Đặc sắc trang phục truyền thống của người Dao quần chẹt

Người phụ nữ Dao quần chẹt, thôn Hạ Sơn, xã Ngọc Lặc trong trang phục truyền thống.

Đến thôn Hạ Sơn, có thể dễ dàng bắt gặp những người phụ nữ đang miệt mài ngồi bên hiên nhà, tỉ mẫn thêu từng mũi kim, sợi chỉ lên tấm vải chàm để làm nên những bộ trang phục truyền thống mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc. Bà Triệu Thị Dưỡng, Chi hội trưởng chi hội phụ nữ thôn Hạ Sơn, cho biết: Trang phục truyền thống của người Dao quần chẹt không chỉ là cách nhận diện một cộng đồng, mà còn là biểu tượng văn hóa được kết tinh qua nhiều thế hệ. Vì vậy, ngay từ khi còn nhỏ, người con gái trong thôn đã được các bà, các mẹ dạy cách thêu thùa, từ những công đoạn giản đơn đến phức tạp, từ những chi tiết nhỏ đến cách nhuộm những tấm áo chàm đã bị bạc màu. Rồi khi thành thạo, họ sẽ tự tay thêu thùa, làm nên những bộ trang phục hoàn chỉnh cho chính mình để mặc ở nhà, hay đi đám cưới, dự hội.

Trang phục truyền thống của người Dao quần chẹt gồm có trang phục nữ và trang phục nam. Với phụ nữ, một bộ trang phục hoàn chỉnh, bao gồm có áo dài, yếm, quần, dây lưng, xà cạp, khăn đội đầu và các đồ trang sức khác đi kèm. Trong đó, chiếc áo là điểm nhấn và là phần quan trọng nhất tôn lên vẻ đẹp của cả bộ trang phục. Áo thường có màu chàm và được thêu nhiều họa tiết, hoa văn tượng trưng cho đời sống hằng ngày và hình ảnh thiên nhiên, như hoa lá, cỏ cây, rừng núi... Từng họa tiết, hoa văn đều được thêu một cách tỉ mỉ, hài hòa, kết hợp với nhau không chỉ tạo sự tinh tế mà còn thể hiện sự khéo léo của người phụ nữ Dao quần chẹt.

Chiếc quần đi kèm thường có dáng bó, ống hẹp từ đầu gối trở xuống. Phần ống dưới được thêu hoa văn rực rỡ bằng chỉ màu, họa tiết thêu thường là các biểu tượng tự nhiên, như cỏ cây, hoa lá... Để tạo nét duyên dáng trong trang phục, người phụ nữ Dao quần chẹt thường tô điểm thêm cho mình bằng các loại trang sức, như vòng tay, vòng cổ, khuyên tai tròn bằng bạc trắng, không chỉ làm đẹp mà còn thể hiện sự kiên nhẫn, công phu và vai trò xã hội của người phụ nữ trong cộng đồng.

Về trang phục nam được thiết kế khá đơn giản, gồm áo cánh ngắn có cổ đứng, khuy đồng và khuyết vải đỏ nằm ngang. Áo được may dài quá thắt lưng, xẻ tà từ eo, tay áo dài đến cổ tay và phần gấu áo cắt ngang gọn gàng. Trên áo có thể có ba túi nhỏ được thêu hoa văn tinh tế, như chim muông, cành cây. Quần nam thường có dáng dài, ống đứng, phù hợp với kiểu áo cánh gọn nhẹ. Khi mặc bộ trang phục truyền thống này sẽ làm tôn lên vẻ nghiêm trang và đứng đắn của người đàn ông.

Trải qua thời gian, cho đến nay, người phụ nữ Dao quần chẹt vẫn gìn giữ được nghề thêu và những bộ trang phục truyền thống vẫn được mặc vào các dịp lễ, tết. Ông Phùng Quang Du, người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số, xã Ngọc Lặc cho biết: Hạ Sơn là thôn có đông đồng bào Dao quần chẹt sinh sống. Trải qua quá trình lao động sản xuất, người dân nơi đây vẫn gìn giữ được nhiều nét văn hóa đặc sắc, trong đó có trang phục truyền thống. Tuy nhiên, đứng trước những thay đổi của xã hội hiện đại, việc bảo tồn và phát huy trang phục truyền thống của đồng bào Dao quần chẹt cũng đang đứng trước nhiều khó khăn, thách thức.

Để trang phục truyền thống của đồng bào Dao quần chẹt không bị mai một, những người mẹ, người bà ở thôn Hạ Sơn vẫn đang hằng ngày kiên trì truyền dạy lại cho con, cháu nghề thêu truyền thống, để lớp trẻ hiểu hơn về cội nguồn, thêm tự hào và có ý thức gìn giữ bản sắc văn hóa của dân tộc mình.

Đối với chính quyền địa phương, xã Ngọc Lặc cũng đã đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động bà con dân tộc Dao quần chẹt thường xuyên mặc trang phục truyền thống của dân tộc mình trong những ngày hội, lễ, tết. Đồng thời, huy động và sử dụng có hiệu quả nguồn lực cho công tác bảo tồn và phát huy giá trị gắn với phát triển du lịch cộng đồng, góp phần thúc đẩy kinh tế - xã hội của địa phương phát triển.

Từ sự nỗ lực của đồng bào Dao quần chẹt ở thôn Hạ Sơn, cùng sự vào cuộc của cấp ủy, chính quyền địa phương, những nét đẹp văn hóa từ trang phục truyền thống sẽ tiếp tục được gìn giữ và phát huy, góp phần làm giàu thêm kho tàng văn hóa của cộng đồng các dân tộc trên mảnh đất xứ Thanh.