Đại biểu lo ngại khi 'làm giả thực phẩm, gây ngộ độc vẫn không bị thu hồi giấy chứng nhận'

Đại biểu Phạm Trọng Nhân, thành viên Ban Nghiên cứu phát triển TPHCM, phát biểu tại hội trường

Theo ông, dự thảo tháng 10 quy định 9 trường hợp bị thu hồi giấy chứng nhận, trong đó có sử dụng chất cấm, sản xuất thực phẩm giả, bị xử phạt 2 lần trong 12 tháng và để xảy ra ngộ độc. Tuy nhiên, cả 4 căn cứ này đã bị loại khỏi dự thảo trình Quốc hội ngày 11/11, các trường hợp thu hồi chủ yếu liên quan đến thủ tục, giấy tờ.

"Nếu làm giả một tờ giấy thì bị thu hồi; còn làm giả cả lô thực phẩm, để cả bếp ăn phải đi cấp cứu thì dự luật không còn coi là căn cứ thu hồi", ông nói.

Không chỉ bất cập về căn cứ thu hồi, đại biểu còn cho rằng báo cáo giải trình của cơ quan soạn thảo chưa thống nhất với dự thảo luật. Báo cáo ngày 10/11 khẳng định đã quy định thu hồi giấy chứng nhận khi xảy ra ngộ độc tập thể gây tử vong, nhưng điều khoản được dẫn chiếu trong dự thảo lại quy định thu hồi theo đề nghị của tổ chức, cá nhân.

Từ những bất cập này, ông đề nghị khôi phục quy định thu hồi giấy chứng nhận đối với cơ sở sử dụng chất cấm, sản xuất thực phẩm giả hoặc gây ngộ độc tập thể do lỗi của mình, theo kết luận của cơ quan có thẩm quyền. Luật cũng cần quy định thời hạn không được cấp lại giấy chứng nhận và công khai cơ sở vi phạm, thay vì chờ tái phạm hoặc có người tử vong mới áp dụng biện pháp mạnh.

Bên cạnh chế tài đối với cơ sở vi phạm, đại biểu cũng lưu ý đến đầu mối chịu trách nhiệm khi xảy ra sự cố. Theo ông, trách nhiệm quản lý an toàn thực phẩm hiện còn phân tán giữa nhiều bộ, ngành. Bộ Y tế được xác định là đầu mối nhưng chưa có đủ thẩm quyền điều phối, xử lý các sự cố liên tỉnh.

Đại biểu đề nghị giao Bộ Y tế chủ trì xử lý sự cố an toàn thực phẩm liên tỉnh, có quyền quyết định phạm vi cảnh báo, thu hồi trên toàn quốc; đồng thời phân định rõ trách nhiệm giữa các bộ. Chính phủ cần báo cáo Quốc hội hằng năm về số người ngộ độc, tử vong, thời gian truy xuất nguồn gốc và tỷ lệ thu hồi thực phẩm không an toàn.

"Cắt thủ tục của người làm ăn tử tế bao nhiêu, thì phải siết chế tài với kẻ làm ăn gian dối bấy nhiêu", ông nhấn mạnh.

Không nên miễn giấy chứng nhận an toàn thực phẩm cho bếp ăn trường học

Ở góc độ kiểm soát nguy cơ ngay từ khâu cung cấp suất ăn, đại biểu Châu Quỳnh Dao, Hiệu trưởng Trường THPT Ngô Sĩ Liên (An Giang), bày tỏ lo ngại về quy định miễn giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm đối với bếp ăn tập thể không đăng ký kinh doanh. Theo dự thảo, các cơ sở này chỉ cần cam kết bảo đảm an toàn thực phẩm và gửi chính quyền địa phương quản lý.

Đại biểu Châu Quỳnh Dao, Hiệu trưởng Trường THPT Ngô Sĩ Liên (An Giang), phát biểu

Bà Châu Quỳnh Dao cho rằng quy định tiềm ẩn rủi ro, bởi nhiều bếp ăn trường học, nhà máy phục vụ hàng trăm, thậm chí hàng nghìn người mỗi ngày. "Vi khuẩn, nấm mốc hay hóa chất độc hại không phân biệt bếp ăn có đăng ký kinh doanh hay không", bà nói.

Để làm rõ nguy cơ, đại biểu dẫn số liệu cho thấy các vụ ngộ độc tại bếp ăn tập thể tự nấu chiếm gần 23% tổng số vụ nhưng liên quan đến hơn 84% số người bị ngộ độc trên cả nước. Trong 10 tháng đầu năm 2026, trường học xảy ra 8 vụ ngộ độc, ảnh hưởng gần 500 học sinh; bếp ăn tự nấu tại doanh nghiệp xảy ra 9 vụ, liên quan khoảng 700 công nhân.

Từ thực tế này, bà cho rằng không hợp lý khi quán cơm phục vụ vài chục khách phải qua thẩm định để được cấp giấy chứng nhận, trong khi bếp ăn trường học phục vụ hàng trăm học sinh lại có thể được miễn.

Đại biểu đề nghị bỏ quy định miễn giấy chứng nhận đối với các bếp ăn tập thể, đồng thời tăng giám sát chất lượng bữa ăn và quy định rõ trách nhiệm người đứng đầu nếu để xảy ra ngộ độc do buông lỏng quản lý hoặc cắt giảm chi phí vì lợi ích riêng.

Đề nghị cảnh báo thực phẩm nhiều đường, muối ngay trên bao bì

Không chỉ dừng ở việc phòng ngừa ngộ độc cấp tính, các đại biểu còn đề cập đến những nguy cơ sức khỏe tích lũy từ thực phẩm tiêu thụ hằng ngày. Đại biểu Lê Hoàng Anh (tỉnh Gia Lai) cho rằng luật cần kiểm soát cả những hệ lụy lâu dài từ thực phẩm không lành mạnh.

Theo ông, dự thảo hiện tập trung nhiều vào phòng ngừa ngộ độc, trong khi chưa quan tâm đầy đủ đến nguy cơ từ thực phẩm chứa nhiều đường, muối và chất béo.

Dẫn số liệu từng được nêu tại kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa XV, ông cho biết lượng tiêu thụ đồ uống có đường đã tăng hơn 4 lần trong 14 năm, bình quân khoảng 70 lít mỗi người mỗi năm.

Dù Quốc hội đã quyết định áp thuế với nhóm đồ uống này, đại biểu cho rằng đường, muối và chất béo chuyển hóa vẫn có mặt trong hàng nghìn loại thực phẩm bao gói sẵn. Trong khi đó, bảng thành phần dinh dưỡng thường được in chữ nhỏ ở mặt sau bao bì, khiến người cao tuổi khó đọc, trẻ em khó hiểu.

Vì vậy, ông đề nghị bổ sung quy định thực phẩm vượt ngưỡng đường, muối, chất béo phải có nhãn cảnh báo ở mặt trước bao bì, giúp người tiêu dùng nhận biết nhanh trước khi lựa chọn.

Cùng với việc giúp người tiêu dùng nhận diện thực phẩm không lành mạnh, đại biểu Hoàng Anh cho rằng cần kiểm soát cách những sản phẩm này được quảng bá, nhất là với trẻ em.

Theo ông, nhiều sản phẩm sử dụng hình ảnh hoạt hình, quà tặng để thu hút trẻ, trong khi dự thảo chưa có cơ chế bảo vệ đầy đủ trước những hình thức tiếp thị này.

Ông đề xuất hạn chế quảng cáo các sản phẩm phải có nhãn cảnh báo trong chương trình, khung giờ và nền tảng dành cho trẻ em; không sử dụng nhân vật hoạt hình, quà tặng để lôi kéo trẻ tiêu dùng. Những sản phẩm này cũng không nên được quảng cáo, tài trợ hoặc bày bán trong trường học.

Đại biểu cho rằng cần đưa quy định vào Luật An toàn thực phẩm thay vì chờ sửa đổi Luật Quảng cáo, bởi luật này chưa có trong chương trình lập pháp năm 2027.

Đại biểu Lê Hoàng Anh (tỉnh Gia Lai) phát biểu

Thực phẩm Việt bị thu hồi ở nước ngoài nhưng vẫn được bán trong nước

Ngoài kiểm soát hành vi quảng cáo và tiêu dùng, đại biểu Hoàng Anh còn đề cập yêu cầu nâng chất lượng quản lý từ gốc, thông qua việc cập nhật các tiêu chuẩn an toàn thực phẩm.

Dẫn trường hợp năm 2019, Nhật Bản thu hồi khoảng 18.000 chai nước tương của một thương hiệu Việt Nam liên quan đến axit benzoic, ông cho biết Nhật Bản không cho phép sử dụng chất này trong tương ớt, trong khi Việt Nam và Codex cho phép ở mức 1 g/kg.

Từ sự khác biệt này, đại biểu cho rằng cần hài hòa tiêu chuẩn an toàn thực phẩm giữa thị trường trong nước và quốc tế. Codex có thể là mức sàn tham chiếu, nhưng không nên trở thành giới hạn tối đa bất biến khi xây dựng tiêu chuẩn quốc gia.

Ông đề nghị danh mục quốc gia và giới hạn các chất có hại được rà soát định kỳ không quá 5 năm, dựa trên đánh giá nguy cơ; ưu tiên nâng chuẩn đối với thực phẩm dành cho trẻ em.

Dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) dự kiến được Quốc hội xem xét, thông qua tại kỳ họp giữa năm 2027.