Đại biểu đề xuất xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia kiểm soát các dự án lấn biển

Xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về lấn biển

Tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, chiều 21/8, Quốc hội đã thảo luận tại Tổ về ba nội dung: cơ chế, chính sách đối với dự án xây dựng khu đô thị lấn biển để tích hợp vào dự án Luật Phát triển đô thị; dự án Nghị quyết của Quốc hội về giảm thuế thu nhập với cá nhân và doanh nghiệp; và việc tách dự án điện hạt nhân Ninh Thuận thành các dự án độc lập.

Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng tham dự phiên thảo luận tại Tổ 11.

Thảo luận tại Tổ 11 (gồm Đại biểu Quốc hội (ĐBQH) đoàn thành phố Hải Phòng và tỉnh Quảng Ngãi), các đại biểu đã thảo luận, đóng góp nhiều ý kiến về việc xây dựng hành lang pháp lý đột phá cho khu đô thị lấn biển.

Đại biểu Vũ Văn Tiến, ĐBQH đoàn thành phố Hải Phòng cho biết, lấn biển đang trở thành xu hướng phát triển tại nhiều quốc gia trên thế giới, nhất là ở những nơi có nhu cầu mở rộng không gian đô thị và quỹ đất phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Dẫn chứng cụ thể, theo đại biểu Vũ Văn Tiến, sân bay Kansai (Nhật Bản) được xây dựng ngoài biển Osaka từ năm 1987, sau 20 năm lên kế hoạch. Đây là một dự án khổng lồ và tốn kém, với tổng chi phí lên đến 14 tỷ USD vào thời điểm đó - tương đương gần 40 tỷ USD ngày nay. 

Hay như Singapore hiện lấn biển mạnh nhất thế giới, khoảng 25% (từ 580km2 ban đầu, hiện diện tích đã lên đến khoảng 730km2 và đang tiếp tục).

Đối với Việt Nam, một quốc gia có đường bờ biển dài nhưng quỹ đất tại nhiều khu vực đồng bằng ven biển còn hạn chế, việc lấn biển để tạo thêm không gian phát triển có sức hấp dẫn rất lớn. Vì vậy, việc hoàn thiện hành lang pháp lý cho hoạt động lấn biển là yêu cầu thực tiễn, đồng thời tạo cơ sở để quản lý, kiểm soát và định hướng hoạt động này một cách chặt chẽ, bền vững.

Tuy nhiên, theo đại biểu Vũ Văn Tiến, đi cùng với lấn biển, mở rộng không gian phát triển, cần lưu ý: hoạt động lấn biển có thể phá hủy hoặc làm suy giảm hệ sinh thái ven bờ; làm thay đổi quá trình bồi tụ. Đi cùng với đó là nguy cơ thiên tai có thể gia tăng; thậm chí có thể làm đảo lộn đời sống, sinh kế, phong tục, tập quán và không gian văn hóa của cộng đồng dân cư ven biển.

Đại biểu Vũ Văn Tiến đề xuất xây dựng một hệ thống quản lý và cơ sở dữ liệu thống nhất ở phạm vi quốc gia để theo dõi, dự báo, kiểm soát các dự án lấn biển.

Đề xuất giải pháp để hạn chế các tác động tiêu cực từ các dự án, khu đô thị lấn biển, đại biểu Vũ Văn Tiến đề xuất:

Trước hết, cần xây dựng chiến lược và quy hoạch tổng thể về lấn biển ở phạm vi quốc gia. Trên cơ sở đó, xác định rõ khu vực được phép lấn biển, quy mô tối đa của từng vùng và giới hạn diện tích phù hợp. Khu vực lấn biển, nếu được xác định trong quy hoạch, phải được xem là một thành phần bắt buộc của hệ thống quy hoạch tổng thể. Quy mô, mật độ, chức năng sử dụng và mức độ khai thác phải được cân đối với khả năng chịu tải của môi trường và được cơ quan có thẩm quyền xem xét, điều phối thống nhất.

“Không nên cho phép hoạt động lấn biển phát triển tự phát, không giới hạn hoặc chỉ dựa trên đề xuất riêng lẻ của từng nhà đầu tư. Cần có cơ chế kiểm soát tổng thể ở cấp quốc gia và cấp vùng, bảo đảm sự thống nhất giữa phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường, an ninh, quốc phòng và lợi ích cộng đồng”, đại biểu Vũ Văn Tiến đề xuất.

Cũng theo đại biểu, mọi hoạt động lấn biển cần được đặt trên nền tảng nghiên cứu khoa học, công nghệ và đánh giá tác động đầy đủ. Đồng thời, cần xây dựng một hệ thống quản lý và cơ sở dữ liệu thống nhất ở phạm vi quốc gia để theo dõi, dự báo, kiểm soát các dự án lấn biển; qua đó bảo đảm hài hòa giữa mục tiêu tăng trưởng kinh tế, bảo vệ môi trường, ổn định đời sống người dân và phát triển bền vững lâu dài.

Biến tiềm năng mặt nước thành động lực phát triển

Tán thành sự cần thiết xây dựng cơ chế, chính sách đối với dự án khu đô thị lấn biển nhằm thể chế hóa Nghị quyết số 20, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn, ĐBQH đoàn thành phố Hải Phòng cũng cho rằng, việc chuyển từ cơ chế thí điểm cho 1 địa phương sang khuôn khổ chung áp dụng theo điều kiện cũng là bước tiến về kỹ thuật lập pháp.

Tuy nhiên, để hoàn thiện cơ chế, chính sách đối với dự án xây dựng khu đô thị lấn biển, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn đã đề xuất nhiều nguyên tắc bảo đảm quốc phòng, an ninh, chủ quyền và an toàn hàng hải; đồng thời kiến nghị nhiều giải pháp về nghĩa vụ tài chính bảo đảm phục hồi môi trường biển.

Đại biểu Hoàng Văn Nghĩa cho rằng, kinh tế lấn biển có thể trở thành một trong những động lực thúc đẩy sự phát triển bứt phá của Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Cùng cho ý kiến về cơ chế, chính sách đối với dự án xây dựng khu đô thị lấn biển, đại biểu Hoàng Văn Nghĩa, ĐBQH tỉnh Quảng Ngãi đánh giá rất cao việc ban soạn thảo đã nghiêm túc tiếp thu, bổ sung riêng quy định về cơ chế, chính sách đặc thù phát triển khu đô thị lấn biển tại Điều 18a, Chương IV. Đây là một bước đột phá về thể chế mang tầm chiến lược, đáp ứng yêu cầu cấp thiết từ thực tiễn phát triển của đất nước trong bối cảnh khu vực và thế giới hiện nay.

Nêu quan điểm, đại biểu Nghĩa cho biết, đối với 21 địa phương ven biển, đặc biệt là tỉnh Quảng Ngãi, địa phương có dải cồn cát, bãi đá ven biển và đảo Lý Sơn - một đảo tiền tiêu của Tổ quốc - diện tích đất tự nhiên trên đất liền hữu hạn, không gian phát triển truyền thống đang dần chạm giới hạn, trong khi yêu cầu đô thị hóa, thu hút đầu tư và nâng cấp hạ tầng ngày càng lớn. Vì vậy, mở rộng không gian ra biển thông qua các quy định về lấn biển hiện đại không chỉ là bài toán kinh tế đơn thuần, mà còn là cơ hội chiến lược để tích hợp đa giá trị, tạo động lực phát triển bứt phá cho các địa phương.

Đại biểu Hoàng Văn Nghĩa đề xuất, trước hết, phát triển khu đô thị lấn biển cần bảo đảm giá trị kinh tế - xã hội. Cơ chế đặc thù về lấn biển sẽ góp phần giải phóng nguồn lực từ quỹ mặt đất, mặt nước, cho phép những địa phương như Quảng Ngãi kiến tạo các trung tâm kinh tế biển, đô thị du lịch, dịch vụ quy mô lớn, kết nối đồng bộ giữa đất liền với đảo Lý Sơn và các vùng phụ cận.

Tuy nhiên, đề nghị Chính phủ cần có cơ chế kiểm soát, thẩm định chặt chẽ để quản lý rủi ro. Cần tránh tình trạng nhà đầu tư chiến lược chuyển nhượng một phần lớn dự án cho các nhà đầu tư khác nhưng những nhà đầu tư này lại không đủ năng lực tổ chức thực hiện các dự án lớn trên biển, vốn đòi hỏi kinh nghiệm và công nghệ rất cao.

Thứ hai, cần bảo tồn các giá trị văn hóa, lịch sử.

Từ thực tiễn địa phương, đại biểu Nghĩa đề nghị cần có cơ chế bảo tồn các giá trị lịch sử, văn hóa tại những vùng biển, đảo trong quá trình thay đổi hiện trạng thông qua hoạt động lấn biển.

Thứ ba, phải bảo đảm an ninh, quốc phòng và bảo vệ môi trường sinh thái biển, đại dương. Đại biểu cho rằng, việc lấn biển cần tuân thủ nghiêm các quy định của pháp luật Việt Nam và pháp luật quốc tế về quản trị biển và đại dương.

Mỗi diện tích đất lấn biển được tạo dựng ở các vùng ven biển, nhất là tại các đảo như Lý Sơn, cần được nhìn nhận không chỉ dưới góc độ phát triển kinh tế mà còn có ý nghĩa đối với việc củng cố thế trận phòng thủ từ xa, góp phần khẳng định chủ quyền và quyền tài phán quốc gia trên biển.

“Việc bổ sung khung pháp lý cho khu đô thị lấn biển trong dự thảo Luật Phát triển đô thị lần này thể hiện tầm nhìn chiến lược của Quốc hội và Chính phủ, hướng tới biến tiềm năng mặt nước thành động lực tăng trưởng, vừa phát triển kinh tế - xã hội, vừa gìn giữ bản sắc văn hóa, bảo vệ môi trường và giữ vững an ninh, quốc phòng”, đại biểu Hoàng Văn Nghĩa phát biểu.