Đại biểu lo tên gọi 'thực phẩm bảo vệ sức khỏe' dễ bị lợi dụng, thổi phồng công dụng

Chiều 11/11, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật  An toàn thực phẩm (sửa đổi). 

Đại biểu Nguyễn Thị Thu Dung (Đoàn Hưng Yên) phát biểu chiều 11/11. Ảnh: Media Quốc hội. 

Đại biểu Nguyễn Thị Thu Dung (Đoàn Hưng Yên) góp ý với quy định tại khoản 30 Điều 2 dự thảo luật khi quy định: "Thực phẩm bảo vệ sức khỏe là thực phẩm được dùng để bổ sung thêm vào chế độ ăn uống hàng ngày nhằm duy trì, tăng cường, cải thiện các chức năng của cơ thể con người, giảm nguy cơ mắc bệnh".

Vị đại biểu đồng thời là Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Y tế Thái Bình (tỉnh Hưng Yên) đề nghị, khái niệm này cần tiếp tục xem xét cả về tên gọi và nội hàm, bởi tên gọi "thực phẩm bảo vệ sức khỏe" dễ tạo nhận thức và kỳ vọng vượt quá công dụng thực tế.

Trong ngôn ngữ thông thường, cụm từ "bảo vệ sức khỏe" khiến người tiêu dùng liên tưởng đến khả năng phòng bệnh hoặc hạn chế tác động có hại như thuốc.

Theo đại biểu Dung, thực chất, đây chỉ là nhóm sản phẩm bổ sung vào chế độ ăn uống nhằm hỗ trợ duy trì hoặc cải thiện một số chức năng sinh lý, phụ thuộc vào thành phần, hàm lượng, liều dùng và bằng chứng khoa học cụ thể. Không phải sản phẩm nào cũng giảm nguy cơ mắc bệnh.

"Việc dùng tên gọi không phản ánh đúng giới hạn công dụng rất dễ gây nhầm lẫn cho người dân, đặc biệt là người cao tuổi và người mắc bệnh mãn tính", bà Thu Dung nói.

Nữ đại biểu tỉnh Hưng Yên nhấn mạnh, tên gọi hiện nay dễ bị lợi dụng trong quảng cáo, kinh doanh. Một số chủ thể có thể khai thác cách hiểu rộng của từ "bảo vệ" để thổi phồng công dụng vượt quá bằng chứng khoa học. 

Chẳng hạn, công dụng hỗ trợ chức năng gan bị biến tướng thành "bảo vệ gan", "ngừa bệnh gan" hay "phục hồi tổn thương gan"; sản phẩm hỗ trợ tim mạch hay hỗ trợ trí nhớ được ngụ ý phòng ngừa nhồi máu cơ tim hoặc điều trị sa sút trí tuệ.

"Dù tên gọi không phải nguyên nhân duy nhất gây lạm dụng, nhưng thuật ngữ trong luật có vai trò định hướng nhận thức xã hội, nên cần diễn đạt thận trọng, khoa học để phân rõ ranh giới pháp lý", đại biểu lưu ý.

Chính vì vậy, bà đề nghị nghiên cứu đổi tên thành "thực phẩm hỗ trợ sức khỏe". Tên gọi mới này mang lại nhiều ý nghĩa tích cực: Phản ánh đúng vai trò bổ trợ cho chế độ ăn uống và sức khỏe; hạn chế việc người tiêu dùng hiểu nhầm sản phẩm là biện pháp y tế phòng bệnh; phân định rõ ràng ranh giới giữa thực phẩm và thuốc; tạo cơ sở chuẩn hóa về công bố, ghi nhãn và quảng cáo theo định hướng bằng chứng khoa học.

Đại biểu Thu Dung cũng đặc biệt đề nghị xem xét cụm từ "giảm nguy cơ mắc bệnh" trong định nghĩa chung. Dự thảo đang đặt "giảm nguy cơ mắc bệnh" ngang hàng với việc duy trì, tăng cường, cải thiện chức năng cơ thể, dễ tạo cách hiểu đây là thuộc tính mặc nhiên của cả nhóm sản phẩm.

Đại biểu Phạm Khánh Phong Lan, Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TP.HCM phát biểu. Ảnh: Media Quốc hội.

Về khoa học, cần phân tách rõ nhóm công dụng với yêu cầu chứng cứ và điều kiện quản lý tương ứng: Bổ sung dinh dưỡng; hỗ trợ hoặc duy trì chức năng sinh lý bình thường; giảm yếu tố nguy cơ hoặc giảm nguy cơ mắc một bệnh cụ thể; phòng bệnh, chẩn đoán và điều trị bệnh.

Nhấn mạnh "công dụng giảm nguy cơ mắc bệnh phải dựa trên chứng cứ khoa học chất lượng cao, gắn với sản phẩm, liều lượng, đối tượng và kết quả cụ thể", do đó, bà Dung đề nghị đưa nội dung này ra khỏi khái niệm chung và chuyển thành quy định về công bố công dụng có điều kiện.

Một vấn đề cũng được vị đại biểu nêu là cần quản lý công dụng dựa trên bằng chứng khoa học của từng sản phẩm cụ thể. Một sản phẩm chứa thành phần có lợi không đồng nghĩa là toàn bộ sản phẩm có công dụng tương tự.

Luật cần xác lập nguyên tắc công bố công dụng phải tương xứng với bằng chứng khoa học về thành phần, hàm lượng, liều lượng, đối tượng và đặc tính riêng của sản phẩm. "Mặt khác, thực phẩm hỗ trợ sức khỏe không nhất thiết phải dùng hàng ngày".

Còn theo đại biểu Phạm Khánh Phong Lan, Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TP.HCM, việc thiết kế Luật chưa cân đối.

Với quan điểm hậu kiểm phải quan trọng hơn tiền kiểm, có nghĩa phải có những quy định để tăng cường hoạt động hậu kiểm, thanh tra, kiểm tra để bảo đảm những quy định được thực hiện theo đúng những gì doanh nghiệp đã cam kết, nhưng đại biểu đánh giá trong dự thảo, phần tiền kiểm lại rất nhiều.

Theo bà Lan, dù công tác tiền kiểm được thực hiện chặt chẽ đến đâu, điều quan trọng vẫn là phải được thanh tra, kiểm tra, giám sát thường xuyên trong suốt quá trình hoạt động, qua đó bảo đảm chất lượng và an toàn thực phẩm.