Cung Nam Phương Hoàng hậu, dấu ấn quý phái giữa lòng Đà Lạt

Cung Nam Phương Hoàng hậu tại Đà Lạt (Lâm Đồng)

Cung Nam Phương Hoàng hậu tọa lạc trên một ngọn đồi cao, thoáng có tầm nhìn bao quát xung quanh. Từ đây có thể phóng tầm mắt nhìn rõ hồ Xuân Hương cách đó vài Km. Hiện nay, dinh thự này nằm trong khuôn viên của Bảo tàng tỉnh Lâm Đồng tại địa chỉ số 4 đường Hùng Vương, phường Xuân Hương - Đà Lạt.

Dấu ấn một thời vàng son

Theo các tài liệu ghi chép tại đây, công trình kiến trúc này được xây dựng vào những năm 30 của thế kỷ XX, thuộc quyền sở hữu của ông Nguyễn Hữu Hào - một điền chủ giàu có của xứ Nam Kỳ thời bấy giờ.

Về sau, dinh thự được ông tặng cho con gái là Nguyễn Hữu Thị Lan (sinh năm 1914) làm của hồi môn khi bà được vua Bảo Đại lấy làm vợ và tấn phong Hoàng hậu vào năm 1934. Từ đó, dinh thự này được đổi tên thành cung Nam Phương Hoàng hậu. Cùng với Dinh I, nơi đây thường sử dụng làm nơi nghỉ ngơi và sinh hoạt của vợ chồng nhà vua và các hoàng tử, công chúa mỗi khi đến Đà Lạt.

Sau khi lấy vua Bảo Đại, Nam Phương Hoàng hậu được cha mình tặng cho dinh thự này

Tổng thể cung Nam Phương Hoàng hậu có 4 tầng gồm 1 tầng hầm, 1 tầng trệt và 2 tầng lầu với tổng diện tích sử dụng khoảng 500m2. Đây là một dinh thự độc đáo mang đậm lối kiến trúc Art Deco (bố cục không gian bằng những khối hình học cơ bản, những băng cửa rộng, chạy băng dọc hoặc ngang công trình), với nhiều vật liệu xây dựng được nhập từ châu Âu về.

Qua quan sát có thể dễ dàng nhận thấy, cung được bố trí khá nhiều cửa đi và cửa sổ có kích thước khá rộng và cao nên lấy được lượng lớn ánh sáng tự nhiên cho các không gian bên trong. Một số cửa được thiết kế với 2 lớp gồm lớp cửa lá sách lấy gió và lớp cửa kính lấy sáng, bên trên một số cửa có vòm hình bán nguyệt.

Cung có lối kiến trúc bên ngoài khá độc đáo

Nội thất bên trong cung phần lớn được làm từ gỗ, bọc nhung và gấm, trang trí bằng nhiều vật phẩm quý giá như gốm sứ, tượng ngọc. Không gian cung tuy không quá rộng lớn, nhưng mỗi căn phòng đều có chức năng riêng biệt, được sắp xếp hợp lý, phản ánh nếp sống nền nã, chuẩn mực của một gia đình hoàng gia.

Chân dung Nam Phương hoàng hậu được treo bên trong cung

Một điểm đặc biệt của cung mà không một biệt thự nào tại Đà Lạt thời đó có được đó chính là bên trong cung được bố trí đến 9 lò sưởi với mặt ngoài được ốp bằng đá ngoại nhập, trong đó lò sưởi ở phòng ăn có kích thước lớn nhất với bề rộng 2m và chiều cao lên đến 4m.

Theo giải thích từ hướng dẫn viên tại đây, đá dùng để ốp các lò sưởi được nhập từ Ý về Việt Nam, rồi được tập kết tại Phan Rang - Tháp Chàm (tỉnh Khánh Hòa ngày nay), sau đó sẽ được các đội voi từ Tây nguyên xuống thồ về Đà Lạt nhằm phục vụ cho việc xây dựng. Chỉ với chi tiết kể trên đã thể hiện sự cầu kỳ cũng như vẻ sang trọng, vương giả khác thường về nơi ở của một gia đình đế vương.

Ngoài ra, còn có thông tin cho rằng bên dưới tầng hầm của cung có một lối thoát hiểm bí mật được nối với các địa đạo dài hàng Km tỏa đi các nơi, thông với các Dinh I, II và một số biệt thự khác trên đường Trần Hưng Đạo. Tuy nhiên, hiện nay cửa vào đường hầm này đã bị lấp lại hoàn toàn không còn dấu vết.

Các không gian bày trí bên trong thể hiện phong cách sống của một gia đình hoàng gia

Mặc dù không phải là dinh thự lớn nhất được xây dựng cùng thời tại Đà Lạt, nhưng với những đặc điểm kiến trúc đặc thù cùng các câu chuyện gắn liền với nó, cung Nam Phương hoàng hậu đã mang trong mình những giá trị lịch sử sâu sắc, gắn liền với hoàng hậu Nam Phương và gia đình bà.

Trở thành điểm tham quan thú vị

Năm 1947, Hoàng hậu Nam Phương đã cùng các con của mình sang Pháp sinh sống và từ đó không quay trở lại cung. Vì thế, tòa dinh thự đã bị bỏ hoang trong một thời gian dài dẫn đến tình trạng xuống cấp.

Cung Nam Phương Hoàng hậu hiện nay được mở cửa phục vụ du khách

Đến năm 1999, công trình được giao cho Bảo tàng Lâm Đồng quản lý. Sau khi công trình được tôn tạo, sửa chữa và phục dựng lại, vào cuối năm 2011, cung Nam Phương Hoàng hậu đã chính thức mở cửa đón khách tham quan.

Ông Phan Nhàn, Phó Giám đốc Bảo tàng tỉnh Lâm Đồng cho biết, “Thời gian qua, thực hiện chức năng, nhiệm vụ được giao, Bảo tàng đã tiến hành phục dựng lại không gian sinh hoạt bên trong với các phòng chức năng như phòng đón khách, phòng ngủ, phòng ăn, phòng khiêu vũ… cũng như trưng bày các hiện vật liên quan đến hoàng hậu Nam Phương”.

Hiện nay, khi đến tham quan cung, du khách không chỉ sẽ được chiêm ngưỡng một trong những công trình kiến trúc lâu đời bậc nhất tại Đà Lạt, mà nơi này còn mang đến cảm giác lắng đọng, nơi câu chuyện về Nam Phương Hoàng hậu - vị hoàng hậu cuối cùng của triều Nguyễn vẫn âm thầm hiện hữu trong từng không gian, từng hiện vật.

Tại đây, Bảo tàng Lâm Đồng cũng cho trưng bày một số hiện vật báu vật triều Nguyễn để giới thiểu đến công chúng

Ngoài ra, tại đây cũng dành một phần không gian để trưng bày, giới thiệu bộ sưu tập hiện vật báu vật cung đình triều Nguyễn với các nhóm hiện vật về thờ tự và nghi lễ; hiện vật biểu trưng quyền lực; hiện vật trang trí; hiện vật văn phòng tứ bảo.

Theo đánh giá của một số du khách khi đến đây, cung Nam Phương Hoàng hậu có thể không phải là điểm đến dành cho những ai tìm kiếm sự sôi động, nhưng với những người yêu lịch sử, yêu sự tĩnh lặng và chiều sâu văn hóa, nơi đây lại mang một sức hút rất riêng.

Việc mở cửa đón khách tham quan không chỉ góp phần bảo tồn mà còn phát huy các giá trị của công trình kiến trúc độc đáo này

“Việc đưa công trình này vào đón khách tham quan không chỉ đáp ứng nhu cầu tìm hiểu về lịch sử, văn hóa của công chúng, đặc biệt là về Nam Phương Hoàng hậu mà còn nhằm mục đích bảo tồn và phát huy các giá trị của nó. Đồng thời, tạo ra sản phẩm du lịch độc đáo, góp phần đa dạng hóa các sản phẩm du lịch cho địa phương”, ông Nhàn nhấn mạnh.