Cùng nông dân xây dựng sinh kế bền vững

Diện tích trồng mía của gia đình bà Lê Thị Vinh, thôn Thanh Tân (xã Thanh Kỳ) hứa hẹn cho năng suất cao.

Đưa chúng tôi đi thăm ruộng mía xanh tốt đang vào thời kỳ vươn đốt, bà Lê Thị Vinh, thôn Thanh Tân (xã Thanh Kỳ) không giấu được niềm vui. Chỉ vài năm trước, cũng như hàng trăm hộ dân trồng mía ở địa phương, gia đình bà từng lâm vào cảnh thất thu do mía bị nhiễm sâu bệnh, cây ngắn, dày đốt, năng suất thấp. “Trước đây, cứ đến vụ là chúng tôi ra đồng bón phân, phun thuốc bảo vệ thực vật theo thói quen. Thấy sâu là phun, thấy cây còi là dồn phân hóa học. Lại thêm tập quán đốt lá mía sau thu hoạch cho sạch ruộng, vô tình làm đất ngày càng bạc màu, cằn cỗi. Chi phí đầu vào tăng cao mà cây mía cứ còi cọc dần, năng suất quanh quẩn chỉ được 50 - 60 tấn/ha”, bà Vinh chia sẻ.

Vấn đề “chi phí tăng - đất kiệt quệ - năng suất thấp” từng khiến bà Vinh và nhiều hộ sản xuất mía dao động, muốn bỏ cây mía để tìm hướng đi khác. Nhưng cây mía là một trong những cây trồng gắn bó mật thiết với đời sống của người dân địa phương nên thay đổi không phải là điều dễ dàng. Làn gió mới làm đổi thay phương thức sản xuất và tư duy của người dân địa phương chính là mốc thời gian đầu năm 2026, khi Dự án “Gieo mầm bền vững” do Tổ chức Tầm nhìn thế giới phối hợp Tập đoàn ADM Việt Nam và UBND xã Thanh Kỳ triển khai với mục tiêu hỗ trợ người dân phương pháp canh tác thân thiện với môi trường, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn tài nguyên và phục hồi đất bị thoái hóa. Ban đầu, khi tham gia các lớp tập huấn “Lớp học hiện trường cho nông dân” bà Vinh cũng như nhiều người dân còn e dè, hoài nghi. Tuy nhiên, khi được tận mắt xem trình chiếu về những mô hình thử nghiệm cũng như thuyết trình của các giảng viên, bà cũng như các học viên khác đã hoàn toàn bị thuyết phục. Cùng với đó, trong quá trình triển khai dự án, người dân còn được hướng dẫn chi tiết về kỹ thuật quản lý dịch hại tổng hợp (IPM), cách ủ phân hữu cơ từ phụ phẩm nông nghiệp, phương pháp giữ ẩm cho đất và tuyệt đối nói không với việc đốt lá mía sau thu hoạch.

Bà Nguyễn Thị Hường, Trưởng thôn Thanh Tân cho biết: "Dự án không mang đến cho người dân nguồn hỗ trợ tài chính hay nhu yếu phẩm mang tính tạm thời, mà cho họ kiến thức và tư duy mới. Để bà con hiểu ra rằng, muốn cây mía khỏe thì đất phải khỏe trước. Do đó, chúng tôi bắt tay sản xuất phân hữu cơ từ rác, chất thải, phụ phẩm nông nghiệp để trả lại cho đất độ xốp và cân đối hợp lý lượng phân bón theo từng giai đoạn phát triển của cây trồng”.

Nhờ áp dụng đồng bộ quy trình kỹ thuật mới, vụ mía 2026-2027, hơn 14ha mía nguyên liệu của thôn Thanh Tân dự ước đạt năng suất 80 - 85 tấn/ha, chữ đường đạt cao. Quan trọng hơn, chi phí phân bón hóa học giảm hoàn toàn, giúp lợi nhuận sản xuất tăng đáng kể.

Vùng mía nguyên liệu của thôn Thanh Tân chỉ là một trong những điểm sáng mà dự án “Gieo mầm bền vững” đã và đang triển khai tại các xã Thanh Kỳ, Yên Thọ, Hóa Quỳ. Thay vì áp đặt một mô hình rập khuôn, dự án chọn cách đi vào chiều sâu thông qua các lớp tập huấn, hướng dẫn ủ phân hữu cơ, ứng dụng hệ thống canh tác tổng hợp và kết nối đầu ra cho cây trồng giá trị cao. Mục tiêu của dự án không chỉ dừng lại ở việc gia tăng thu nhập trước mắt, mà lớn hơn là khơi dậy sự chủ động, để mỗi người nông dân trở thành một “chuyên gia” trên thửa ruộng của chính mình.

Đánh giá về hiệu quả bước đầu của dự án, ông Lê Xuân Chinh, Phó Chủ tịch UBND xã Yên Thọ, khẳng định: “Xã có 55 hộ dân được tham gia dự án ‘Gieo mầm bền vững’. Không chỉ góp phần nâng cao đời sống kinh tế cho người dân, mà quan trọng hơn, dự án đã đặt nền móng cho mô hình nông nghiệp tuần hoàn không chất thải, thích ứng với biến đổi khí hậu vài bảo vệ môi trường sinh thái. Đây là hướng đi hoàn toàn phù hợp với đề án phát triển nông nghiệp bền vững của tỉnh”.

Qua gần 1 năm triển khai thực hiện, "Gieo mầm bền vững” đã bước đầu thành công khi “gieo” sự tận tâm, kiến thức để thay đổi tư duy canh tác mới cho người dân các xã miền núi, góp phần hình thành những vùng sản xuất giá trị kinh tế cao, thích ứng với biến đổi khí hậu.