Đà Nẵng mở hướng phát triển công nghiệp dược liệu

Những khó khăn, thách thức

Sau khi sắp xếp đơn vị hành chính, TP Đà Nẵng có diện tích hơn 11.800km², dân số hơn 3 triệu người, với hệ sinh thái đa dạng từ biển, đồng bằng đến miền núi. Đây là điều kiện thuận lợi để phát triển các loại cây dược liệu quý hiếm, đặc biệt là Sâm Ngọc Linh-được xem là “Quốc bảo Việt Nam”. Sâm Ngọc Linh là loài đặc hữu hẹp, tập trung ở vùng núi Ngọc Linh từ độ cao 1.500 đến 2.100m. Với vị trí địa lý và điều kiện sinh thái đặc thù, sâm Ngọc Linh được đánh giá có nhiều lợi ích nổi bật đối với sức khỏe con người. Qua nghiên cứu, các nhà khoa học đã tìm thấy 87 hợp chất saponin có trong các bộ phận của sâm Ngọc Linh, trong đó có những hợp chất nổi trội tạo nên giá trị riêng có của sâm Ngọc Linh...

Theo PGS, TS, bác sĩ Phạm Xuân Đà (Trường Đại học Y Dược, Đại học Quốc gia Hà Nội), mặc dù có tiềm năng phát triển lớn, song sâm Ngọc Linh hiện đang đối mặt với nhiều thách thức mang tính hệ thống. Trước hết, thách thức quan trọng nhất không nằm ở mở rộng diện tích canh tác mà ở việc thiết lập được một hệ thống kiểm chứng và bảo đảm chất lượng đồng bộ cho toàn bộ chuỗi giá trị. Bên cạnh đó, việc thiếu thông tin đầy đủ về nguồn giống, vùng trồng, hàm lượng hoạt chất đặc trưng, chỉ tiêu an toàn và hệ thống truy xuất nguồn gốc đang làm gia tăng nguy cơ gian lận thương mại và ảnh hưởng đến niềm tin của người tiêu dùng. Một thách thức khác là khoảng cách đáng kể giữa nghiên cứu khoa học và thương mại hóa sản phẩm. Mặc dù đã có nhiều kết quả nghiên cứu về thành phần hóa học và hoạt tính sinh học, song số lượng sản phẩm được phát triển trên cơ sở bằng chứng khoa học, có hồ sơ kỹ thuật hoàn chỉnh, được đánh giá hiệu quả lâm sàng và đủ điều kiện cạnh tranh trên thị trường quốc tế vẫn còn hạn chế.

Người dân tham quan, mua sắm tại Lễ hội sâm Ngọc Linh và dược liệu quốc tế Đà Nẵng 2026. 

"Để bảo tồn nguồn gene và phát triển vùng nguyên liệu, ngày 28-2-2025, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 463/QĐ-TTg phê duyệt Đề án “Phát triển và hình thành trung tâm công nghiệp dược liệu tại tỉnh Quảng Nam (nay là TP Đà Nẵng) với sâm Ngọc Linh là cây chủ lực”. Trên cơ sở định hướng này, TP Đà Nẵng đã chủ động tham mưu, đề xuất và ban hành nhiều chương trình, đề án, cơ chế, chính sách phù hợp nhằm bảo tồn, phát triển vùng trồng, đẩy mạnh sản xuất sâm Ngọc Linh và các loại dược liệu có tiềm năng trên địa bàn thành phố... Tuy nhiên, việc phát triển sâm Ngọc Linh và dược liệu trên địa bàn TP Đà Nẵng vẫn còn không ít khó khăn như: Quy mô sản xuất chưa tương xứng với tiềm năng, chuỗi liên kết còn hạn chế, công nghệ chế biến sâu chưa phát triển mạnh, công tác bảo vệ tài nguyên dược liệu còn đối mặt với nhiều thách thức...".

(Đồng chí HỒ QUANG BỬU, Phó chủ tịch UBND TP Đà Nẵng) 

Cần nhiều giải pháp đồng bộ

Tại Hội thảo khoa học quốc tế “Sâm Ngọc Linh-Từ sản phẩm quốc gia tới thương hiệu toàn cầu” do UBND TP Đà Nẵng tổ chức mới đây, các chuyên gia, nhà khoa học đã đề xuất nhiều giải pháp phát triển, khai thác hiệu quả giá trị của sâm Ngọc Linh. TS Trần Minh Ngọc, Viện trưởng Viện Dược liệu (Bộ Y tế) đề xuất, để thúc đẩy phát triển sâm Ngọc Linh và dược liệu cần xây dựng cơ chế đặc thù đối với phát triển dược liệu ở địa phương; tiếp tục hoàn thiện thể chế chính sách trong chuyển giao công nghệ để mang lại hiệu quả cao hơn trong sản xuất và thương mại hóa dược liệu, các sản phẩm từ dược liệu; khuyến khích hỗ trợ liên kết vùng để hình thành vùng sản xuất hàng hóa tập trung quy mô lớn, theo dòng sản phẩm nhằm phát huy lợi thế của từng địa phương, tạo ra các sản phẩm đa dạng, đồng bộ; rà soát, đề xuất cơ chế, chính sách hỗ trợ người dân, doanh nghiệp triển khai nuôi trồng và phát triển các sản phẩm từ dược liệu, hỗ trợ xây dựng mô hình sản xuất, mô hình liên kết chuỗi giá trị dược liệu...

Chia sẻ kinh nghiệm của Hàn Quốc, Giáo sư Deok Chun Yang (chuyên gia về sâm Hàn Quốc) cho rằng, sự phát triển thành công của một ngành công nghiệp cây dược liệu phụ thuộc vào việc kết nối hiệu quả các giá trị lịch sử, chứng minh khoa học, canh tác chuẩn hóa, đa dạng hóa sản phẩm, hỗ trợ quản lý và xây dựng thương hiệu quốc tế. Những yếu tố này đã giúp nhân sâm Hàn Quốc từ một nguồn thảo dược truyền thống thành một sản phẩm sức khỏe được công nhận trên toàn cầu. Các thành phần trong sâm Ngọc Linh mang lại tiềm năng mạnh mẽ cho các ứng dụng dược phẩm, thực phẩm chức năng và sản phẩm bổ sung có giá trị cao. Muốn hiện thực hóa tiềm năng này, Việt Nam cần có những nỗ lực phối hợp trong việc bảo tồn nguồn gene, chuẩn hóa canh tác, bảo đảm chất lượng, nghiên cứu dược lý, chế biến công nghiệp và phát triển thương hiệu hướng đến thị trường.

Để phát triển bền vững ngành sâm Ngọc Linh, PGS, TS, bác sĩ Phạm Xuân Đà kiến nghị cần tập trung bảo tồn, đánh giá và phát triển nguồn gene nhằm duy trì tính đặc hữu và bảo đảm tính bền vững của tài nguyên sinh học; xây dựng hệ thống tiêu chuẩn quốc gia đối với giống, vùng trồng, nguyên liệu, tuổi cây, thành phần hoạt chất và các chỉ tiêu chất lượng chủ yếu; đầu tư phát triển hạ tầng kiểm định hiện đại, các phòng thử nghiệm đạt chuẩn quốc tế và hệ thống xác thực nguồn gốc độc lập; phát triển cơ sở dữ liệu số, hệ thống truy xuất nguồn gốc và nền tảng quản trị chuỗi giá trị nhằm nâng cao tính minh bạch và năng lực quản lý thị trường...