Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI: Làm rõ thẩm quyền, tăng cường kiểm soát trong xây dựng và ban hành pháp luật

Các đại biểu Quốc hội tập trung góp ý hoàn thiện cơ chế điều chỉnh quy định của luật trong trường hợp đặc biệt, khẩn cấp; phân định rõ thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật, tăng cường kiểm soát quyền lực và trách nhiệm của các cơ quan được giao quy định chi tiết.

Đại biểu Quốc hội tỉnh Nghệ An Hoàng Thị Thu Trang phát biểu, sáng 10/11. Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN

Hoàn thiện cơ chế điều chỉnh quy định của luật trong trường hợp cấp bách

Tán thành với nội dung giải trình, tiếp thu về cơ chế Chính phủ ban hành nghị quyết điều chỉnh quy định của luật trong trường hợp khẩn cấp, cấp bách mà Quốc hội không thể họp được, đại biểu Hoàng Thị Thu Trang (Nghệ An) đánh giá, dự thảo Luật đã thiết kế cơ chế kiểm soát chặt chẽ từ khâu xem xét đề xuất, thẩm định, thẩm tra đến theo dõi kết quả thực hiện và báo cáo Quốc hội tại kỳ họp gần nhất.

Theo đại biểu, đây là hướng tiếp cận cần thiết nhằm kịp thời xử lý những tình huống cấp bách; đồng thời bảo đảm vai trò của Quốc hội, tính ổn định của hệ thống pháp luật cũng như quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp.

Đại biểu Quốc hội tỉnh Gia Lai Lê Hoàng Anh phát biểu, chiều 10/11. Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN

Ở góc độ kiểm soát quyền lực, đại biểu Lê Hoàng Anh (Gia Lai) đề nghị tiếp tục làm rõ phạm vi và giới hạn thẩm quyền điều chỉnh quy định của luật trong trường hợp Quốc hội không thể họp. Theo đại biểu, cần quy định rõ những lĩnh vực không được áp dụng cơ chế này, trong đó có tội phạm, hình phạt, hạn chế quyền con người, thuế, ngân sách, nợ công và tổ chức bộ máy. Đồng thời, đại biểu đề nghị quy định nghị quyết đương nhiên hết hiệu lực nếu không được Quốc hội phê chuẩn tại kỳ họp gần nhất.

Về thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật cấp tỉnh, đại biểu Hoàng Thị Thu Trang cho biết, thực tiễn tại một số địa phương vẫn còn lúng túng trong việc xác định thẩm quyền quy định những vấn đề chưa được văn bản cấp trên giao; phân định ranh giới giữa cụ thể hóa văn bản của Trung ương và đặt ra quy định mới cũng như thẩm quyền ban hành chính sách đặc thù phù hợp với khả năng cân đối ngân sách, nhất là giữa HĐND và UBND cấp tỉnh.

Để khắc phục những vướng mắc này, đại biểu đề nghị bổ sung khái niệm, tiêu chí xác định biện pháp đặc thù; phân định rõ hơn thẩm quyền giữa HĐND và UBND cấp tỉnh, bảo đảm thống nhất với quy định về phân cấp, phân quyền tại Luật Tổ chức chính quyền địa phương và các luật chuyên ngành có liên quan.

Đồng thời, các luật chuyên ngành khi giao thẩm quyền quy định chi tiết phải xác định rõ chủ thể thực hiện là HĐND hay UBND. Trường hợp văn bản cấp trên còn giao thẩm quyền chung, đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc phân định theo hướng HĐND quy định về cơ chế, chính sách, phân bổ ngân sách, tổ chức bộ máy, biên chế, nghĩa vụ và quyền lợi trực tiếp của cá nhân, tổ chức trên địa bàn; UBND quy định những nội dung mang tính tổ chức thực hiện, điều hành tại địa phương.

Đại biểu Quốc hội TP Cần Thơ Phạm Thị Minh Huệ phát biểu, chiều 10/11. Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN

Liên quan đến việc giao quy định chi tiết và không giao tiếp thẩm quyền, đại biểu Phạm Thị Minh Huệ (Cần Thơ) bày tỏ thống nhất với tên gọi Luật Văn bản quy phạm pháp luật, cho rằng tên gọi này bao quát phạm vi điều chỉnh và những nội dung mới của dự thảo, trong đó có các quy định về tổ chức thi hành văn bản quy phạm pháp luật.

Đại biểu tán thành quy định tại điểm b khoản 1 Điều 8, theo đó văn bản quy định chi tiết không được lặp lại nội dung của văn bản giao quy định chi tiết; cơ quan, người có thẩm quyền được giao ban hành văn bản quy định chi tiết không được tiếp tục giao cho cơ quan, người có thẩm quyền khác thực hiện, trừ trường hợp luật có quy định khác. Quy định này góp phần siết chặt kỷ luật lập pháp, xác định rõ trách nhiệm và tránh tình trạng đùn đẩy thẩm quyền ban hành văn bản dưới luật.

Tuy nhiên, theo đại biểu, cụm từ "trừ trường hợp luật có quy định khác" nếu không được kiểm soát chặt chẽ có thể tạo kẽ hở để tiếp tục giao lại thẩm quyền. Đại biểu dẫn thực tế, có trường hợp luật giao Chính phủ quy định chi tiết nhưng nghị định lại tiếp tục giao Bộ trưởng ban hành thông tư hướng dẫn những nội dung thuộc thẩm quyền của Chính phủ, làm phát sinh thêm một tầng văn bản, chậm quá trình đưa luật vào thực tiễn và gây khó khăn cho đối tượng áp dụng.

Để khắc phục tình trạng này, đại biểu đề nghị bổ sung vào điểm b khoản 1 Điều 8 quy định văn bản quy định chi tiết phải được ban hành để có hiệu lực cùng thời điểm với văn bản hoặc điều, khoản, điểm giao quy định chi tiết, trừ trường hợp có quy định khác. Đồng thời, việc giao quy định chi tiết cho Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ tại văn bản của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ phải được xác định rõ ràng, cụ thể trong luật, nghị quyết của Quốc hội; không được tiếp tục giao lại cho cơ quan cấp dưới nếu không được phép.

Cũng đề cập việc kiểm soát thẩm quyền ban hành văn bản dưới luật, đại biểu Lê Hoàng Anh (Gia Lai) cho rằng, dự thảo cho phép giao quy định chi tiết với phạm vi nội dung khá rộng, trong khi quy trình xây dựng, ban hành các văn bản này chưa được luật hóa đầy đủ.

Đại biểu đề nghị luật hóa tại Điều 48 những khâu bắt buộc trong quy trình xây dựng, ban hành văn bản dưới luật, gồm đánh giá tác động, lấy ý kiến, thẩm định độc lập và công khai hồ sơ. Đồng thời, khoản 2 Điều 8 cần xác định rõ mục đích, phạm vi, giới hạn của việc giao quy định chi tiết; không giao quy định nghĩa vụ thuế và hạn chế quyền.

Nâng cao năng lực phản ứng chính sách

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng phát biểu giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội nêu, chiều 10/11. Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN

Giải trình, tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, việc đề xuất cơ chế cho phép Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ ban hành nghị quyết điều chỉnh quy định của luật trong trường hợp khẩn cấp, cấp bách mà Quốc hội không thể họp được nhằm thể chế hóa Kết luận số 09-KL/TW ngày 10/3/2026 của Bộ Chính trị về hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Theo Bộ trưởng, cơ quan soạn thảo đã nghiên cứu kinh nghiệm thực tiễn áp dụng Nghị quyết số 30/2021/QH15 trong giai đoạn phòng, chống dịch COVID-19 và kinh nghiệm quốc tế để đề xuất cơ chế đặc biệt này, nhằm nâng cao năng lực phản ứng chính sách trước những tình huống cấp bách phát sinh trong thực tiễn.

Bộ trưởng nhấn mạnh, đây không phải cơ chế áp dụng thường xuyên mà chỉ sử dụng trong những trường hợp thực sự khẩn cấp, cấp bách, Quốc hội không thể họp được, đồng thời phải đáp ứng các điều kiện và yêu cầu kiểm soát chặt chẽ.

Về bản chất pháp lý, Bộ trưởng khẳng định đây là cơ chế ủy quyền lập pháp có điều kiện, mang tính tạm thời, nhằm xử lý kịp thời các vấn đề cấp bách trong thời gian chưa thể thực hiện quy trình sửa đổi luật theo thẩm quyền của Quốc hội. Cơ chế này không thay thế hoặc làm thay đổi nguyên tắc Quốc hội là cơ quan duy nhất có thẩm quyền lập hiến, lập pháp theo quy định của Hiến pháp.

Để bảo đảm kiểm soát quyền lực, dự thảo quy định cơ chế này chỉ được áp dụng khi thực sự khẩn cấp, cấp bách mà Quốc hội không thể họp được và phải có sự đồng ý của cấp có thẩm quyền. Riêng đối với nghị quyết của Chính phủ, bắt buộc phải báo cáo và được Ủy ban Thường vụ Quốc hội đồng ý trước khi ban hành.

Bên cạnh đó, nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ ban hành theo cơ chế này chỉ có hiệu lực tối đa 12 tháng. Cơ quan ban hành có trách nhiệm trình Quốc hội xem xét sửa đổi, bổ sung các quy định của luật tại kỳ họp gần nhất.

Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho biết, cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục nghiên cứu kỹ lưỡng các ý kiến của đại biểu Quốc hội, bao gồm cả những ý kiến đồng tình và những ý kiến còn băn khoăn, để hoàn thiện cơ chế này theo hướng chặt chẽ, khả thi trước khi trình Quốc hội xem xét, quyết định.

Đối với các ý kiến liên quan đến thẩm quyền ban hành văn bản của Chính phủ, bộ, ngành, địa phương và việc giao quy định chi tiết, Bộ trưởng cho biết, cơ quan soạn thảo sẽ khẩn trương tổng hợp, phối hợp với các cơ quan của Quốc hội nghiên cứu, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật, bảo đảm chất lượng trước khi trình Quốc hội xem xét, thông qua.