Cuộc chiến với 'cái chết trắng' - Bài 3: Thắp lại niềm tin từ những phận đời lầm lỡ

Người cai nghiện được học nghề trong thời gian cai nghiện để có thể làm lại cuộc đời.

Làm lại cuộc đời

Nhiều năm trước, anh Lê Công Vinh (ngụ phường Dĩ An) từng là sinh viên năm nhất của Trường Đại học Nông Lâm TP Hồ Chí Minh với tương lai rộng mở phía trước. Nhưng chỉ từ một lần đi chơi cùng bạn bè, thử ma túy vì tò mò, cuộc đời anh dần rơi vào chuỗi ngày nghiện ngập, mất phương hướng.

“Lúc đó tôi nghĩ, chỉ thử một lần cho biết nhưng rồi không dứt ra được. Gia đình khá giả nhưng để chạy chữa cho tôi, ba mẹ phải bán nhà, bán nhiều tài sản. Có lúc tôi tưởng mình không còn cơ hội quay lại cuộc sống bình thường nữa”, anh Vinh kể.

Sau nhiều năm vật lộn với ma túy, anh được gia đình động viên vào cơ sở cai nghiện. Những ngày đầu, anh Vinh liên tục chống đối, khủng hoảng tâm lý và nhiều lần muốn bỏ trốn. Nhưng rồi chính sự động viên của cán bộ quản lý cùng các lớp học nghề tại cơ sở đã khiến anh Vinh dần thay đổi suy nghĩ.

Anh Vinh đã có việc làm ổn định sau khi rời xa má túy để làm lại cuộc đời.

“Ở đó tôi được học sửa xe máy, được hướng dẫn kỹ năng sống và tập lại thói quen sinh hoạt bình thường. Khi ra ngoài, tôi xin làm ở một tiệm sửa xe để tự nuôi sống bản thân. Đến giờ, tôi chỉ mong giữ được cuộc sống ổn định và không quay lại con đường cũ”, anh Vinh nói.

Câu chuyện của anh Vinh cũng là một trong hàng ngàn trường hợp người trẻ từng trượt dài vì ma túy nhưng đang nỗ lực làm lại cuộc đời tại các cơ sở cai nghiện của TP Hồ Chí Minh. Theo đó, tại các cơ sở cai nghiện ma túy của TP Hồ Chí Minh, bên cạnh điều trị cắt cơn, nhiều đơn vị hiện tập trung mạnh hơn vào đào tạo nghề và hỗ trợ tái hòa nhập cộng đồng cho học viên để họ có thể làm lại cuộc đời sau khi vấp ngã.

Theo Bác sĩ Nguyễn Hữu Khánh Duy, Giám đốc Trung tâm Điều dưỡng và Cai nghiện ma túy Thanh Đa, muốn người sau cai nghiện thật sự hoàn lương thì công tác đào tạo nghề phải phù hợp khả năng của học viên và nhu cầu tuyển dụng thực tế. Vì vậy, tại trung tâm tập trung dạy các nghề như mộc, cơ khí và điện gia dụng để học viên có thể dễ tìm việc hoặc tự tạo thu nhập sau khi trở về địa phương.

“Nhiều người sau cai nghiện rất khó tìm việc vì mặc cảm và thiếu kỹ năng nghề nghiệp. Vì vậy ngoài điều trị, trung tâm còn chú trọng rèn tính kỷ luật, kỹ năng lao động và tạo tâm lý ổn định cho học viên trước khi tái hòa nhập cộng đồng”, bác sĩ Duy cho biết.

Theo bác sĩ Duy, để cai nghiện hiệu quả cần kết hợp đồng thời nhiều giải pháp y tế, tâm lý và hỗ trợ xã hội thay vì chỉ cắt cơn đơn thuần. Hiện trung tâm cũng đang áp dụng thuốc Naltrexone hỗ trợ điều trị nghiện heroin nhằm giúp người nghiện giảm cảm giác thèm nhớ ma túy.

“Nếu sử dụng lại heroin cũng sẽ không còn cảm giác “phê” như trước. Tuy nhiên, với người không quyết tâm cai nghiện mà tiếp tục dùng ma túy quá liều sẽ rất nguy hiểm”, bác sĩ Duy cho biết thêm.

Các trung tâm cai nghiện tại TP Hồ Chí Minh tổ chức nhiều hoạt động thể thao để rèn luyện sức khỏe cho học viên.

Theo bác sĩ Khánh Duy, ma túy gây tổn thương não bộ, làm suy giảm nhận thức và hành vi nên việc điều trị phải kết hợp tư vấn tâm lý, giáo dục hành vi và hỗ trợ gia đình. Các nghề như mộc, cơ khí hay điện gia dụng được lựa chọn vì có nhu cầu tuyển dụng ổn định, dễ học và giúp học viên có thể làm việc lâu dài để ổn định cuộc sống. “Khi có công việc và thu nhập ổn định, người sau cai nghiện sẽ có thêm động lực để tránh xa ma túy và từng bước làm lại cuộc đời”, bác sĩ Duy chia sẻ.

Một cán bộ quản lý tại cơ sở cai nghiện Bố Lá (Công an TP Hồ Chí Minh) cho biết, phần lớn học viên khi mới vào đều mặc cảm, tâm lý bất ổn và thiếu định hướng cho tương lai. Vì vậy, ngoài điều trị cắt cơn, việc tạo cho họ kỹ năng nghề nghiệp và thói quen lao động là điều rất quan trọng. Chưa kể, nhiều học viên từng nghĩ cuộc đời họ đã chấm hết. Nhưng khi được học nghề, có công việc ổn định sau cai nghiện thì họ bắt đầu có niềm tin hơn vào việc làm lại cuộc đời.

Xây dựng môi trường cai nghiện nhân văn

Theo báo cáo của Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy (PC04), Công an TP Hồ Chí Minh, hiện nay, đơn vị đã hoàn thành tiếp nhận và đưa vào hoạt động 6 cơ sở cai nghiện ma túy, quản lý thường xuyên hơn 7.300 học viên. Trong đó, có gần 4.900 trường hợp cai nghiện bắt buộc và hơn 1.400 trường hợp cai nghiện tự nguyện.

Đáng chú ý, trong số học viên đang quản lý có hơn 3.700 người có tiền án, tiền sự và hơn 5.100 người không có nơi cư trú ổn định. Dù khối lượng công việc lớn, công tác tiếp nhận, phân loại và quản lý học viên vẫn được triển khai theo đúng quy trình.

Các học viên khi cai nghiện còn được tổ chức học nghề để sau này ổn định cuộc sống.

Không chỉ tập trung quản lý, các cơ sở cai nghiện hiện còn tổ chức nhiều lớp học văn hóa, xóa mù chữ và dạy nghề cho học viên. Trong năm 2025, hơn 1.500 buổi học văn hóa đã được tổ chức nhằm giúp học viên nâng cao trình độ. Đồng thời, hàng chục lớp dạy nghề về mộc, cơ khí, điện gia dụng và nhiều ngành nghề khác cũng được mở để học viên có thêm cơ hội tìm việc sau khi rời cơ sở cai nghiện.

Theo Công an TP Hồ Chí Minh, hoạt động lao động trị liệu tại các cơ sở cai nghiện hiện cũng được tổ chức bài bản với hàng trăm nghìn ngày công lao động mỗi năm. Không chỉ giúp học viên phục hồi hành vi, hình thành thói quen lao động, hoạt động này còn góp phần chuẩn bị tâm thế tái hòa nhập cộng đồng. Đáng chú ý, nhiều học viên trước khi rời cơ sở còn được hỗ trợ làm căn cước công dân, đăng ký khai sinh hoặc hoàn thiện hồ sơ pháp lý để thuận lợi tìm việc và ổn định cuộc sống.

Đại tá Trần Hồng Minh, Phó Giám đốc Công an TP Hồ Chí Minh cho biết, công tác cai nghiện ma túy hiện không chỉ là nhiệm vụ quản lý hành chính mà còn là nhiệm vụ xã hội mang tính nhân văn sâu sắc. “Phương châm của TP Hồ Chí Minh là lấy quản lý con người làm trung tâm, vừa đảm bảo kỷ cương nhưng cũng phải tạo điều kiện để học viên phục hồi và tái hòa nhập cộng đồng”, Đại tá Trần Hồng Minh nhấn mạnh.

Hiện nay, dù đạt nhiều kết quả tích cực nhưng các cơ sở cai nghiện hiện vẫn gặp không ít khó khăn về nhân lực, cơ sở vật chất và công tác y tế. Một số cơ sở đã xuống cấp trong khi số lượng học viên lớn khiến áp lực quản lý ngày càng tăng. Vì vậy, theo Đại tá Trần Hồng Minh, để giảm tỷ lệ tái nghiện, yếu tố quan trọng nhất vẫn là tạo được việc làm ổn định cho người sau cai nghiện.

“Phải nâng cao chất lượng dạy nghề gắn với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp để người sau cai nghiện có cơ hội tìm việc làm, ổn định cuộc sống. Khi họ có công việc, có gia đình đồng hành và được xã hội chấp nhận thì nguy cơ tái nghiện sẽ giảm đi rất nhiều”, Đại tá Trần Hồng Minh nhấn mạnh.

Công tác tuyên truyền tác hại từ ma túy đến người đi từ cơ sở.

Theo UBND TP Hồ Chí Minh, để công tác cai nghiện ma túy đạt hiệu quả lâu dài cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, từ điều trị, quản lý đến hỗ trợ tái hòa nhập cộng đồng. Trong đó, Thành phố đang đẩy mạnh thực hiện Nghị quyết 55/2025/NQ-HĐND với nhiều chính sách hỗ trợ dành cho người cai nghiện và lực lượng trực tiếp làm nhiệm vụ tại các cơ sở cai nghiện.

Theo nghị quyết này, người cai nghiện được hỗ trợ chi phí chăm sóc y tế, tư vấn tâm lý, học nghề, quản lý sau cai nghiện và hỗ trợ hoàn thiện giấy tờ pháp lý để thuận lợi tái hòa nhập cộng đồng. Thành phố cũng hỗ trợ kinh phí cho các cơ sở cai nghiện nhằm nâng cao điều kiện quản lý, đào tạo nghề và chăm sóc học viên.

Ngoài công tác quản lý tại cơ sở, TP Hồ Chí Minh còn tăng cường phối hợp giữa công an, MTTQ và các đoàn thể tại địa phương như hội phụ nữ, hội cựu chiến binh, đoàn thanh niên… để theo dõi, hỗ trợ người sau cai nghiện ngay tại khu dân cư.

Một số giải pháp trọng tâm hiện nay là đẩy mạnh tuyên truyền giảm kỳ thị xã hội, kết nối doanh nghiệp tuyển dụng lao động sau cai nghiện và mở rộng các mô hình hỗ trợ sinh kế cho người hoàn lương. Một khi người sau cai nghiện có việc làm ổn định, được gia đình và xã hội đồng hành, nguy cơ tái nghiện sẽ giảm đáng kể, từ đó góp phần kéo giảm tội phạm và xây dựng môi trường sống an toàn hơn cho cộng đồng.