Cuộc gặp gỡ đa giác quan giữa sơn mài, hương trầm và di sản nghìn năm

Di tích quốc gia đặc biệt Văn Miếu - Quốc Tử Giám, nơi chứng kiến gần một thiên niên kỷ lịch sử đạo học và văn hiến Việt Nam, trở thành không gian di sản thiêng liêng chào đón Triển lãm "Sắc Tâm 2026". Việc lựa chọn nhà Tiền Đường làm nơi diễn ra sự kiện nhân dịp hướng tới mốc 950 năm thành lập Quốc Tử Giám (1076-2026) và 72 năm Ngày Giải phóng Thủ đô không chỉ tôn vinh truyền thống hiếu học, mà còn khẳng định tinh thần tiếp nối, đưa nghệ thuật đương đại trở về đối thoại cùng di sản.

Không gian triển lãm được bài trí hài hòa, đưa các tác phẩm sơn mài đương đại hòa quyện vào nét kiến trúc cổ kính, thâm nghiêm của di tích. Những vóc sơn mài giàu tính biểu cảm được đặt trong vùng không gian đậm chất đạo học tạo nên một nhịp cầu nối liền quá khứ và hiện tại, gợi mở cho công chúng góc nhìn hoàn toàn mới về khả năng biểu đạt của mỹ thuật truyền thống trong đời sống đương đại

Tiến sĩ Lê Xuân Kiêu, Giám đốc Trung tâm hoạt động Văn hoá Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám cho biết, quá trình lao động nghệ thuật bền bỉ trong suốt một năm qua của các tác giả đã mang đến cho Văn Miếu - Quốc Tử Giám một không khí văn hóa rất đặc biệt. Sự kiện càng thêm phần ý nghĩa khi nằm trong chuỗi hoạt động kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám - trường đại học đầu tiên của Việt Nam. Đặc biệt, ngay tại không gian này vào chiều qua (3-10), Lễ trao giải thưởng "Bùi Xuân Phái - Vì tình yêu Hà Nội" đã diễn ra và vinh danh những chuỗi hoạt động văn hóa của Văn Miếu. Triển lãm "Sắc Tâm" chính là một mảnh ghép quan trọng, hòa cùng dòng chảy sự kiện đầy ý nghĩa đó.

Khối trầm tốc bông nguyên bản kích thước lớn cao hơn 3m được trưng bày trân trọng tại trung tâm triển lãm, thu hút đông đảo khách tham quan dừng chân tìm hiểu. Là kết tinh kỳ diệu của thiên nhiên trải qua hàng thập kỷ, sản vật trầm hương không chỉ đại diện cho nét đẹp văn hóa thuần khiết của người Việt mà còn là điểm nhấn thị giác ấn tượng trong không gian trưng bày.

Không gian thưởng trà thanh tịnh được bố trí tinh tế trong khuôn viên triển lãm, nơi các đại biểu và khách thưởng lãm cùng dừng chân đàm đạo về nghệ thuật. Giữa nhịp sống đô thị hối hả, sự kết hợp giữa tách trà ấm, hương trầm thoang thoảng và những vệt màu sơn mài đã mang lại trải nghiệm văn hóa trọn vẹn và đậm chất Hà Nội.

Chất liệu sơn mài truyền thống Việt Nam đòi hỏi quá trình lao động nghệ thuật công phu với nhiều lượt sơn, phủ, ủ và mài tỉ mỉ trên vóc theo thời gian. Tại "Sắc Tâm" 2026, 19 họa sĩ đã đem đến nhiều phong cách đa dạng từ hiện thực, biểu hiện đến trừu tượng, qua đó tiếp nối và biến đổi chất liệu sơn mài để phản ánh tư duy mỹ thuật thời đại mới qua các chủ đề về con người, thiên nhiên và thời gian.

Triển lãm lựa chọn nghệ thuật như một cách đối thoại với di sản. Không tái hiện lịch sử bằng những hình thức quen thuộc, triển lãm đưa sơn mài và trầm hương vào không gian Văn Miếu - Quốc Tử Giám, để nghệ thuật đương đại gặp gỡ những lớp trầm tích văn hóa đã được bồi đắp qua thời gian, để di sản được làm mới và thực sự "sống".

Sự kết hợp giữa tranh sơn mài và trầm hương là cuộc gặp gỡ đặc biệt giữa "sắc" và "hương" - hai yếu tố tưởng chừng vô hình nhưng giao thoa thông qua ngôn ngữ tạo hình và cảm quan không gian, góp phần lan tỏa giá trị tinh hoa văn hóa Việt.

Triển lãm cũng mong muốn giá trị của nghệ thuật như một nhịp cầu nối liền quá khứ với hiện tại, nơi sơn mài được nhìn, trầm hương được cảm và di sản được tiếp nối bằng ngôn ngữ sáng tạo hôm nay.

Triển lãm “Sắc Tâm 2026” diễn ra từ ngày 4-10 đến ngày 18-10-2026 tại nhà Tiền Đường, Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Hà Nội. Không chỉ mang đến những tác phẩm sơn mài đương đại, triển lãm còn mở ra một không gian để công chúng cảm nhận sự giao hòa giữa sắc, hương và di sản; qua đó, những giá trị văn hóa truyền thống được tiếp nối bằng ngôn ngữ nghệ thuật hôm nay.

Văn Miếu được xây dựng năm 1070 dưới thời vua Lý Thánh Tông. Đến năm 1076, vua Lý Nhân Tông cho lập Quốc Tử Giám. Qua gần một thiên niên kỷ, Văn Miếu - Quốc Tử Giám trở thành một biểu tượng của truyền thống hiếu học và đạo học Việt Nam. Nhiều năm nay, di sản này đang từng bước làm mới mình bằng một ngôn ngữ mới khi vừa hài hoà mối quan hệ giữa bảo tồn di sản với phát triển công nghiệp văn hoá, vừa giữ được tính thâm nghiêm và vừa tạo ra nguồn lực phát triển mới.

Tiến sĩ Lê Xuân Kiêu cho biết thêm, thực hiện Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, thời gian qua, Văn Miếu đã tích cực triển khai đồng bộ các nhiệm vụ nhằm bảo tồn và phát huy hiệu quả giá trị di tích. Trước hết, đơn vị đẩy mạnh công tác chuyển đổi số, thực hiện số hóa dữ liệu và phát triển các sản phẩm ứng dụng công nghệ hiện đại trong không gian di tích. Cùng với đó, công tác tu bổ, tôn tạo được tập trung thực hiện đối với các hạng mục đang xuống cấp như Khuê Văn Các, điện Đại Thành và cổng chính.

"Đồng thời, các hoạt động văn hóa - nghệ thuật cũng được đa dạng hóa, tổ chức sinh động tại cả ba không gian gồm khu Nội tự, vườn Giám và hồ Văn. Đặc biệt, chúng tôi đang tích cực nghiên cứu, phát triển các sản phẩm công nghiệp văn hóa như sản phẩm tour đêm, các sự kiện tổ chức tại cả 3 không gian của Văn Miếu - Quốc Tử Giám để phục vụ du khách cả ban ngày lẫn ban đêm, qua đó góp phần thúc đẩy sự phát triển của ngành công nghiệp văn hóa và hưởng ứng chủ trương phát triển kinh tế đêm của Thủ đô" - Tiến sĩ Lê Xuân Kiêu chia sẻ