Đà Nẵng: Kênh nước đổi màu dưới chân bãi rác Khánh Sơn – Đừng để dân gánh "chi phí ngoại ứng"!

Dưới góc nhìn kinh tế môi trường, câu chuyện không dừng lại ở việc xử lý mùi sự cố tình thế, mà đòi hỏi lời giải căn cơ về kiểm soát nguồn thải và ngăn chặn chi phí ngoại ứng đè nặng lên cộng đồng dân cư.

Ông Phạm Ngọc Dương, Tổ trưởng tổ dân phố Đà Sơn 5 cùng ông Nguyễn Quang Hà, Tổ trưởng tổ dân phố Đà Sơn 1 luôn phải đi theo dõi tình trạng ô nhiễm của tuyến kênh, bốc mùi hôi thường xuất hiện rõ từ chiều tối và kéo dài đến sáng hôm sau.

Khốn khổ vì dòng kênh 'bốc mùi' thâu đêm

Hơn một tháng qua, không khí ngột ngạt và nỗi bất an bao trùm cuộc sống của hàng trăm hộ dân tại các tổ dân phố Đà Sơn 1, 2, 3, 4, 5 và Khánh Sơn 1, 2 (phường Hòa Khánh). Tuyến kênh thoát nước chảy qua khu dân cư liên tục xuất hiện tình trạng nước đổi màu đen quánh, kèm theo mùi hôi thối nồng nặc phát tán trên diện rộng.

Theo phản ánh của người dân địa phương, điểm xuất phát của nguồn nước đen bất thường nằm tại khu vực Cống Sập – vị trí ngay dưới chân Khu liên hợp xử lý chất thải Khánh Sơn. Dòng nước đen đặc từ đây len lỏi qua các khu dân cư trước khi đổ ra hạ lưu. Đáng chú ý, mùi xú uế thường bắt đầu nồng nặc từ khoảng 17h30 đến 19h và lên đến đỉnh điểm trong khoảng từ 3h đến 5h sáng hôm sau, khiến giấc ngủ của người dân liên tục bị tra tấn.

Tình trạng này nếu kéo dài không chỉ làm đảo lộn sinh hoạt mà còn tạo tâm lý bất an về chất lượng môi trường sống

Trong đơn kiến nghị gửi UBND phường Hòa Khánh, Tổ dân phố Đà Sơn 5 phản ánh đoạn mương từ khu vực cống thoát nước gần số 394 đường Hoàng Văn Thái đến đầu kiệt 113 đường Đà Sơn 2 có dấu hiệu ô nhiễm, dòng chảy hạn chế. Nước thường chuyển màu đen và bốc mùi vào khoảng 17h30-19h và 3h-5h hằng ngày.

Ông Phạm Ngọc Dương, Tổ trưởng tổ dân phố Đà Sơn 5, cho biết mùi hôi có thể ảnh hưởng trong phạm vi khoảng 200-500m tính từ bờ kênh. Riêng tổ dân phố Đà Sơn 5 có khoảng 503 hộ với hơn 1.000 nhân khẩu.

“Khoảng 19h đến 4-5h hôm sau, mùi hôi xuất hiện rõ nhất. Người dân phải đóng cửa từ buổi tối, ảnh hưởng đến việc ăn uống, nghỉ ngơi”, ông Dương nói.

Theo người dân, tình trạng này nếu kéo dài không chỉ làm đảo lộn sinh hoạt mà còn tạo tâm lý bất an về chất lượng môi trường sống. Tuyến kênh vốn có chức năng tiêu thoát nước nay trở thành nơi chứa nước đọng, bùn đất và rác thải, làm gia tăng nguy cơ ô nhiễm khi dòng chảy bị hạn chế.

Tuyến kênh vốn có chức năng tiêu thoát nước nay trở thành nơi chứa nước đọng, bùn đất và rác thải, làm gia tăng nguy cơ ô nhiễm khi dòng chảy bị hạn chế.

Truy tìm nguồn thải: Cần kết luận quan trắc minh bạch

Ông Nguyễn Quang Hà, Tổ trưởng tổ dân phố Đà Sơn 1 cho biết, trong một buổi làm việc gần đây giữa các tổ dân phố và đơn vị xử lý nước thải tại Khu liên hợp xử lý chất thải Khánh Sơn, người dân được thông tin về khả năng một số nguồn nước từ hộc rác mới chưa được đưa vào hệ thống xử lý tập trung.

Khi lượng nước đổ về lớn, nguồn nước chưa qua xử lý có thể hòa vào dòng chảy của tuyến mương. Tuy nhiên, đây mới là thông tin được trao đổi, chưa phải kết luận chính thức. Nguyên nhân cụ thể vẫn cần được cơ quan chuyên môn kiểm tra, lấy mẫu và phân tích.

Cũng theo ông Hà, những hộ dân tại khu vực Đà Sơn 1, đặc biệt các hộ sống gần Khu liên hợp xử lý chất thải Khánh Sơn, cảm nhận rõ mùi hôi về đêm. Một số người phải đeo khẩu trang ngay cả khi ngủ.

Qua kiểm tra thực tế, địa phương ghi nhận phản ánh về mùi hôi xuất hiện từ buổi chiều đến sáng hôm sau, rõ hơn trong những đợt nắng nóng kéo dài.

Trước thực trạng, UBND phường Hòa Khánh đã có báo cáo gửi UBND TP Đà Nẵng và Sở Nông nghiệp và Môi trường về phản ánh của người dân tại các tổ dân phố Đà Sơn 1, 2, 3, 4, 5; Khánh Sơn 1, 2 và Phước Lý 2, 3 liên quan đến mùi hôi và hiện trạng nước bất thường tại tuyến kênh dọc đường Phạm Thị Lam Anh, khu vực lân cận Khu liên hợp xử lý chất thải Khánh Sơn.

Qua kiểm tra thực tế, địa phương ghi nhận phản ánh về mùi hôi xuất hiện từ buổi chiều đến sáng hôm sau, rõ hơn trong những đợt nắng nóng kéo dài.

UBND phường Hòa Khánh kiến nghị thành phố tổ chức kiểm tra tại Khu liên hợp xử lý chất thải Khánh Sơn, tuyến kênh và các khu dân cư chịu ảnh hưởng; đồng thời quan trắc chất lượng không khí, lấy mẫu nước tại các vị trí đại diện, nhất là vào những khung giờ người dân thường ghi nhận mùi.

Địa phương cũng đề nghị rà soát toàn bộ hệ thống thu gom, xử lý nước rỉ rác, thoát nước mưa, hồ chứa và những vị trí có nguy cơ rò rỉ, tràn hoặc phát tán ra môi trường.

Ông Đặng Ngọc Tuấn, Phó Chủ tịch Thường trực UBND phường Hòa Khánh, cho biết thành phố đã giao Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì xử lý vụ việc. Trung tâm Quan trắc và Quản lý hạ tầng Nông nghiệp và Môi trường thuộc Sở đã kiểm tra hiện trường, lấy mẫu nước để phân tích. Sau khi có kết quả, đơn vị chuyên môn sẽ tổng hợp, báo cáo thành phố.

Phản ánh của người dân Hòa Khánh cho thấy một vấn đề lớn hơn: phát triển đô thị và xử lý chất thải chỉ thực sự bền vững khi lợi ích kinh tế đi cùng trách nhiệm môi trường.

Trong thời gian chờ kết quả chính thức, người dân tiếp tục mong muốn cơ quan chức năng sớm xác định nguồn phát sinh nước bất thường và có giải pháp lâu dài thay vì chỉ xử lý mùi tạm thời.

Qua đó, giải quyết dứt điểm câu chuyện nước kênh đổi màu, mùi hôi tại Hòa Khánh không chỉ là xử lý một phản ánh của người dân. Đây cần được xem là bài toán quản trị môi trường đô thị, trong đó phòng ngừa ô nhiễm, kiểm soát nguồn thải và bảo vệ cộng đồng phải được đặt ngang hàng với mục tiêu phát triển kinh tế.

Góc nhìn Kinh tế Môi trường: Không thể 'rải vôi dập mùi' để dân chịu ngoại ứng

Nhìn nhận từ bản chất kinh tế môi trường, sự cố dòng kênh đổi màu và bốc mùi tại Hòa Khánh không thể chỉ xem như một hiện tượng ô nhiễm cục bộ nhất thời. Đằng sau dòng nước đen và bầu không khí ngột ngạt là những chi phí ngoại ứng tiêu cực  rất lớn mà cộng đồng dân cư đang phải âm thầm gánh chịu.

Khi môi trường sống bị xâm hại, tổn thất không chỉ là sự bất tiện trong sinh hoạt mà còn là nguy cơ bệnh tật đường hô hấp, sụt giảm năng suất lao động, suy giảm giá trị tài sản nhà đất và làm tổn hại nghiêm trọng đến hình ảnh một đô thị xanh – đáng sống mà TP Đà Nẵng đang hướng đến. Mọi chi phí phòng ngừa, xử lý ô nhiễm phát sinh từ hoạt động xử lý chất thải cần phải được nội hóa đầy đủ vào chi phí vận hành của đơn vị quản lý theo nguyên tắc 'Người gây ô nhiễm phải trả tiền', tuyệt đối không thể đẩy gánh nặng ra môi trường bên ngoài.

Thực tế chứng minh, các biện pháp tình thế như rải vôi bột hay phun khử mùi chỉ có tác dụng xoa dịu nhất thời ở 'phần ngọn'. Về bài toán chi phí kinh tế – kỹ thuật, việc để dòng thải độc hại rò rỉ ra ngoài rồi mới nạo vét kênh mương, tiêu độc khử trùng luôn tốn kém gấp nhiều lần so với việc kiểm soát nghiêm ngặt quy trình kỹ thuật ngay tại điểm phát sinh nguồn thải.

Phản ánh bức xúc từ người dân Hòa Khánh là lời cảnh báo rõ nét về mối quan hệ giữa phát triển hạ tầng xử lý rác thải và trách nhiệm bảo vệ môi trường dân sinh. Để giải quyết dứt điểm vấn đề, cơ quan chức năng cần triển khai ngay các nhóm giải pháp đồng bộ:

Thứ nhất, nhanh chóng công bố công khai, minh bạch kết quả phân tích mẫu nước và không khí. Nếu xác định có sai sót kỹ thuật hoặc rò rỉ từ các hộc chứa rác mới tại bãi rác Khánh Sơn, phải lập tức yêu cầu đơn vị vận hành khắc phục triệt để và chịu trách nhiệm hoàn nguyên môi trường theo đúng quy định pháp luật.

Thứ hai, tăng cường lắp đặt hệ thống giám sát, quan trắc tự động liên tục tại các điểm xả thải nhạy cảm, truyền dữ liệu về cơ quan quản lý 24/7 nhằm chấm dứt tình trạng ô nhiễm thường xuyên tái diễn về đêm.

Thứ ba, khẩn trương tổ chức nạo vét, khơi thông dòng chảy tuyến kênh thoát nước dọc đường Hoàng Văn Thái, Đà Sơn và Phạm Thị Lam Anh; xử lý triệt để lớp bùn đọng ô nhiễm để phục hồi công năng thoát nước tự nhiên của tuyến kênh.

Giải quyết câu chuyện ô nhiễm tại kênh Hòa Khánh không đơn thuần là xử lý một vụ việc đơn lẻ, mà là bài kiểm tra về năng lực quản trị môi trường đô thị hiện đại. Tăng trưởng và phát triển kinh tế chỉ thực sự có ý nghĩa khi chất lượng sống và sức khỏe của người dân được đặt ở vị trí trung tâm.