Cựu TNXP xây dựng hồ Đại Lải, Vĩnh Phúc: Văn hóa lao động và nghĩa tình đồng đội

Ban Liên lạc Cựu TNXP xây dựng hồ Đại Lải thăm bà Phạm Thị An, 95 tuổi, “kiện tướng” gánh đất, đá trong những năm xây dựng công trình hồ Đại Lải.

Ngược dòng thời gian, nhớ về thuở ấy

Trong khuôn viên rộng lớn, soi mình xuống mặt nước mênh mông của hồ Đại Lải, thuộc Trung tâm Dịch vụ sự nghiệp công phường Xuân Hòa (tỉnh Phú Thọ), có gian trưng bày lịch sử, truyền thống xây dựng hồ Đại Lải. Thật xúc động khi được xem hàng nghìn tấm ảnh, hiện vật ghi lại chặng đường gần bốn năm gian khổ, sáng tạo, nghị lực và quyết tâm của Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân tỉnh Vĩnh Phúc (cũ), trong đó trực tiếp là hàng nghìn cán bộ, TNXP người Vĩnh Phúc…

Chuyện rằng, để thực hiện nhiệm vụ chiến lược xây dựng CNXH ở miền Bắc, Tỉnh ủy Vĩnh Phúc đã quyết định triển khai xây dựng công trình thủy nông hồ Đại Lải nhằm chống úng, giữ nước, chống hạn cho 5.059 ha của hai huyện Kim Anh và Bình Xuyên; chuyển đồng ruộng một vụ mùa thành hai vụ mỗi năm, đưa nông nghiệp của tỉnh phát triển.

Để triển khai xây dựng công trình, tỉnh Vĩnh Phúc huy động bốn lực lượng lao động. Trong đó, việc thành lập các đơn vị TNXP lao động tập trung, dài hạn được coi là đội quân chủ lực, đội quân xung kích, đội quân kỹ thuật của công trường. Ngày 17/10/1959, Liên đội TNXP Vĩnh Phúc tham gia xây dựng công trình hồ Đại Lải được thành lập, từ hơn 400 người trong những ngày đầu đã tăng lên hơn 1.200 người ở giai đoạn hai và giai đoạn ba.

Công trình thủy nông hồ Đại Lải được khởi công ngày 26/10/1959 và hoàn thành ngày 25/7/1963, với những giai đoạn và công việc bề bộn, liên tục như: khiêng những ống thép đường kính 0,75 m để lắp cống số một; nổ mìn và khai thác đá ở núi Thằn Lằn; khai thác khối lượng khổng lồ cát, sỏi chất lượng; thao diễn kỹ thuật nhiều ca, kíp để đổ khối lượng bê tông rất lớn…

Ngày nào cũng vậy, cả công trường đều như ngày hội. Lời ca, tiếng hát hòa cùng gió trời và mồ hôi, tạo nên không khí văn hóa lao động đỉnh cao với tinh thần thi đua “không sợ khó, không sợ khổ, vượt nắng, thắng mưa” để giành năng suất, chất lượng, hiệu quả…

Quá trình thi công nhận được sự quan tâm rất lớn của Chính phủ, Trung ương Đoàn, Học viện Thủy lợi, nhiều trường đại học, nhiều cố vấn, chuyên gia Trung Quốc, Liên Xô, Hungary, Mông Cổ… Đặc biệt, Thủ tướng Chính phủ Phạm Văn Đồng đã nhiều lần về thăm, chỉ đạo và động viên.

Hồ Đại Lải là công trình thủy nông lớn nhất tỉnh Vĩnh Phúc và có tầm cỡ ở miền Bắc lúc bấy giờ, với diện tích ban đầu 540 ha, dung tích nước trên 31 triệu m³.

Hồ Đại Lải bây giờ, điểm văn hóa, du lịch mang tầm quốc tế

Mặt nước hồ mênh mông, nhìn ngút tầm mắt. Nhiều nhà nghỉ, khách sạn bề thế ven hồ lung linh soi bóng nước. Bao du thuyền, ca nô bồng bềnh lướt sóng, đưa du khách trải nghiệm sinh thái. Giữa hồ là đảo Ngọc tròn trịa như mâm xôi khổng lồ, với diện tích khoảng 3 ha.

Bước chân lên đảo Ngọc là vào chốn thần tiên với bao cảnh sắc mê hồn, được ngắm những hạng mục kiến trúc đa dạng cùng các dịch vụ du lịch hấp dẫn. Vào chùa thắp hương, bái Phật, Thần để tâm hồn thư thái, phẳng lặng mà đắm chìm trong không gian mây trời, gió nước, hưởng thụ trọn vẹn sự an nhiên, thanh tao…

Thật tuyệt vời khi được dạo bước trong khuôn viên rộng khoảng 123 ha của Flamingo Đại Lải Resort. Đây là một kỳ quan “hội tụ và lan tỏa” mang tầm thế giới về kiến trúc Á, Âu, tạo dáng, bài trí, phong cách phục vụ… để du khách trải nghiệm, nghỉ dưỡng, mạo hiểm, tổ chức hội nghị, hội thảo, văn nghệ, thể thao, ẩm thực…

Trong khuôn viên rộng lớn này có 300 biệt thự cao cấp với nhiều diện tích khác nhau, từ 300 đến 2.500 m² mỗi căn, đều được bao bọc bởi cây xanh, tạo không gian êm đềm. Cùng với đó là nhiều câu lạc bộ đáp ứng và thỏa mãn mọi nhu cầu thư giãn, giải trí, thể thao như: Flamingo Club, Câu lạc bộ Golf và Thể thao, Câu lạc bộ Du thuyền, Câu lạc bộ Văn hóa Nghệ thuật, Câu lạc bộ Giải trí, Câu lạc bộ Chăm sóc sức khỏe…

Trong khuôn viên Đại Lải Paradise rộng 40 ha đang tọa lạc 344 căn biệt thự, có diện tích từ 175 đến 500 m² mỗi căn, cũng được bao bọc bởi tầng tầng cây xanh, khí hậu mát lành, thơ mộng. Sân golf Đại Lải với diện tích 298 ha thật lý tưởng, đã và đang là điểm đến hấp dẫn của nhiều du khách trong nước và quốc tế…

Từ giá trị kinh tế nông nghiệp, từ đầu thế kỷ XXI đến nay và cả mai sau, hồ Đại Lải đã, đang bừng sáng những giá trị kinh tế to lớn về văn hóa, du lịch sinh thái và là một “kỳ quan” nổi tiếng do con người tạo ra trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc (cũ), với sự kiến tạo “hùng mạnh” ban đầu của lực lượng TNXP Vĩnh Phúc.

Nét đẹp văn hóa, nghĩa tình đồng đội thủy chung, trong sáng, máu thịt

Ông Lê Đức Thịnh (thứ hai từ trái sang) và ông Tạ Quang Định tại Nhà trưng bày truyền thống TNXP xây dựng hồ Đại Lải. ↵

Ban Liên lạc Cựu TNXP xây dựng hồ Đại Lải đến thăm cụ Phạm Thị An, sinh năm 1932, hiện ở xóm Chùa, thôn Bồng Mạc, xã Yên Lãng, thành phố Hà Nội. Từ năm 2010 đến nay, cụ An ở cùng và được vợ chồng anh chị Phạm Hồng Sơn, Nguyễn Thị Thúy chăm sóc chu đáo. Anh Sơn gọi cụ An bằng bá ruột. Tuổi cao cùng với bệnh tật nên cụ An sức yếu, mắt mờ, chân chậm.

Tình nguyện đi TNXP xây dựng hồ Đại Lải từ ngày đầu, 17/10/1959, được kết nạp Đảng giữa năm 1960, cụ vừa là Bí thư Phụ nữ toàn công trường, vừa là Đội trưởng Đội nữ TNXP công trường, vừa trực tiếp lao động. Cụ luôn gương mẫu, là kiện tướng gánh đất, đá, liên tục đạt danh hiệu Chiến sĩ thi đua của công trường.

Hoàn thành nhiệm vụ xây dựng hồ Đại Lải, nữ kiện tướng Phạm Thị An chuyển về công tác tại Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh Vĩnh Phúc, Hội Liên hiệp Phụ nữ huyện Mê Linh một thời gian rồi xin nghỉ mất sức do hoàn cảnh của người vợ liệt sĩ gặp nhiều khó khăn… Từ ấy đến nay, cụ Phạm Thị An luôn ngời sáng phẩm cách của người đảng viên, người vợ liệt sĩ, kiện tướng lao động…

Ông Lê Đức Thịnh, Trưởng Ban Liên lạc Cựu TNXP xây dựng hồ Đại Lải, cho biết: Số lượng TNXP lao động trên công trường xây dựng hồ Đại Lải từ ngày 17/10/1959 đến tháng 6/1963 là 1.200 người. Trong đó, có 350 người là bộ đội xuất ngũ tham gia lao động trong thời gian từ ba đến bốn tháng; số TNXP làm được ít tháng rồi xin về là 150 người; số TNXP có thời gian làm việc trên 12 tháng là 700 người.

Khi hoàn thành nhiệm vụ xây dựng hồ Đại Lải, Ủy ban Hành chính tỉnh Vĩnh Phúc, Ty Lao động Vĩnh Phúc quan tâm, điều động nhiều cán bộ chuyển sang các cơ quan, xí nghiệp hoặc đi học tại các trường đào tạo; vào làm việc tại Nông trường Tam Đảo, Lâm trường Tam Đảo, sân bay Đa Phúc, Bệnh viện 74, Nhà máy Đường Quyết Tiến…

Do thời gian đã lùi xa cùng ảnh hưởng của tuổi tác, bệnh tật, tính đến tháng 6/2026, qua rà soát, còn gần 300 cựu TNXP xây dựng hồ Đại Lải đang sống tại nhiều địa phương. Tuổi đời của họ đều đã trên 83, sức khỏe yếu, nhiều người mắc bệnh nặng, kinh tế khó khăn…

Từ nhiều năm qua, Ban Liên lạc nêu cao trách nhiệm, phát huy nét đẹp văn hóa nhân văn trong lao động sản xuất để thực hiện nghĩa tình đồng đội. Ban đã tranh thủ sự quan tâm, giúp đỡ của tỉnh, các huyện, thành phố, đoàn thể, doanh nghiệp, đơn vị, nhà hảo tâm, các Hội Cựu TNXP phường, xã… trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc (cũ), tổ chức nhiều lần cho hội viên thăm Khu du lịch Đại Lải; tổ chức gặp mặt, tặng quà tri ân nhân dịp kỷ niệm 42 năm, 50 năm, 55 năm, 60 năm, 65 năm ngày truyền thống; kịp thời thăm hỏi, tặng quà hội viên mắc bệnh nặng; vận động trợ cấp gia đình hội viên có hoàn cảnh khó khăn; thăm viếng chu đáo hội viên qua đời…

Đạo lý “Ăn quả nhớ người trồng cây”, những người làm nên “kỳ tích” xây dựng hồ Đại Lải sẽ luôn được biết ơn, nhớ mãi…