Cuộc thay máu ở nhạc Việt

Lối tắt thành ca sĩ

Trong vài năm trở lại đây, thị trường âm nhạc chứng kiến ngày càng nhiều gương mặt vụt sáng chỉ sau một bản cover lan truyền trên mạng xã hội, một game show ăn khách hoặc một chiến lược truyền thông được tính toán kỹ lưỡng, khiến con đường trở thành ca sĩ ngày càng được rút ngắn.

"Công nghệ lăng xê" được đẩy lên mức tối đa, năng lực có thể không theo kịp danh tiếng. Sự nổi tiếng có thể trở thành cái bẫy ngọt ngào với người nghệ sĩ. Một khi trở nên nổi tiếng, nhiều người chỉ mải chạy show, kiếm tiền, thay vì dành thời gian để trau dồi năng lực cá nhân. Họ hiểu rằng lối tắt này không thể mang đến sự nổi tiếng lâu dài nên buộc phải cố gắng "cày" show.

Thủy Tiên, Bích Phương từng dính nghi vấn hát nhép.

Nhạc sĩ Hữu Vượng - Giám đốc âm nhạc concert Tổ quốc trong tim - chia sẻ với Tiền Phong rằng thực tế hiện nay có không ít ca sĩ nổi tiếng nhưng giọng hát chưa thực sự vững, buộc họ lựa chọn hát nhép như một biện pháp an toàn.

"Con đường phát triển của nghệ sĩ trẻ ngày nay khác trước. Thay vì được đào tạo bài bản và tích lũy kinh nghiệm qua các sân khấu nhỏ, nhiều người chỉ cần vài bản cover trên mạng hoặc xuất hiện trong game show đã nhanh chóng nổi tiếng. Khi thành danh quá sớm, họ dễ bị cuốn vào vòng xoáy chạy show, kiếm tiền mà chưa kịp hoàn thiện kỹ năng, dẫn đến thiếu tự tin khi hát live và lựa chọn hát nhép như một giải pháp an toàn", nhạc sĩ Hữu Vượng nói.

Điều đáng nói, trong thời đại công nghệ số, khán giả dễ dàng bị cuốn theo sức hút của truyền thông, mạng xã hội hơn là chất lượng giọng hát. Thực tế, có không ít khán giả vẫn đến xem những nghệ sĩ đó biểu diễn chỉ vì tên tuổi mà không quá quan tâm đến chất lượng biểu diễn.

Dù đầu tư sân khấu, vũ đạo hoành tráng bao nhiêu, điều khán giả nhớ nhất vẫn là giọng hát của ca sĩ.

Tuy nhiên, về lâu dài, thứ đọng lại trong tâm trí khán giả về một ca sĩ vẫn phải là giọng hát. Công nghệ lăng xê đưa nhiều gương mặt "vụt sáng" thành sao không chỉ gây ảnh hưởng đến chất lượng nghệ thuật mà còn làm méo mó chuẩn mực nghề nghiệp, bởi nó làm mờ đi ranh giới giữa tài năng và chiêu trò.

"Thực tế hiện nay cho thấy, không ít nghệ sĩ chưa được đào tạo bài bản, thiếu nền tảng chuyên môn vững chắc, nhưng vẫn có thể nổi tiếng nhờ các yếu tố như truyền thông, công nghệ hay chiến lược lăng xê. Trong khi chất lượng giọng hát - yếu tố cốt lõi của một ca sĩ - lại bị xem nhẹ. Không thể phủ nhận có những trường hợp nghệ sĩ rất nổi tiếng, biểu diễn cuốn hút về phần nhìn, nhưng năng lực thanh nhạc chưa thực sự tương xứng", Đạo diễn, nhà sản xuất Vạn Nguyễn nêu.

Cơ chế tự đào thải

Trong bối cảnh đó, cơ quan quản lý đã đưa ra động thái siết chặt nhằm thiết lập lại trật tự thị trường. Mới đây, Sở Văn hóa và Thể thao TPHCM đã ban hành văn bản chấn chỉnh hoạt động biểu diễn và ứng xử trên môi trường số, trong đó nhấn mạnh việc nghiêm cấm lạm dụng phương tiện kỹ thuật, sử dụng âm thanh từ bản ghi thay cho biểu diễn trực tiếp (hát nhép) - một biện pháp được kỳ vọng góp phần nâng cao chất lượng nghệ thuật và tái lập những chuẩn mực nghề nghiệp cần thiết.

Việc Sở Văn hóa và Thể thao TPHCM nghiêm cấm hát nhép không chỉ là động thái chấn chỉnh hoạt động biểu diễn, mà còn là yêu cầu mới buộc thị trường âm nhạc phải tự điều chỉnh để phù hợp.

Đạo diễn, nhà sản xuất Vạn Nguyễn cho rằng quy định của Sở Văn hóa và Thể thao TPHCM mang tính đón đầu xu hướng, khi cơ quan quản lý đã sớm nhận diện nguy cơ yếu tố phần nhìn lấn át phần nghe trong các sân khấu biểu diễn âm nhạc.

Ca sĩ Tùng Dương là một trong những nghệ sĩ chứng minh được thực lực của mình qua những tiết mục hát live.

"Quy định này có thể đóng vai trò như một công cụ điều chỉnh thị trường, góp phần thúc đẩy nghệ sĩ tự nâng cao chất lượng chuyên môn. Điều này đồng nghĩa với việc người biểu diễn không thể chỉ đầu tư vào phục trang, trang điểm, đạo cụ hay sân khấu, mà cần chú trọng nhiều hơn đến nội lực: giọng hát, kỹ thuật thanh nhạc và khả năng biểu diễn thực chất", đạo diễn, nhà sản xuất Vạn Nguyễn nêu.

Thực tế cho thấy một chương trình nghệ thuật đúng nghĩa luôn đòi hỏi sự cân bằng giữa phần nghe và phần nhìn. Không thể lấy yếu tố hình thức để bù đắp cho hạn chế về giọng hát, cũng như không thể chỉ dựa vào chuyên môn mà xem nhẹ yếu tố trình diễn. Chỉ khi cả hai phương diện cùng đạt đến độ chuyên nghiệp, chương trình mới thực sự có giá trị và mang lại trải nghiệm trọn vẹn cho khán giả.

Vì vậy, việc hạn chế hát nhép sẽ tạo áp lực tích cực, buộc ca sĩ nâng cao chuyên môn. Với thực tế thị trường ngày càng khắt khe, những người không chịu rèn luyện chắc chắn sẽ bị đào thải.

"Nếu có quy định chặt chẽ, nghệ sĩ sẽ buộc phải cẩn trọng hơn, đầu tư nhiều hơn cho kỹ năng hát live. Những người không đáp ứng được yêu cầu sẽ dần bị sàng lọc. Đây chính là yếu tố tích cực để thị trường âm nhạc vận hành lành mạnh và trở về đúng giá trị thực của nó", nhạc sĩ Hữu Vượng khẳng định.

Những tiết mục cân được cả phần nghe và phần nhìn mang lại trải nghiệm trọn vẹn cho khán giả.

Ngoài yếu tố chuyên môn về giọng hát, ca sĩ cũng cần đánh giá đúng về tình trạng sức khỏe, thực lực của bản thân để dàn dựng những tiết mục phù hợp. Việc hiểu rõ giới hạn cá nhân và tính toán ngay từ khâu tập luyện, tổng duyệt là điều bắt buộc. Nếu không đủ sức hát nhiều bài, ca sĩ cần chủ động điều chỉnh, giảm số lượng tiết mục hoặc thay đổi cấu trúc chương trình.

"Biểu diễn là lao động thực sự và đòi hỏi sự nỗ lực. Khi được rèn luyện tốt về thể lực và kỹ thuật thanh nhạc, ca sĩ sẽ hạn chế tối đa tình trạng hụt hơi hay xuống sức khi hát live", nhạc sĩ Hữu Vượng nêu.

Bùng nổ lớp học thanh nhạc

Bên cạnh đó, để đảm bảo yêu cầu nghệ sĩ hát live, toàn bộ khâu tổ chức từ tập luyện, chạy chương trình đến dàn dựng phải được làm một cách nghiêm túc, kỹ lưỡng và bài bản. Trong đó, điều kiện âm thanh, ban nhạc, kỹ thuật… đều phải đảm bảo để nghệ sĩ có thể hát live một cách tốt nhất.

Khi các yếu tố này được đảm bảo, ca sĩ sẽ có điều kiện thể hiện tốt nhất. Đồng thời, chính môi trường kỹ thuật tốt cũng là “bộ lọc” rõ ràng, bởi hát live tốt hay không sẽ bộc lộ, không thể che giấu.

Lệnh cấm hát nhép có thể tạo ra một làn sóng học thanh nhạc trong giới ca sĩ.

Nhạc sĩ Hữu Vượng nhận định khi tiêu chuẩn hát live trở thành yêu cầu bắt buộc, nhu cầu học tập, rèn luyện bài bản của ca sĩ sẽ tăng mạnh, kéo theo sự phát triển của các trung tâm đào tạo chuyên nghiệp.

"Với ca sĩ, việc đi học gần như là bắt buộc. Trong bối cảnh hát nhép từng diễn ra khá phổ biến, nhiều người chưa thực sự chú trọng kỹ thuật. Nhưng nếu tiêu chuẩn thay đổi, con đường duy nhất là phải học và rèn luyện nghiêm túc", nhạc sĩ Hữu Vượng nhận định.

Ông khẳng định lệnh cấm có thể tạo ra một làn sóng học thanh nhạc trong giới ca sĩ, bởi mọi người cần chủ động nâng cao trình độ để đáp ứng yêu cầu biểu diễn. Khi tiêu chuẩn nghề nghiệp được nâng lên, giọng hát sẽ trở thành yếu tố bắt buộc mà không phải là một lựa chọn. Khi đó, một nguyên tắc rất rõ ràng sẽ được thiết lập: nếu không hát tốt, sẽ không thể đứng trên sân khấu.

Có thể thấy những thay đổi về tổ chức biểu diễn đang góp phần tạo nên cuộc thay máu rõ rệt cho thị trường âm nhạc. Áp lực từ hát live không chỉ là thách thức, mà còn là động lực để nghệ sĩ hoàn thiện năng lực, qua đó trả lại giá trị cốt lõi cho sân khấu - nơi giọng hát thực được đặt lên hàng đầu.