Cuộc chơi mới trên thị trường tiêu thụ thịt bò Việt Nam

Vào một buổi tối thứ Sáu tại cửa hàng nướng kiểu Hàn Quốc Gogi House trên đường 41, phường Khánh Hội, TPHCM, khói bay nghi ngút từ những chiếc vỉ nướng đặt giữa bàn. Ba chỉ bò Mỹ thái mỏng xèo xèo trên lửa than, bên cạnh là dẻ sườn Úc chilled (bò mát) màu đỏ tươi, được giữ ở nhiệt độ 0-5 độ C suốt hành trình hàng không từ Melbourne. Khách hàng chủ yếu là các gia đình trẻ và cặp đôi.

Mười lăm năm trước, hình ảnh đó còn khá xa lạ. Thịt bò nhập khẩu chủ yếu xuất hiện trong một số khách sạn, nhà hàng cao cấp hoặc siêu thị dành cho người nước ngoài. Nhưng hiện nay, từ chuỗi nướng lẩu Hàn Quốc, Nhật Bản cho đến quầy thịt tại siêu thị và các cửa hàng chuyên bán đồ nhập khẩu, bò ngoại đã trở thành một phần quen thuộc trong đời sống ẩm thực đô thị.

Sự thâm nhập của bò ngoại

Năm 2025, Việt Nam chi gần 2 tỉ đô la Mỹ nhập khẩu thịt và sản phẩm từ thịt, trong đó, thịt đỏ (bò, trâu, heo) chiếm phần lớn giá trị. Dù thịt trâu Ấn Độ vẫn giữ tỷ trọng lớn về khối lượng, nhưng thịt bò mới là loại có sự tăng trưởng và thay đổi ngoạn mục nhất trên thị trường, trong khi thịt heo nhập khẩu vẫn khiêm tốn so với sản lượng nội địa.

Sự thay đổi ấy không chỉ phản ánh quá trình hội nhập của ngành thực phẩm Việt Nam, mà còn cho thấy một cuộc cạnh tranh âm thầm giữa hai mô hình sản xuất, một bên là ngành chăn nuôi và giết mổ còn phân tán, nhỏ lẻ, bên kia là chuỗi cung ứng thịt toàn cầu được tiêu chuẩn hóa.

Việt Nam hiện là một trong những thị trường thịt đỏ tăng trưởng nhanh nhất châu Á trong mắt các nhà xuất khẩu. Theo Hiệp hội thịt đỏ và gia súc Úc (MLA), năm 2025 nước xuất khẩu 18.221 tấn thịt bò sang Việt Nam, nhờ hệ thống MSA (Meat Standards Australia) và lợi thế thuế 0% từ hiệp định thương mại. Tốc độ tăng trưởng kép hàng năm (CAGR) giai đoạn 2011-2025 là 19% đối với thịt bò ăn cỏ và 51% đối với thịt bò ăn ngũ cốc.

Đại diện MLA đánh giá Việt Nam là một trong những thị trường quan trọng và bền vững nhất của Úc tại Đông Nam Á. “Nhật Bản, Hàn Quốc đã trưởng thành và bão hòa. Đông Nam Á, đặc biệt Việt Nam, đang tăng trưởng mạnh hàng năm. Xu hướng đang dịch chuyển từ đông lạnh sang phân khúc chất lượng cao - đây chính là động lực tăng trưởng tiếp theo”, vị lãnh đạo hiệp hội này nói.

Ông Albert Eringfeld, Phó chủ tịch Hiệp hội thịt bò Canada, cũng nhận định Việt Nam là thị trường tăng trưởng nhanh tại châu Á nhờ ngành F&B phát triển và nhu cầu về sản phẩm an toàn, chất lượng cao.

Riêng trong mảng thịt bò, theo ước tính từ các doanh nghiệp trong ngành, Mỹ và Úc tiếp tục giữ vai trò chủ đạo, trong một số giai đoạn chiếm khoảng 60-70% thị phần, còn lại là các nhà xuất khẩu từ Nhật Bản, Canada...

Bò ngoại đi vào thị trường Việt Nam thông qua các chuỗi nhà hàng. Vào những năm 2010, khi các mô hình buffet lẩu và nướng bắt đầu bùng nổ, các doanh nghiệp F&B cần nguồn nguyên liệu có chất lượng ổn định, giá cả dự đoán được và có khả năng cung ứng khối lượng lớn. Thịt bò nhập khẩu đáp ứng được cả ba yêu cầu này.

Nhà xuất khẩu không chỉ bán thịt!

Lợi thế của bò ngoại hiện nay nằm ở khả năng tiêu chuẩn hóa. Tại Úc, hệ thống Meat Standards Australia (MSA) đánh giá chất lượng thịt dựa trên nhiều tiêu chí như giống bò, phương thức nuôi, tuổi giết mổ, độ mềm và trải nghiệm ăn uống. Hiện có hơn 50 nhà xuất khẩu sử dụng hệ thống này để đảm bảo các lô hàng đạt tiêu chuẩn đồng nhất.

Điều đó có nghĩa một nhà nhập khẩu tại Việt Nam có thể đặt mua chính xác loại thịt phù hợp với phân khúc khách hàng mà họ hướng đến. Một chuỗi nhà hàng ở TPHCM có thể kỳ vọng miếng thịt nhận được hôm nay sẽ không khác nhiều so với lô hàng nhận được trong vài tháng tới.

Ông Trần Thế Quang, Giám đốc điều hành Golden Gate khu vực miền Nam, cho biết tại các chuỗi như Gogi House, Kichi Kichi hay nhiều thương hiệu nướng khác của Golden Gate, các phần thịt như ba chỉ, dẻ sườn, lõi vai hay gầu bò được cắt theo quy cách công nghiệp. Nhà hàng có thể tính toán chính xác khẩu phần, tỷ lệ hao hụt và chi phí cho từng suất ăn.

Đằng sau sự hiện diện ngày càng nhiều của bò ngoại là cả một ngành công nghiệp xuất khẩu khổng lồ. Theo MLA, Úc xuất khẩu khoảng 70% sản lượng thịt bò và 65% sản lượng thịt cừu ra thế giới. Thịt được hỗ trợ bởi hệ thống truy xuất nguồn gốc xuyên suốt từ trang trại đến bàn ăn, cùng các hiệp định thương mại giúp giảm hoặc xóa bỏ thuế nhập khẩu tại nhiều thị trường, trong đó có Việt Nam.

Các nhà xuất khẩu cũng không còn chỉ bán thịt, họ đầu tư vào hoạt động đào tạo đầu bếp, hướng dẫn nhà nhập khẩu, tổ chức tuần lễ ẩm thực và các chương trình quảng bá. Nói cách khác, họ bán cả trải nghiệm tiêu dùng. Đại diện Canada và Úc đều cho biết chiến lược dài hạn tại Việt Nam là hợp tác sâu hơn với hệ sinh thái F&B thay vì chỉ mở rộng bán lẻ đơn thuần.

Trong khi đó, ngành chăn nuôi bò Việt Nam vẫn chủ yếu dựa vào các hộ nuôi quy mô nhỏ. Nguồn cung phân tán khiến việc truy xuất nguồn gốc, kiểm soát chất lượng và xây dựng thương hiệu gặp nhiều thách thức. Cơ hội phân phối ổn định vào các chuỗi nhà hàng vuột qua tay. Làm thế nào để giải quyết bài toán cạnh tranh về chất lượng và truy xuất nguồn gốc vẫn là thách thức của ngành.

Thị trường đang thay đổi

Không phải ngẫu nhiên mà Việt Nam được các nhà xuất khẩu quốc tế xem là thị trường trọng điểm. Thu nhập tăng lên, tầng lớp trung lưu mở rộng và sự phát triển của ngành F&B đang tạo ra những thay đổi trong cách người Việt Nam tiêu dùng thực phẩm. Trước đây, phần lớn người mua quan tâm thịt có tươi hay không. Hiện nay, ngày càng nhiều người quan tâm thịt đến từ đâu, được nuôi như thế nào và theo tiêu chuẩn gì.

Sự phát triển của siêu thị hiện đại, thương mại điện tử và dịch vụ giao hàng cũng góp phần thúc đẩy sự thay đổi cách thịt nhập khẩu tiếp cận người tiêu dùng. Trong khoảng năm năm trở lại đây, các chuỗi bán thực phẩm nhập khẩu như Homefarm, Gofood hay Không Chỉ Ngon… không còn phụ thuộc vào mặt bằng bán lẻ truyền thống. Thịt bò ngoại được đưa đến tận cửa nhà khách hàng thông qua các ứng dụng đặt hàng và mạng lưới giao nhận, giúp sản phẩm này xuất hiện thường xuyên hơn trong bữa ăn gia đình đô thị.

Điều đó không có nghĩa bò ngoại sẽ thay thế bò nội. Trong bữa cơm gia đình Việt Nam, thịt bò mua ở chợ truyền thống vẫn giữ vị trí riêng. Nhưng ở những phân khúc đòi hỏi tính đồng nhất, khả năng truy xuất nguồn gốc và trải nghiệm tiêu dùng mới, lợi thế đang nghiêng về các chuỗi cung ứng quốc tế. Cuộc cạnh tranh vì thế không đơn thuần là con bò nuôi ở Việt Nam và một con bò nuôi ở Úc hay Mỹ mà là cuộc cạnh tranh về cách tổ chức sản xuất. Cuộc chiến giành thị phần nội địa chuyển sang giữa các quốc gia xuất khẩu, thay vì giữa hàng nội và hàng ngoại.