơ hội đầu tư trong giai đoạn hiện tại không đơn giản.

Hoài nghi về viễn cảnh tuần làm việc ngắn hơn

Dự báo của Jeff Bezos dựa trên kỳ vọng AI giúp tăng năng suất, từ đó cho phép người lao động hoàn thành công việc trong thời gian ngắn hơn mà vẫn duy trì thu nhập. Tuy nhiên, không phải lãnh đạo công nghệ hay chuyên gia kinh tế nào cũng tin rằng tiến bộ công nghệ tự động chuyển thành thời gian rảnh rỗi.

Sam Altman, CEO OpenAI, là một trong những người công khai hoài nghi viễn cảnh này. Theo Business Insider, Altman cho rằng con người có tính cạnh tranh cao, vẫn thích theo đuổi những mục tiêu mới, nên khả năng thời gian làm việc giảm mạnh tương đối khó xảy ra.

Ông nhận xét rằng những đổi mới công nghệ trong lịch sử từng hứa hẹn giúp con người có thêm thời gian nhàn rỗi, nhưng xã hội chưa bao giờ hiện thực hóa rộng rãi lời hứa về tuần làm việc 4 giờ. Altman cũng không kỳ vọng AI thay đổi điều đó.

Sam Altman (OpenAI) không cho rằng AI có thể rút ngắn thời gian làm việc. Ảnh: David Paul Morris/Bloomberg.

Giáo sư kinh tế John Quiggin từ Đại học Queensland cũng cảnh báo về khoảng cách giữa năng suất và thời gian nghỉ ngơi. Trong bài bình luận đăng trên The Guardian hồi tháng 3, ông cho rằng không có gì bảo đảm rằng phần lớn người lao động hưởng lợi từ sự tăng năng suất nhờ AI.

Theo Quiggin, trong lịch sử, việc giảm giờ làm không đơn thuần là kết quả tự nhiên của tiến bộ công nghệ, mà còn gắn với hoạt động của công đoàn, chính sách của chính phủ, và thường phải đối mặt với sự phản đối từ giới chủ doanh nghiệp. Vì vậy, muốn hiện thực hóa tuần làm việc ngắn hơn, xã hội cần có những cơ chế phân chia thành quả công nghệ, thay vì chỉ trông chờ vào quyết định của doanh nghiệp.

Báo cáo của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), công bố tháng 6, tổng hợp các nghiên cứu thực nghiệm về tác động của AI tạo sinh đối với việc làm, năng suất và cách tổ chức công việc cũng đặt ra những hoài nghi riêng.

Báo cáo nhận định rằng sự cải thiện năng suất đã xuất hiện, nhưng mức tăng không đồng đều và vẫn chưa được xác minh đầy đủ. Đáng chú ý, thời gian tiết kiệm được nhờ AI chưa chuyển thành mức tăng tương ứng về sản lượng đo lường được, thu nhập hoặc việc làm.