'Tai nheo' trong 'đầu cua tai nheo' là gì?

Theo An Chi, “tai” là từ Việt gốc Hán, có nghĩa là mang cá. Vì vậy, “tai nheo” là mang cá nheo, đặt cạnh “đầu cua” tạo thành hình ảnh chắp vá, không đâu vào đâu.

Trong Chuyện Đông chuyện Tây , một độc giả đặt câu hỏi về nghĩa của “tai nheo” trong câu “đầu cua tai nheo” và ý nghĩa của cả thành ngữ.

Dẫn Từ điển tiếng Việt do Văn Tân chủ biên, An Chi cho biết “đầu cua tai nheo” được giải thích là “chỉ những chuyện chắp nhặt, không đâu vào đâu”. Theo ông, tai là một từ Việt gốc Hán, có nghĩa là mang cá.

An Chi dẫn câu “Lô cư cá vức bốn tai” trong Chỉ nam ngọc âm giải nghĩa để làm ví dụ về cách dùng từ này. Ông cũng dẫn hai tài liệu từ điển tiếng Hán, trong đó Dictionnaire classique de la langue chinoise của F.S. Couvreur giải thích tai là “ouïes de poisson”, còn Mathews Chinese-English Dictionary giải thích là “the gills of a fish”, đều có nghĩa là mang cá.

“Từ đó, tai nheo là mang cá nheo. Mang cá nheo mà đi với đầu con cua thì rõ ràng là chuyện chắp vá chẳng đâu vào đâu!”, An Chi viết.

Một độc giả sau đó phản biện, cho rằng “ouïes de poisson” và “the gills of a fish” là khứu giác của cá, đồng thời cho rằng không ai gọi “tai” của cá là mang.

Đáp lại, An Chi khẳng định các cụm từ trên có nghĩa là mang cá. Ông đồng thời lưu ý ouïes trong tiếng Pháp có nghĩa gốc liên quan đến thính giác, không phải khứu giác.

Để củng cố lập luận, An Chi tiếp tục dẫn trường hợp “cá vức bốn tai” trong Chỉ nam ngọc âm giải nghĩa . Theo ông, đây chính là loại cá được gọi là tứ tai lô , nghĩa là cá lô bốn mang.

Dẫn bộ từ điển Từ hải (Trung Quốc), An Chi cho biết loại cá này có hai mang bành rộng, để lộ những đường vân đỏ tía, khiến người ta có cảm giác như có bốn mang nên được gọi là tứ tai lô , tục gọi là cá bốn mang. Chính tự thông cũng được dẫn để ghi nhận cá lô thông thường có hai mang, riêng cá lô Tùng Giang được mô tả có bốn mang.

Từ các dẫn chứng này, An Chi cho rằng “cá vức bốn tai” chính là “cá vức bốn mang”. Theo cách giải thích của ông, “tai nheo” vì thế là mang cá nheo, và việc đặt nó bên cạnh “đầu cua” tạo nên hình ảnh hai bộ phận thuộc những con vật khác nhau, qua đó thể hiện ý “chắp nhặt, không đâu vào đâu” của thành ngữ.

Đọc được sách hay, hãy gửi review cho Tri Thức - Znews

Bạn đọc được một cuốn sách hay, bạn muốn chia sẻ những cảm nhận, những lý do mà người khác nên đọc cuốn sách đó, hãy viết review và gửi về cho chúng tôi. Tri Thức - Znews mở chuyên mục “Cuốn sách tôi đọc”, là diễn đàn để chia sẻ review sách do bạn đọc gửi đến qua Email: books@znews.vn. Bài viết cần gửi kèm ảnh chụp cuốn sách, tên tác giả, số điện thoại.

Trân trọng.