Cuộc chiến Iran giáng đòn kép lên kinh tế toàn cầu

Tăng trưởng suy giảm, giá cả leo thang

Hàng loạt chỉ số quản lý thu mua (PMI) do S&P Global công bố trong tháng 3/2026 đều ghi nhận xu hướng giảm. Trong các dữ liệu công bố ngày 24/3, các chỉ số tổng hợp của Mỹ và khu vực đồng euro đều thấp hơn dự báo của giới kinh tế. Chỉ số tương ứng của Australia cũng lao dốc, cho thấy nền kinh tế bất ngờ rơi vào trạng thái co hẹp, trong khi hoạt động sản xuất tại Ấn Độ chậm lại xuống mức yếu nhất kể từ năm 2021.

Ảnh minh họa: Reuters

Trong khi đó, nhiều chỉ báo về giá lại tăng mạnh. Lạm phát chi phí đầu vào tại Đức - nền kinh tế lớn nhất châu Âu tăng tốc lên mức cao nhất trong hơn 3 năm. Một chỉ số tương tự đối với ngành sản xuất của Anh cũng ghi nhận mức tăng mạnh nhất kể từ năm 1992.

Các kết quả sơ bộ này được thu thập trong nửa sau của tháng 3, phản ánh tâm lý bi quan ngày càng gia tăng trong cộng đồng doanh nghiệp toàn cầu trước việc cuộc chiến Iran kéo dài và các hệ lụy lan rộng.

Nhìn chung, các chỉ số trên đã cung cấp bức tranh ban đầu về những tác động lan tỏa đối với sự thịnh vượng của nền kinh tế từ một cuộc xung đột đang gây tổn thất tức thì và nghiêm trọng đối với nguồn cung năng lượng - yếu tố then chốt đối với hoạt động của nhiều nền kinh tế lớn trên thế giới.

Lo ngại về các hệ quả này đã nhanh chóng bao trùm giới hoạch định chính sách. Tuần trước, Chủ tịch Ngân hàng Trung ương châu Âu, Christine Lagarde, nhận định rằng các hành động thù địch leo thang từ cuộc chiến ở Iran đã làm gia tăng “rủi ro lạm phát" và "suy giảm tăng trưởng kinh tế”.

Các quan chức tiền tệ tại Frankfurt và London đã chuyển sang lập trường thắt chặt và thận trọng hơn, với khả năng khu vực đồng euro sẽ nâng lãi suất ngay trong tháng tới. Các đối tác tại Nhật Bản cũng đang chuẩn bị cho một đợt điều chỉnh sớm nhất vào tháng 4, trong khi Australia đã thực hiện lần tăng lãi suất thứ hai liên tiếp.

“Trước khi cuộc chiến Iran bùng phát, dữ liệu theo dõi tăng trưởng toàn cầu của chúng tôi cho thấy nền kinh tế thế giới đang dần lấy lại đà. Tuy nhiên, các số liệu PMI từ các nền kinh tế phát triển cho thấy đà phục hồi còn non yếu này đang đối mặt nguy cơ bị bóp nghẹt bởi sự kết hợp của giá dầu tăng cao, điều kiện tài chính thắt chặt và niềm tin suy yếu".

Tất cả các chỉ số tổng hợp về hoạt động kinh tế công bố trong ngày 24/3, bao gồm cả lĩnh vực sản xuất và dịch vụ đều ghi nhận suy giảm. Theo trình tự thời gian, danh sách này bao gồm Australia, Nhật Bản, Ấn Độ, Pháp, Đức, toàn bộ khu vực đồng euro, Anh và cuối cùng là Mỹ.

Báo cáo của Mỹ cho thấy hoạt động kinh doanh trong tháng 3 vẫn tăng trưởng nhưng ở tốc độ chậm nhất trong gần một năm, phản ánh sự hạ nhiệt của ngành dịch vụ. Trong khi đó, chỉ số giá nguyên vật liệu và các yếu tố đầu vào khác đã tăng lên mức cao nhất kể từ tháng 5. Tuy nhiên, khu vực sản xuất bắt đầu xuất hiện thêm các dấu hiệu ổn định.

Tại khu vực đồng euro, hoạt động nhà máy cũng bất ngờ cải thiện, song phân tích của S&P Global cảnh báo rằng việc các khách hàng đẩy mạnh tích trữ hàng tồn kho nhằm phòng ngừa gián đoạn nguồn cung có thể là yếu tố giải thích một phần cho diễn biến này.

Kết hợp với việc hoạt động dịch vụ trong khu vực gần như chững lại và chỉ số tổng hợp rơi xuống mức thấp nhất trong 10 tháng, bức tranh chung trở nên ảm đạm, đặc biệt trong bối cảnh các chỉ báo giá tăng lên rõ rệt.

“Chỉ số PMI sơ bộ của khu vực đồng euro đang phát đi tín hiệu cảnh báo về nguy cơ đình lạm, khi xung đột tại Trung Đông đẩy giá cả tăng mạnh trong khi kìm hãm tăng trưởng”, ông Chris Williamson, chuyên gia kinh tế tại S&P Global Market Intelligence, nhận định.

Thứ Tư Đen

Tại Anh, lĩnh vực sản xuất cho thấy khả năng chống chịu tốt hơn so với dịch vụ, dù chỉ số tổng hợp vẫn thấp hơn đáng kể so với dự báo. Đáng chú ý, giá đầu vào trong lĩnh vực sản xuất tăng mạnh nhất kể từ cú lao dốc của đồng bảng Anh sau cuộc khủng hoảng Black Wednesday (Thứ Tư Đen) năm 1992.

“Ngân hàng Trung ương Anh đang bước vào một giai đoạn đầy thách thức, khi phải cân bằng giữa rủi ro tăng trưởng và lạm phát trong điều hành chính sách, vừa tìm cách hạn chế nguy cơ lạm phát tăng vọt trở nên dai dẳng, vừa đảm bảo định hướng lãi suất theo hướng thắt chặt không làm trầm trọng thêm nguy cơ suy giảm", ông Chris Williamson nhận định.

Tại Nhật Bản, dữ liệu công bố ngày 24/3 cho thấy lạm phát bất ngờ chậm lại, các chỉ số hoạt động kinh doanh cũng phản ánh tác động từ chiến sự, dù nền kinh tế vẫn duy trì sự vững vàng tương đối. Tuy nhiên, thước đo niềm tin cho 12 tháng tới đã giảm xuống mức thấp nhất trong gần một năm.

Trong khi đó, các chỉ số của Ấn Độ cho thấy tốc độ tăng trưởng kinh tế yếu nhất kể từ năm 2022, đi kèm với mức lạm phát chi phí cao nhất trong 4 năm.

Australia là nền kinh tế ghi nhận sự đảo chiều rõ nét nhất. Chỉ số sản lượng tổng thể giảm hơn 5 điểm xuống còn 47, rơi xuống dưới ngưỡng 50 - ranh giới giữa tăng trưởng và suy giảm. Lĩnh vực dịch vụ suy yếu rõ rệt, đồng thời đà tăng của ngành sản xuất cũng xấu đi đáng kể, khiến hoạt động khu vực tư nhân thực sự thu hẹp vào cuối quý I, theo S&P Global.

Trong khi đó, lạm phát của các doanh nghiệp Australia, đo lường qua các chỉ số của S&P Global, đã lên mức cao nhất trong hơn ba năm, cho thấy thách thức lớn đối với ngân hàng trung ương nước này.

Bất chấp giao tranh giữa lMỹ - Israel và Iran chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết các cuộc đàm phán hòa bình tại Trung Đông đang được tiến hành. Tuy nhiên, ngay cả khi xung đột chấm dứt, các nhà hoạch định chính sách toàn cầu vẫn sẽ phải đánh giá mức độ mà những tổn thất đối với triển vọng tăng trưởng và lạm phát đã làm chệch hướng các nền kinh tế. Dù bao quát trên phạm vi địa lý rộng, các chỉ số của S&P Global hiện mới chỉ phản ánh một phần hạn chế của bức tranh đó.

“Những câu hỏi then chốt định hình triển vọng vẫn là việc eo biển Hormuz sẽ bị phong tỏa trong bao lâu và các ngân hàng trung ương sẽ phản ứng ra sao trước cú sốc này”, ông Jamie Rush nhận định.

Kiều Anh/VOV.VN Tổng hợp