Đại biểu lo ngân sách địa phương áp lực khi đầu tư cao tốc, Bộ trưởng trấn an

Chiều 10/11, Quốc hội thảo luận ở hội trường về chủ trương đầu tư xây dựng 3 dự án đường bộ cao tốc Bảo Hà - Lai Châu đoạn Bảo Hà - Tân Phong, cao tốc Quảng Ngãi - Kon Tum, cao tốc Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên, địa phận tỉnh Sơn La.

Theo tờ trình của Chính phủ, tổng chiều dài 3 dự án khoảng 430,5km. Trong đó, dự án cao tốc Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên dài 179,5km, dự án cao tốc Bảo Hà - Lai Châu dài 119km, dự án cao tốc Quảng Ngãi - Kon Tum dài 132km.

Quy mô 4 làn xe cao tốc theo quy hoạch, tốc độ thiết kế 80-100km/h. Phạm vi thực hiện giải phóng mặt bằng 4 làn xe theo quy hoạch. Tổng diện tích đất chiếm dụng sơ bộ khoảng 4.583ha, trong đó diện tích đề xuất chuyển đổi mục đích sử dụng rừng khoảng 1.155ha. Chi phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khoảng 19.056 tỷ đồng.

Sơ bộ tổng mức đầu tư 3 dự án khoảng 162.393 tỷ đồng. Trong đó, dự án cao tốc Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên là 63.120 tỷ đồng; dự án cao tốc Bảo Hà - Lai Châu là 50.990 tỷ đồng; dự án cao tốc Quảng Ngãi - Kon Tum 48.283 tỷ đồng.

Đại biểu Phạm Văn Hòa. Ảnh: Media QH

Đồng tình với chủ trương đầu tư xây dựng 3 cao tốc tuy nhiên đại biểu Phạm Văn Hòa (đoàn Đồng Tháp) đề nghị quan tâm vấn đề giải phóng mặt bằng. Do dự án lớn, việc giải tỏa ảnh hưởng tới nhiều người dân nên chính quyền địa phương cần quan tâm, hạn chế thu hồi đất rừng, đất trồng lúa...

"Có chỗ hơn 1.000 hộ bị ảnh hưởng, tái định cư cũng rất nhiều nên chính quyền địa phương cần quan tâm, đảm bảo các tuyến đạt hiệu quả cao nhất", ông lưu ý.

Trong khi đó, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (đoàn Hải Phòng) đề nghị xem xét mức tham gia của ngân sách địa phương phù hợp với khả năng cân đối thực tế của Lai Châu. Nữ đại biểu đồng tình với cách tiếp cận ngân sách trung ương và ngân sách địa phương cùng tham gia đầu tư nhưng với Lai Châu, cần cân nhắc kỹ mức đóng góp trong tương quan với nguồn lực và những nhiệm vụ thiết yếu tỉnh đang phải bảo đảm.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga. Ảnh: Media QH

Theo phương án trình, Lai Châu dự kiến bố trí khoảng 2.004 tỷ đồng. Tài liệu tổng hợp sơ bộ về 7 dự án cao tốc do địa phương quản lý cho thấy khoản này tương đương 38,7% kế hoạch vốn ngân sách địa phương giai đoạn 2026 - 2030 của tỉnh - tỷ lệ cao nhất trong 7 trường hợp được tổng hợp. Tỷ lệ này cho thấy áp lực cân đối rất đáng quan tâm với Lai Châu.

Đại biểu nhìn nhận nếu dành một phần lớn nguồn vốn địa phương cho cao tốc sẽ làm thu hẹp nguồn lực dành cho trường học, cơ sở y tế, nước sinh hoạt, hạ tầng nông thôn và các nhiệm vụ giảm nghèo.

Từ đó, bà đề nghị Chính phủ rà soát đầy đủ khả năng cân đối, nghiên cứu tăng mức hỗ trợ từ ngân sách trung ương, kể cả phương án trung ương bảo đảm toàn bộ vốn dự án nếu điều kiện cho phép, trên cơ sở đó, trình cấp có thẩm quyền quyết định phương án phù hợp...

Đồng tình với đại biểu Việt Nga, đại biểu Nguyễn Đặng Ân (đoàn Lạng Sơn) cho rằng trong điều kiện thu ngân sách địa phương hằng năm hạn chế thì Chính phủ rà soát, xác định mức vốn của địa phương tham gia phù hợp với khả năng ngân sách của tỉnh.

Đại biểu Dương Khắc Mai. Ảnh: Media QH

Đại biểu Dương Khắc Mai (đoàn Lâm Đồng) cũng nhận định Lai Châu, Quảng Ngãi đều là những tỉnh còn gặp nhiều khó khăn. Việc các địa phương này phải đối ứng hàng ngàn tỷ đồng - như tỉnh Lai Châu phải đối ứng hơn 2.000 tỷ đồng, chiếm tới 38,7% tổng nguồn vốn đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030 của tỉnh là một áp lực lớn cho ngân sách địa phương.

Vì vậy, ông đề nghị Quốc hội và Chính phủ xem xét phương án sử dụng ngân sách trung ương để hỗ trợ toàn bộ hoặc phần lớn chi phí giải phóng mặt bằng cho các tỉnh. 

Lý do cao tốc miền núi thiết kế tối đa 80km/h

Phát biểu giải trình sau đó, Bộ trưởng Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết cả 3 dự án cao tốc đều tuân thủ nguyên tắc phù hợp với quy chuẩn và tiêu chuẩn thiết kế.

Tại vùng miền núi có địa hình khó khăn, độ dốc lớn (đặc biệt đoạn Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên có chênh cao địa hình trên 1.000m), tốc độ thiết kế 4 làn xe được lựa chọn là 80km/h để đảm bảo kỹ thuật và an toàn. Với các đoạn qua vùng đồng bằng, tốc độ thiết kế đảm bảo từ 100 đến 120km/h.

Cả 3 tuyến cao tốc được lựa chọn trên nguyên tắc phù hợp với quy hoạch, đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, điều kiện địa hình, hạn chế tối đa ảnh hưởng đến các khu vực nhạy cảm về môi trường tự nhiên, xã hội, danh lam thắng cảnh, đất quốc phòng và hạn chế tối đa chi phí giải phóng mặt bằng.

Bộ trưởng Xây dựng Trần Hồng Minh phát biểu giải trình

Về khả năng cân đối vốn địa phương, Bộ trưởng Xây dựng cho biết ngân sách trung ương đã ưu tiên cân đối, bố trí 119.398 tỷ đồng trên tổng số hơn 162.393 tỷ đồng (đạt tỷ lệ khoảng 75%). Đối với nguồn vốn còn lại, Chính phủ sẽ tiếp tục nghiên cứu cân đối bố trí. 

Bộ trưởng nêu rõ các địa phương và đại biểu Quốc hội có thể yên tâm về nguồn vốn triển khai.

Về vai trò cơ quan chủ quản và vốn đối ứng địa phương, Bộ trưởng nêu rõ hiện có 15 địa phương được giao làm cơ quan chủ quản thi công các tuyến cao tốc và đều bố trí ngân sách địa phương tham gia (gồm Hà Nội, TPHCM, Khánh Hòa, Đắk Lắk, Đồng Nai, An Giang, Cần Thơ, Sóc Trăng, Gia Lai, Nghệ An, Sơn La, Phú Thọ, Ninh Bình, Cao Bằng, Tuyên Quang, Điện Biên).

Một số tỉnh miền núi dù điều kiện khó khăn vẫn cam kết đóng góp 50% đến 100% kinh phí giải phóng mặt bằng. Bộ trưởng cho biết, việc duy trì chính sách này đảm bảo sự đồng bộ, bình đẳng giữa các địa phương trong quá trình triển khai.

Quảng Ngãi và Lai Châu là cơ quan chủ quản 2 dự án cao tốc và đã đồng ý đề xuất bỏ ra 50% tiền giải phóng mặt bằng.