'Cuộc khai quật thế kỷ' dưới chân Nhà thờ Đức Bà Paris

Mảnh gốm khắc ký hiệu bí ẩn được phát hiện trong cuộc khai quật bên ngoài Nhà thờ Đức Bà Paris

Cuộc đào bới hé lộ 2.000 năm lịch sử dưới lòng đất Paris

Trong khi dòng người kiên nhẫn xếp hàng dưới nắng hè để tham quan Nhà thờ Đức Bà Paris, một hành trình khác cũng đang diễn ra ngay dưới chân họ.

Cách mặt đất khoảng 4m, các nhà khảo cổ học đang đào sâu xuống lòng đất, từng bước lần ngược về quá khứ của Paris từ thời Trung cổ đến tận thời La Mã cách đây khoảng 2.000 năm.

Cuộc khai quật được triển khai trong quá trình cải tạo quảng trường phía trước nhà thờ. Sau vụ hỏa hoạn năm 2019 khiến ngọn tháp biểu tượng của Nhà thờ Đức Bà Paris sụp đổ, công trình đã được trùng tu và mở cửa trở lại vào cuối năm 2024. Chính quyền Paris hiện có kế hoạch phủ xanh khu quảng trường rộng lớn phía trước nhằm tạo thêm bóng mát và giảm nhiệt vào mùa hè.

Tuy nhiên, tại một thành phố có lịch sử lâu đời như Paris, mọi hoạt động đào xới đều phải đi kèm khảo cổ học phòng ngừa nhằm bảo đảm các di tích dưới lòng đất không bị phá hủy trong quá trình thi công.

Vì thế, một phần quảng trường đã được biến thành khu khai quật lộ thiên, nơi các nhà nghiên cứu đang khám phá những lớp lịch sử chồng chất dưới lòng đất.

Truyền thông Pháp gọi đây là "cuộc khai quật thế kỷ".

Theo bà Lucie Altenburg, chuyên gia bảo tồn thuộc cơ quan khảo cổ học Paris, đây là cơ hội hiếm có để các nhà khoa học tham gia một dự án có thể làm thay đổi nhận thức về lịch sử của thành phố.

Trong số hàng trăm hiện vật được phát hiện có một đồng xu từ thế kỷ IV mang chân dung Hoàng đế Constantine, cùng nhiều mảnh gốm thời Trung cổ được trang trí bằng những ký hiệu màu đỏ mà đến nay các chuyên gia vẫn chưa thể giải mã.

Các dấu vết đầu tiên xuất hiện ở độ sâu khoảng 50cm. Càng đào sâu, nhóm khảo cổ càng phát hiện thêm nhiều lớp lịch sử khác nhau. Có ngày họ thu được tới 15 thùng hiện vật từ lớp đất gần như chưa bị tác động trong nhiều thập kỷ.

Theo các nhà khảo cổ học, lịch sử của Paris được lưu giữ theo từng lớp địa tầng. Mỗi giai đoạn phát triển của thành phố lại được xây dựng trên tàn tích của thời kỳ trước.

Nhà khảo cổ học Camille Colonna, người phụ trách cuộc khai quật, cho biết khi Nhà thờ Đức Bà Paris được khởi công vào năm 1163, khu vực quảng trường hiện nay từng là một khu dân cư Trung cổ đông đúc, chỉ bị chia cắt bởi một con đường duy nhất.

Khi đào xuống sâu hơn, nhóm nghiên cứu phát hiện các hầm chứa rượu của những ngôi nhà thời Trung cổ. Bên dưới là các hố chứa ngũ cốc thuộc thời Merovingian và Carolingian, có niên đại từ thế kỷ VI đến thế kỷ X. Sâu hơn nữa là dấu tích của một khu dân cư La Mã sầm uất từ thế kỷ IV và V.

Nhà thờ Đức Bà Paris, biểu tượng kiến trúc Gothic nổi tiếng của nước Pháp. Ảnh: designboom

Đồng xu La Mã và những ký hiệu chưa có lời giải

Một trong những phát hiện đáng chú ý nhất lại đến từ những hố vệ sinh thời Trung cổ từng được sử dụng như nơi đổ rác. Chính lớp đất mềm trong các hố này đã giúp bảo quản nhiều hiện vật gần như nguyên vẹn suốt hàng trăm năm.

Các nhà khảo cổ tìm thấy nhiều bình gốm, cốc uống nước và vật dụng sinh hoạt còn nguyên hình dạng, điều vốn rất hiếm gặp trong khảo cổ học.

Tuy nhiên, điều khiến giới nghiên cứu tò mò nhất là những ký hiệu màu đỏ được phát hiện bên trong một số mảnh gốm thời Trung cổ. Các dấu hiệu này xuất hiện lặp lại trên nhiều hiện vật nhưng đến nay vẫn chưa xác định được ý nghĩa.

Theo nhà khảo cổ học Valentine Breloux, đây là một trong những phát hiện gây kinh ngạc nhất trong toàn bộ quá trình làm việc tại Nhà thờ Đức Bà Paris.

Những đồng xu được tìm thấy cũng đóng vai trò quan trọng trong việc xác định niên đại của các lớp đất. Ban đầu chúng chỉ hiện ra như những đĩa kim loại đen sẫm bị ăn mòn, nhưng ảnh chụp X-quang đã làm lộ chân dung Hoàng đế Constantine, người trị vì Đế chế La Mã vào đầu thế kỷ IV.

Các hiện vật thời La Mã được giới khảo cổ đặc biệt coi trọng vì đây là giai đoạn lịch sử vẫn còn nhiều khoảng trống trong hiểu biết về Paris cổ đại, khi thành phố còn mang tên Lutetia.

Nhóm nghiên cứu cũng phát hiện một bậc thềm La Mã từng thuộc về một công trình lớn hơn, sau đó được tháo dỡ, vận chuyển và tái sử dụng làm vật liệu lát đường trong thời kỳ sau.

Mỗi hiện vật sau khi được khai quật đều được chuyển tới trung tâm khảo cổ của thành phố để bảo quản và nghiên cứu.

Theo các nhà khoa học, cơ hội khai quật tại khu vực trung tâm lịch sử như Nhà thờ Đức Bà Paris là vô cùng hiếm. Những cuộc nghiên cứu như vậy thường chỉ diễn ra khi có các dự án xây dựng mới.

Dự kiến đến năm 2028, quảng trường trước Nhà thờ Đức Bà Paris sẽ được cải tạo thành không gian xanh với khoảng 160 cây mới, các hệ thống làm mát bằng nước và khu vực đón khách hiện đại nhìn ra sông Seine.

Tuy nhiên, với các nhà khảo cổ học, hành trình vẫn chưa dừng lại. Sau khi tiếp cận các lớp di tích thời La Mã, họ hy vọng có thể đào sâu hơn nữa để tìm dấu vết của người Gaul, những cư dân đầu tiên đặt tên cho vùng đất sau này trở thành Paris.

Những phát hiện khảo cổ tại Nhà thờ Đức Bà Paris không phải lần đầu gây chú ý. Năm 2022, các nhà khoa học từng tìm thấy nhiều ngôi mộ cổ và một quan tài chì được bảo tồn gần như nguyên vẹn, có niên đại khoảng thế kỷ XIV. Cùng với đó là các mảnh điêu khắc sơn màu thuộc bức bình phong nguyên bản từ thế kỷ XIII của nhà thờ.

Đến năm 2023, giới nghiên cứu tiếp tục xác nhận Nhà thờ Đức Bà Paris là nhà thờ Gothic đầu tiên sử dụng rộng rãi các đinh ghim sắt trong kết cấu xây dựng, một chi tiết chỉ được phát hiện sau khi vụ hỏa hoạn năm 2019 làm lộ các bộ phận bên trong công trình.