Cuộc 'thoái vị' lịch sử của các dòng MPV xăng truyền thống

Giai đoạn từ năm 2018 đến cuối năm 2024 có thể nói đã ghi dấu ấn đậm nét của các dòng xe đa dụng cỡ nhỏ (MPV) cấu hình 5+2 chỗ ngồi sử dụng động cơ xăng truyền thống. Với ưu thế vượt trội về không gian rộng rãi, sự thực dụng, khả năng tiết kiệm nhiên liệu tương đối và đặc biệt là mức giá tiếp cận dễ dàng, những đại diện tiêu biểu của nhóm xe này đã nhanh chóng chiếm lĩnh thị phần xe dịch vụ vận tải lẫn xe gia đình, trực tiếp đẩy phân khúc sedan truyền thống vào thế yếu.

Tuy nhiên, chu kỳ hoàng kim đó đang chính thức đi đến hồi kết khi bước sang nửa đầu năm 2026. Bức tranh số liệu thực tế từ Hiệp hội Các nhà sản xuất ô tô Việt Nam (VAMA) và hãng xe điện quốc gia VinFast đã phác thảo một cuộc “chuyển giao quyền lực” khi các dòng MPV xăng dầu không còn giữ được vị thế độc tôn mà phải nhường sân khấu chính cho các phương tiện năng lượng mới.

Chỉ trong nửa đầu năm 2026, VinFast đã lập nên một kỷ lục chưa từng có trong lịch sử ngành ô tô nước nhà khi bàn giao tới 115.916 xe ô tô điện các loại, tăng trưởng 72% so với cùng kỳ năm ngoái. Trong đó, chỉ riêng hai dòng xe phục vụ mục đích di chuyển đa dụng và vận tải hành khách chuyên nghiệp của hãng là Limo Green và VF MPV 7 đã đạt tổng doanh số lũy kế sáu tháng lên tới 37.104 xe.

Cụ thể, mẫu xe chuyên dụng cho vận tải hành khách Limo Green ghi nhận doanh số bàn giao khổng lồ với 3.868 xe trong tháng 6 và đạt tổng cộng 27.927 xe trong nửa đầu năm 2026. Song song đó, dòng xe đa dụng thuần điện VF MPV 7 cũng ghi nhận mức tiêu thụ 1.254 xe trong tháng 6 và đạt lũy kế 9.177 xe kể từ đầu năm.

Chỉ tính riêng lượng tiêu thụ của cặp bài trùng xe điện đa dụng này đã vượt xa tổng doanh số của tất cả các dòng MPV (bao gồm cả xăng và một số ít phiên bản hybrid) của toàn bộ khối VAMA cộng lại có 20.045 chiếc MPV cỡ nhỏ bán ra thị trường sau 6 tháng đầu 2026, tăng nhẹ 7,6% so với cùng kỳ 2025. Đây là một minh chứng không thể cho thấy sự thoái vị của triều đại MPV xăng truyền thống sau hơn nửa thập kỷ ngự trị trên đỉnh cao thị trường xe dịch vụ thương mại.

Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến cuộc đổi ngôi lịch sử này xuất phát từ bài toán kinh tế thực dụng của các doanh nghiệp vận tải và tài xế công nghệ. Trong suốt sáu năm qua, các dòng MPV xăng giá rẻ được lựa chọn vì chi phí đầu tư ban đầu thấp và độ bền bỉ cơ học tốt. Tuy nhiên, trước sự xuất hiện của các giải pháp thuần điện chuyên dụng như Limo Green, cán cân lợi ích đã hoàn toàn thay đổi.

Chi phí vận hành trên mỗi km của xe điện, bao gồm cả chi phí sạc điện và bảo dưỡng định kỳ, chỉ bằng một phần nhỏ so với chi phí đổ xăng của các dòng MPV truyền thống. Sự bền bỉ, ổn định và không phát thải của xe điện không chỉ giúp tối ưu hóa lợi nhuận cho các chủ xe mà còn tạo nên một tiêu chuẩn trải nghiệm dịch vụ hoàn toàn mới cho hành khách. Khi người tiêu dùng bắt đầu ưu tiên lựa chọn các chuyến xe không mùi, không tiếng ồn, các hãng taxi và doanh nghiệp lữ hành buộc phải thực hiện các cuộc đại tu đội xe, chuyển hướng dòng vốn đầu tư từ MPV xăng sang các hạm đội xe điện.

Dưới góc độ chính sách vĩ mô, cuộc thoái vị này còn là kết quả tất yếu của các định hướng chiến lược từ Chính phủ nhằm hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0. Các chính sách khuyến khích như miễn lệ phí trước bạ cho xe thuần điện, ưu đãi thuế tiêu thụ đặc biệt, cùng với các cam kết phát triển bền vững ngày càng thắt chặt của các doanh nghiệp lớn đã tạo ra một bệ phóng hoàn hảo cho xe năng lượng mới.

Các đô thị lớn đang rục rịch lộ trình hạn chế khí thải và ưu tiên cho các phương tiện giao thông xanh. Điều này khiến việc tiếp tục đầu tư vào các dòng xe MPV chạy xăng truyền thống trở thành một bước đi rủi ro và thiếu tầm nhìn dài hạn đối với các nhà quản lý đội xe kinh doanh.

Bên cạnh đó, áp lực cạnh tranh cũng đè nặng lên nhóm khách hàng mua xe gia đình phục vụ nhu cầu cá nhân. Sự bùng nổ của mẫu xe điện quốc dân VF 3 với 23.781 chiếc bán ra hay VF 5 với 20.167 chiếc trong nửa đầu năm đã định nghĩa lại cách tiếp cận ô tô của các gia đình trẻ.

Thay vì phải cố gắng chi trả cho một chiếc MPV 7 chỗ chạy xăng cồng kềnh với chi phí nuôi xe đắt đỏ, nhiều gia đình đã chủ động chia nhỏ nhu cầu, lựa chọn các dòng xe điện đô thị cỡ nhỏ thông minh, thời thượng và cực kỳ tiết kiệm để di chuyển hàng ngày. Sự đa dạng hóa phân khúc xe điện giá rẻ đã gián tiếp “bòn rút” tệp khách hàng vốn có của phân khúc MPV xăng truyền thống.

Để tự cứu mình trước làn sóng đào thải, một số hãng xe trong khối VAMA đã nỗ lực đưa công nghệ Hybrid vào các dòng MPV để kéo dài vòng đời sản phẩm.

Tuy nhiên, công nghệ lai xăng - điện này thực chất chỉ là một giải pháp mang tính chuyển tiếp lâm thời. Khi hạ tầng trạm sạc điện ngày càng được phủ kín từ đô thị đến các tuyến cao tốc, và các mẫu xe điện mới liên tục được tung ra thị trường với mức giá ngày một hấp dẫn, không gian sinh tồn của cả xe Hybrid lẫn MPV xăng truyền thống sẽ ngày càng bị thu hẹp.

Sự thoái vị của phân khúc MPV xăng truyền thống sau thời gian làm gió tại Việt Nam không chỉ là sự thay đổi của những con số trên bảng báo cáo doanh số, mà còn là dấu hiệu cho thấy một kỷ nguyên di chuyển mới đã chính thức bắt đầu. Thị trường ô tô Việt Nam đang dịch chuyển với tốc độ nhanh hơn rất nhiều so với các dự báo trước đây, nơi các giá trị cũ về sự thực dụng của động cơ đốt trong đang nhanh chóng bị thay thế bởi các tiêu chuẩn xanh, thông minh và bền vững.

Các nhà sản xuất xe truyền thống nếu không muốn bị gạt ra ngoài lề cuộc chơi bắt buộc phải đẩy nhanh lộ trình điện hóa một cách quyết liệt, bởi khoảng thời gian để sửa sai đang ngắn lại sau mỗi tháng báo cáo doanh số được công bố.