Cuộc thi liên tục lùm xùm vì đề tài đạt giải quá 'cao siêu'?
Cuộc thi nghiên cứu khoa học, kỹ thuật cấp quốc gia dành cho học sinh phổ thông trong nhiều năm qua liên tiếp vướng vào tai tiếng. Đa số giải thưởng bị dư luận 'soi' đều có chung đặc điểm là đề tài quá cao, vượt xa khả năng của học sinh lẫn điều kiện cơ sở vật chất của trường học.
Hồi tháng 3-2025, sau khi công bố kết quả Cuộc thi khoa học kỹ thuật quốc gia, một tháng sau đó Bộ Giáo dục và Đào tạo đã phải hủy kết quả đạt giải nhất và thu hồi giải thưởng, giấy chứng nhận đạt giải của dự án Hệ thống phân loại rác thông minh tích hợp trí tuệ nhân tạo và cảm biến âm thanh của học sinh Trường THPT Nguyễn Siêu (tỉnh Hưng Yên) do sao chép giống một sản phẩm đã được công bố của một kỹ sư ở Indonesia.
Đến lượt cuộc thi năm nay, ngay khi vừa công bố kết quả, dư luận lại lên tiếng vì dự án được trao giải nhất Phát triển vật liệu Polyurethane Composite đa chức năng chống cháy, cách nhiệt, kháng vi sinh hướng tới ứng dụng trong xây dựng và đời sống của học sinh trường THPT chuyên Lương Văn Tụy (tỉnh Ninh Bình) có nhiều chi tiết giống với nghiên cứu của một nhà khoa học ở Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam và một nghiên cứu sinh, có luận án tiến sĩ đăng trên website viện này.
Thêm một lần nữa, vài ngày sau khi trao giải hôm 22-3, trước nghi vấn "đạo văn" của dự án nói trên, mới đây Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết đã vào cuộc xác minh, yêu cầu kiểm tra dự án liên quan và sẽ xử lý nếu phát hiện sai phạm (1).
Đáng tiếc các vụ lùm xùm liên quan đến cuộc thi này không phải là chuyện cá biệt. Mấy năm nay, mỗi lần danh sách giải thưởng cuộc thi này được công bố, dư luận lại thắc mắc vì có quá nhiều đề tài "cao siêu" như dự án nói trên.
Chẳng hạn, có thể điểm thêm một số dự án khác của các học sinh được trao giải năm nay trong lĩnh vực y học như Phát triển chất ức chế điểm kiểm soát miễn dịch ứng dụng trong điều trị ung thư dựa trên công nghệ nanobody hay Nghiên cứu phát hiện một số chỉ thị sinh học ứng dụng trong phát hiện sớm ung thư biểu mô tế bào gan sử dụng công nghệ Proteomics.
Các cuộc thi trước đó cũng có không ít dự án "cao siêu" được trao giải chẳng hạn như năm 2022 là các đề tài Điều trị béo phì bằng cao chiết xanthone từ vỏ quả măng cụt trên chuột nhắt trắng hay Phân lập, đánh giá khả năng nhắm đích tế bào gốc ung thư dạ dày của phân đoạn chứa hợp chất saponin và bào chế sản phẩm từ cây lá khôi” (2).
Trong khi đó, danh sách 125 đề tài vào vòng chung khảo Giải thưởng khoa học và công nghệ dành cho sinh viên trong cơ sở giáo dục đại học năm 2025 cũng do Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức thì nghiên cứu của sinh viên các trường đại học hàng đầu Việt Nam lại có vẻ "thấp" hơn hẳn (3).
Chẳng hạn, trong hạng mục " Khoa học y, dược" có một số đề tài như Nghiên cứu xây dựng quy trình chế tạo que thử sắc ký miễn dịch phát hiện nhanh Ochratoxin A (Học viện Quân Y); Kết quả sàng lọc 13 bệnh di truyền gen lặn liên kết nhiễm sắc thể thường và nhiễm sắc thể giới tính ở phụ nữ mang thai Việt Nam (Đại học Y Hà Nội); Kết hợp thị giác máy tính và ngôn ngữ tự nhiên để nâng cao hiệu quả phân vùng hình ảnh nội soi (Đại học Bách Khoa Hà Nội).
Nếu so với học sinh các nước phát triển thì đề tài của học sinh phải "vượt trội" hơn mấy tầng. Chẳng hạn, Cuộc thi Phát minh Khoa học Học sinh Toàn quốc năm 2025 của Hàn Quốc giải Tổng thống (giải cao nhất) được trao cho một học sinh lớp 12 với dự án Cửa đôi tự động mở thoát hiểm khi xảy ra động đất (4).
Tương tự, Cuộc thi Khoa học học sinh Nhật Bản năm 2025 một số dự án của học sinh lớp 11 được giải cao có thể kể ra như Khả năng phân biệt kích thích và học tập của cây xấu hổ; Vết đốm ở con cái của ấu trùng bọ hung là gì? (5).
Có thể thấy, so với đề tài của học sinh các nước phát triển như Hàn Quốc, Nhật Bản hay sinh viên các đại học hàng đầu Việt Nam, các dự án được trao giải của học sinh Việt Nam đã liệt kê ở trên khiến dư luận nghi ngờ về khả năng tự thực hiện vì độ phức tạp trong nghiên cứu quá "cao siêu".
Để chấm dứt những lùm xùm liên tiếp trong nhiều năm qua, thiết nghĩ Bộ Giáo dục và Đào tạo phải lập ra một trang web về cuộc thi như ở các nước đã làm từ lâu. Tất cả các đề tài dự thi cần được công bố tại đây. Sau đó, các đề tài đạt giải phải đăng công khai nội dung kèm theo bản thuyết minh của tác giả về quá trình thực hiện, đặc biệt là các địa điểm thu thập số liệu, thực hiện thí nghiệm.
Khi công khai minh bạch như vậy thì các tác giả mới chứng minh được là đã tự thực hiện đề tài chứ không sao chép. Dư luận cũng dễ dàng kiểm chứng quá trình thực hiện đề tài có đúng như vậy hay không, chấm dứt những nghi ngờ tai tiếng kéo dài, trả lại thực chất trình độ học sinh cho cuộc thi ý nghĩa này.
-------------------------------------------
(1) https://thesaigontimes.vn/bo-giao-duc-xac-minh-nghi-van-dao-van-tai-cuoc-thi-khoa-hoc-ky-thuat/
(3) https://moet.gov.vn/giaoducquocdan/khoa-hoc-va-cong-nghe/Pages/Default.aspx%3FItemID=11167
(4) https://www.korea.kr/news/policyNewsView.do?newsId=156721779
(5) https://event.yomiuri.co.jp/jssa/news/files/13
Tin nóng
Nga đã bắt đầu triển khai quy mô lớn xe chiến thuật địa hình hạng nhẹ Ulan-2, loại phương tiện đơn giản, giá rẻ nhưng được thiết kế sát với nhu cầu thực tế trên chiến trường hiện đại.
Oukitel vừa ra mắt WP61, smartphone siêu bền đầu tiên trên thế giới tích hợp liên lạc vệ tinh, bộ đàm và camera nhiệt. Với viên pin 20.000 mAh, thiết bị này nhắm đến các chuyên gia làm việc trong môi trường khắc nghiệt.
Dòng iPhone 17 Pro đã gây ấn tượng với các màu sắc thú vị, và có vẻ Apple sẽ tiếp tục xu hướng này với dòng iPhone 18 Pro.
Từ ổ đĩa mềm đến giắc cắm tai nghe, Apple luôn sẵn sàng loại bỏ những tiêu chuẩn cũ để thúc buộc toàn ngành công nghiệp tiến vào kỷ nguyên của sự tiện lợi.
Sau khi đi vào vận hành, nhà máy Acecook Việt Nam ở Vĩnh Long được kỳ vọng góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, cũng như khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.
Cơ quan Cạnh tranh và Thị trường Anh (CMA) vừa lên kế hoạch điều tra với Microsoft, cụ thể là nhắm vào bộ phận phần mềm doanh nghiệp.
Tin mới
UBND TP Đà Nẵng vừa ban hành quyết định phê duyệt chủ trương đầu tư dự án Đầu tư hạ tầng tính toán phục vụ nghiên cứu, phát triển thiết kế chip vi mạch bán dẫn và trí tuệ nhân tạo với tổng mức đầu tư hơn 200 tỷ đồng.
Oracle sa thải nhân sự vì đầu tư AI, Amazon bắt tay Delta cho Wi-Fi vệ tinh, báo hiệu cuộc cạnh tranh công nghệ ngày càng khốc liệt.
Vừa qua, Hoa Kỳ thông báo quy định mới của bang California đối với chất 1,4-dioxane trong một số sản phẩm tiêu dùng. Ngày 26-1-2026, Hoa Kỳ đã thông báo tới các nước Thành viên WTO về dự thảo biện pháp kỹ thuật của bang California liên quan đến việc quản lý hóa chất 1,4-dioxane trong một số sản phẩm tiêu dùng, theo Thông báo G/TBT/N/USA/2258. Cơ quan chủ trì xây dựng biện pháp là Cơ quan Quản lý Chất thải Độc hại bang California (DTSC).
Điện khí hóa toàn diện có thể giải quyết cả hai mục tiêu của Việt Nam về an ninh năng lượng và mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.
Google vừa công bố một thay đổi đáng chú ý nhân dịp kỷ niệm 22 năm Gmail, khi lần đầu tiên cho phép người dùng đổi tên địa chỉ email mà không cần tạo tài khoản mới.
Cuộc khủng hoảng RAM toàn cầu đang tạo ra lợi thế chưa từng có cho Apple, trong khi các nhà sản xuất laptop Windows như ASUS, HP và Dell chịu sức ép nặng nề về chi phí.
Một sự cố bất ngờ vừa xảy ra với Anthropic khi công ty xác nhận đã vô tình làm rò rỉ một phần mã nguồn nội bộ của trợ lý lập trình trí tuệ nhân tạo nổi tiếng Claude Code.
Google vừa triển khai bản cập nhật mới cho Google Maps trên Android Auto, cho phép hiển thị dự báo pin và gợi ý điểm sạc cho hơn 350 mẫu xe điện. Trước đây, tính năng này chỉ khả dụng trên Android Automotive – hệ điều hành tích hợp trực tiếp trong xe.