Cuộc đua Mặt Trăng nóng trở lại: Mỹ - Trung cạnh tranh quyết liệt

Tên lửa đưa 4 phi hành gia của NASA rời bệ phóng tại Trung tâm Vũ trụ Kennedy ở Cape Canaveral, Florida, Mỹ, ngày 1/4/2026. Ảnh: AA/TTXVN

Hơn nửa thế kỷ sau khi NASA đưa con người lên Mặt Trăng, thế giới lại chứng kiến một cuộc chạy đua không gian mới – lần này là giữa Mỹ và Trung Quốc.

Theo tờ New York Times, ngày 1/4 (theo giờ địa phương), NASA đã đưa các phi hành gia thực hiện chuyến bay vòng quanh Mặt Trăng – một cột mốc quan trọng hướng tới những tham vọng lớn hơn. Cả Mỹ và Trung Quốc đều đang nhắm tới việc xây dựng các tiền đồn quanh khu vực cực Nam của Mặt Trăng, nơi được cho là chứa băng nước, hydro và heli. Hai quốc gia cũng lên kế hoạch xây dựng các lò phản ứng hạt nhân để cung cấp năng lượng cho các căn cứ Mặt Trăng, từ đó mở đường cho các sứ mệnh không gian sâu hơn.

Đây là một “biên giới mới”, và bên nào đến trước sẽ có lợi thế trong việc định hình luật chơi.

Chương trình Artemis của NASA đã gặp nhiều trục trặc. Mỹ đặt mục tiêu quay trở lại Mặt Trăng vào năm 2028, sớm hơn hai năm so với kế hoạch của Trung Quốc. Tuy nhiên, ngay cả NASA cũng thừa nhận họ có thể không phải là bên chiến thắng.

“Có thể họ sẽ đi trước”, Jared Isaacman, người đứng đầu NASA, nói vào tuần trước, “Và lịch sử gần đây cho thấy chúng tôi có thể sẽ chậm lại".

Lợi thế của Trung Quốc

Trong khi đó, Trung Quốc theo đuổi tham vọng Mặt Trăng với sự tập trung mạnh mẽ và kiên định. Chương trình của họ có nhiều lợi thế so với các đối thủ Mỹ.

Theo các chuyên gia, lợi thế của Trung Quốc nằm ở cơ chế quản lý tập trung, cho phép nước này lên kế hoạch và tài trợ cho các dự án trong nhiều thập kỷ. Các sứ mệnh robot của Trung Quốc đã đạt được những thành tựu mà Mỹ chưa thực hiện được.

Tàu Hằng Nga 6 mang mẫu vật ở "vùng tối \" Mặt trăng về Trái đất ngày 25/6/2024. Ảnh: Xinhua

Trung Quốc là quốc gia duy nhất từng hạ cánh và mang mẫu vật về từ “vùng tối” của Mặt Trăng – phần không được nhìn thấy từ Trái Đất. Mùa hè này, sứ mệnh Hằng Nga 7 sẽ tiếp tục khám phá khu vực cực Nam.

Một lợi thế khác là mục tiêu trước mắt của Trung Quốc “gọn nhẹ” hơn. Các phi hành gia nước này dự kiến hạ cánh xuống phía gần của Mặt Trăng – nơi Neil Armstrong đã đặt “bước chân nhỏ bé nhưng là bước tiến khổng lồ của nhân loại” vào năm 1969. Trong khi đó, các phi hành gia Mỹ hướng tới khu vực cực Nam – một mục tiêu khó khăn hơn nhiều.

Một cuộc cải tổ gần đây có thể giúp chương trình Artemis tăng tốc. Kế hoạch mới bao gồm nhiều lần phóng hơn để thử nghiệm các thành phần, nâng cao độ tin cậy và giảm rủi ro. Sau khi đưa con người trở lại Mặt Trăng, NASA dự định thực hiện các sứ mệnh mỗi sáu tháng để duy trì sự hiện diện lâu dài.

“Lần này mục tiêu không phải chỉ là cắm cờ rồi rời đi. Mà là ở lại”, ông Isaacman nói.

Cách tiếp cận của Bắc Kinh

Trung Quốc theo đuổi mục tiêu tương tự thông qua hai chương trình có khả năng sẽ được hợp nhất: các sứ mệnh có người lái do quân đội quản lý, và các sứ mệnh robot dân sự.

Cả hai đều dựa vào các linh kiện chủ yếu do China Aerospace Science and Technology Corporation sản xuất – một tập đoàn kết hợp giữa công nghiệp và quân sự, cho phép chia sẻ công nghệ giữa các chương trình.

Trong khi đó, NASA phụ thuộc nhiều hơn vào các nhà thầu tư nhân.

Yuqi Qian, một nhà địa chất Mặt Trăng tại Đại học Hong Kong, cho biết vì sứ mệnh có người lái đầu tiên của Trung Quốc đi theo những khu vực đã được các sứ mệnh Apollo khám phá từ lâu, các nhà khoa học có nhiều không gian hơn để thử nghiệm.

Ông cho rằng chương trình của Trung Quốc sẽ tiếp tục theo nhịp độ đã được vạch ra từ nhiều năm trước, bất kể Artemis tiến triển ra sao. “Thực ra phía Trung Quốc không có áp lực”, ông nói. “Chúng tôi làm việc một cách tự do hơn. Tôi không nghĩ Trung Quốc coi đây là một cuộc đua", ông nói thêm.

Các thành phần chính trong chương trình Mặt Trăng của hai cường quốc

Tên lửa phóng: Trung Quốc phát triển tên lửa Trường Chinh 10, cao tương đương tòa nhà 30 tầng. Dù đã thử nghiệm thành công, nước này vẫn đi sau Mỹ về công nghệ tái sử dụng so với SpaceX.

Phía Mỹ sử dụng Space Launch System – một tên lửa mạnh mẽ và phức tạp, được lắp ráp từ nhiều thành phần do NASA và các nhà thầu sản xuất. Dù chưa được sử dụng nhiều lần, tên lửa này đã thực hiện thành công chuyến bay có người lái đầu tiên gần đây.

Tàu vũ trụ: Tàu “Mộng Chu” (Mengzhou) có thể chở 7 phi hành gia, đưa họ vào quỹ đạo Mặt Trăng rồi kết nối với tàu đổ bộ. Trong thử nghiệm gần nhất vào tháng 2, tàu đã chứng minh khả năng tách khẩn cấp khỏi tên lửa trong điều kiện áp lực tối đa.

Trong khi đó, phía Mỹ sử dụng tàu Orion spacecraft, đã được thử nghiệm từ năm 2014 và hiện ở giai đoạn phát triển tiên tiến hơn. Orion vừa đưa bốn phi hành gia vào vũ trụ trong sứ mệnh Artemis II và sẽ tiếp tục được kiểm tra các hệ thống hỗ trợ sự sống.

Tên lửa đưa 4 phi hành gia của NASA rời bệ phóng tại Trung tâm Vũ trụ Kennedy ở Cape Canaveral, Florida, Mỹ, ngày 1/4/2026. Ảnh: AA/TTXVN

Tàu đổ bộ: Tàu “Lãm Nguyệt” (Lanyue) sẽ đưa phi hành gia xuống Mặt Trăng và quay lại quỹ đạo.

Trong khi đó, Mỹ vẫn chưa có tàu đổ bộ hoàn chỉnh. SpaceX đang phát triển Starship, còn Blue Origin cũng phát triển một phương án khác. NASA dự kiến thử nghiệm các tàu này trong sứ mệnh Artemis III và sẽ lựa chọn phương án sẵn sàng trước.

Bộ đồ không gian: Bộ đồ “Vọng Vũ” (Wangyu) của Trung Quốc được thiết kế gọn nhẹ, tích hợp camera và điều khiển.

Mỹ cũng đang nâng cấp bộ đồ không gian để tăng tính linh hoạt và khả năng bảo vệ trong môi trường khắc nghiệt của Mặt Trăng. Các bộ đồ này có thể hỗ trợ phi hành gia hoạt động ngoài tàu tới 8 giờ liên tục.

Thu Hằng/Báo Tin tức và Dân tộc (Theo New York Times)