Người Dao ở Hoài Khao gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc

Làng du lịch cộng đồng Hoài Khao, xóm Quang Thành, xã Thành Công là nơi cộng đồng Dao Tiền gắn bó qua nhiều thế hệ. Trong không gian núi rừng với khí hậu mát mẻ quanh năm, người dân duy trì phương thức sinh hoạt gắn với tự nhiên, lưu giữ nhiều phong tục, tập quán và nghề thủ công truyền thống. Trang phục truyền thống là một trong những dấu ấn rõ nét nhất. Trên nền vải chàm, những hoa văn hình học, cỏ cây, hoa lá, chim, thú được tạo nên bằng kỹ thuật in sáp ong, kết hợp thêu thùa và may vá.

Điều đáng quý là những kỹ thuật ấy tiếp tục được duy trì trong đời sống. Phụ nữ Dao Tiền ở Hoài Khao thành thạo việc in hoa văn bằng sáp ong, tự dệt, thêu, may trang phục cho mình và người thân. Từ đôi bàn tay khéo léo, những tấm vải chàm không chỉ trở thành trang phục mà còn lưu giữ tri thức, thẩm mỹ và câu chuyện văn hóa của cộng đồng.

Bên cạnh đó, nghề chạm khắc bạc, những làn điệu Páo dung và lễ cấp sắc góp phần tạo nên diện mạo văn hóa riêng của người Dao Tiền. Lễ cấp sắc thường được tổ chức vào tháng 11, tháng 12 âm lịch hoặc tháng Giêng, là nghi lễ quan trọng đánh dấu sự trưởng thành của nam giới. Những giá trị ấy được duy trì qua hoạt động thực hành văn hóa trong cộng đồng.

Một nét riêng khác ở Hoài Khao là cách người Dao Tiền ứng xử với thiên nhiên. Rừng, cảnh quan và những cây cổ thụ được cộng đồng coi trọng, bảo vệ. Cây nhội mọc tự nhiên, thân thẳng, tán tỏa được người dân lập miếu gìn giữ và coi là cây thiêng như “cây thần”. Quan niệm ấy cho thấy mối quan hệ giữa con người với tự nhiên không chỉ gắn với sinh kế mà còn gắn với đời sống tinh thần và những giá trị văn hóa được trao truyền.

Nền tảng văn hóa ấy tạo nên sức hấp dẫn riêng của Hoài Khao trong quá trình phát triển du lịch cộng đồng. Du khách không chỉ tìm kiếm cảnh quan mà còn có cơ hội tiếp cận một không gian văn hóa được hình thành từ đời sống thực tế. Những hoạt động, như: in hoa văn bằng sáp ong, chạm khắc bạc, hát Páo Dung, bắt cá chép ruộng hay tìm hiểu lễ cấp sắc trở thành cầu nối để văn hóa Dao Tiền đến gần hơn với du khách.

Du khách trải nghiệm in hoa văn bằng sáp ong của đồng bào Dao Tiền tại Làng du lịch cộng đồng Hoài Khao.

Hiện Hoài Khao có 7 hộ kinh doanh homestay. Các hộ dân cùng tham gia giữ gìn đường làng, cảnh quan và các hoạt động trải nghiệm phù hợp. Mỗi người dân với vốn hiểu biết về phong tục, tập quán, nghề truyền thống và đời sống cộng đồng đều có thể trở thành người giới thiệu về bản làng. 

Anh Lý Hữu Nhất, chủ homestay Nhất Nhất cho biết: Làm du lịch cộng đồng, xác định vừa là người làm dịch vụ vừa là người gìn giữ và giới thiệu hình ảnh bản làng, chúng tôi luôn cố gắng giữ cách sinh hoạt, không gian và những nét riêng vốn có để du khách được trải nghiệm chân thực nhất. Mong muốn thông qua việc đón khách, thế hệ trẻ thấy được những giá trị của quê hương, từ đó giữ gìn và tiếp tục phát huy.

Bằng nguồn lực từ Chương trình Mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, đặc biệt là Dự án 6 về “Bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của các dân tộc thiểu số gắn với phát triển du lịch”, tỉnh ưu tiên hỗ trợ xây dựng nhiều mô hình làng văn hóa truyền thống tiêu biểu. Tại địa phương, công tác bảo tồn được cụ thể hóa thông qua các lớp truyền dạy thêu trang phục, hát đối, cấp sắc và các hoạt động văn hóa cộng đồng trong dịp lễ, Tết, ngày hội văn hóa, thể thao các dân tộc. Trong nhà trường, nội dung giáo dục địa phương được đưa vào giảng dạy; các chương trình ngoại khóa về giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc được tổ chức, cùng với việc thực hiện mặc trang phục dân tộc vào đầu tuần và các ngày lễ trong năm học. Song song với bảo tồn, chú trọng nâng cao năng lực để người dân chủ động tham gia phát triển du lịch. 

Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Thành Công Hoàng Kim Phượng cho biết: Xã xác định bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa phải đi cùng phát triển du lịch cộng đồng. Trong đó, người dân là chủ thể, vừa trực tiếp gìn giữ các giá trị truyền thống, tham gia xây dựng sản phẩm và phục vụ du khách. Xã tiếp tục quan tâm công tác truyền dạy văn hóa, nâng cao nhận thức, kỹ năng làm du lịch cho người dân, huy động các nguồn lực đầu tư, hoàn thiện cơ sở hạ tầng và quảng bá hình ảnh Hoài Khao. Mục tiêu là khai thác tốt tiềm năng nhưng phải bảo đảm giữ được bản sắc, tạo sinh kế ổn định và để người dân hưởng lợi từ du lịch.