Đại biểu Quốc hội đề nghị Bộ trưởng nêu giải pháp bảo vệ học sinh khi sử dụng AI

 Quang cảnh phiên chất vấn và trả lời chất vấn của Quốc hội chiều 12/11. Ảnh: Quốc hội

Tại phiên chất vấn Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ chiều 12/11, các đại biểu Quốc hội đã tập trung nêu nhiều vấn đề liên quan đến giải pháp kiểm soát tác động tiêu cực của trí tuệ nhân tạo (AI) tới học sinh, người dùng nhỏ tuổi; tình trạng lừa đảo giả mạo công nghệ cao…

Học sinh vẫn có thể tự do sử dụng AI tạo sinh để nhận ngay lời giải

Nêu câu hỏi chất vấn Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ, đại biểu Sí Thị Mai Anh (Đoàn ĐBQH tỉnh Lào Cai) cho biết, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành hướng dẫn sử dụng Trí tuệ nhân tạo (AI) an toàn, có trách nhiệm nhằm phòng ngừa sự lệ thuộc của học sinh.

 Đại biểu Sí Thị Mai Anh (Đoàn ĐBQH tỉnh Lào Cai) đặt câu hỏi chất vấn. Ảnh: Quốc hội

Tuy nhiên, theo đại biểu, ngoài phạm vi hướng dẫn của nhà trường, học sinh vẫn có thể tự do truy cập và sử dụng các nền tảng AI tạo sinh để nhận ngay lời giải hoặc bài viết hoàn chỉnh. Điều này làm suy giảm khả năng tự tư duy và rèn luyện năng lực của học sinh, đặc biệt là năng lực tư duy phản biện, năng lực sáng tạo và năng lực tự học.

Do đó, đại biểu đề nghị Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết, trong phạm vi quản lý nhà nước về trí tuệ nhân tạo, Bộ Khoa học và Công nghệ có giải pháp cụ thể nào để chỉ đạo các đơn vị chức năng phối hợp quản lý việc cung cấp dịch vụ này; qua đó vừa bảo vệ người dùng nhỏ tuổi (đặc biệt là học sinh), vừa đảm bảo quyền truy cập phù hợp, đồng thời hạn chế tối đa nguy cơ bị lộ dữ liệu cá nhân và bị lệ thuộc vào AI?

Trả lời hai câu hỏi của đại biểu Sí Thị Mai Anh, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho biết, Bộ Khoa học và Công nghệ đã triển khai phân loại mức độ rủi ro của hệ thống AI theo các cấp độ (rủi ro cao, rủi ro trung bình, rủi ro thấp) và ban hành các cơ chế bảo đảm an toàn thông tin.

 Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân trả lời chất vấn. Ảnh: Quốc hội

Chia sẻ từ góc độ cá nhân của một nhà giáo, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho rằng, việc quá lạm dụng công nghệ sẽ gây ra nhiều hệ lụy cho sự phát triển nhận thức của trẻ em. Nhiều quốc gia tiên tiến hiện nay đã bắt đầu áp dụng các biện pháp hạn chế, thậm chí cấm học sinh ở các cấp học nhỏ tuổi sử dụng AI tạo sinh.

Bộ trưởng Vũ Hải Quân bày tỏ quan điểm đồng tình với hướng tiếp cận cần ngăn chặn, hạn chế học sinh lứa tuổi nhỏ phụ thuộc vào AI; chỉ nên khuyến khích sử dụng AI như một công cụ hỗ trợ đặt câu hỏi, tìm kiếm thông tin khi các em đã trưởng thành và có nền tảng nhận thức vững vàng.

Gia đình là lá chắn vững chắc nhất để bảo vệ các em

Chất vấn Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ về thực trạng vi phạm liên quan đến công nghệ mới, đại biểu Phạm Văn Hòa (Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Tháp) dẫn số liệu: Chỉ số mức độ sẵn sàng AI của Chính phủ năm 2025 xếp Việt Nam đứng thứ 45/195 quốc gia và vùng lãnh thổ. Tuy nhiên, năng lực kiểm tra AI theo tình huống thực tế còn nhiều hạn chế; kết quả kiểm chứng độc lập về độ chính xác chưa đủ và chưa có hệ thống quy chuẩn kỹ thuật quốc gia riêng dành cho các hệ thống AI có rủi ro.

 Đại biểu Phạm Văn Hòa (Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Tháp) phát biểu chất vấn. Ảnh: Quốc hội

Đại biểu Phạm Văn Hòa phản ánh tình trạng lạm dụng công nghệ AI để giả mạo chữ ký, hình ảnh, giọng nói, chữ viết (deepfake) nhằm lừa đảo, tống tiền diễn ra phức tạp; học sinh, sinh viên sử dụng AI để gian lận giải đề thi, bài tập; các đối tượng xấu dùng AI xâm phạm nghiêm trọng bản quyền tác giả. Đại biểu đề nghị Bộ trưởng chỉ rõ các giải pháp căn cơ để ngăn ngừa sai phạm và khắc phục triệt để các hiện tượng nêu trên.

Giải trình nội dung chất vấn của đại biểu Phạm Văn Hòa, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho biết, về mặt pháp lý và kỹ thuật, Bộ Khoa học và Công nghệ đã ban hành khung đánh giá, phân loại mức độ rủi ro của các hệ thống AI. Trong Luật Trí tuệ nhân tạo và các nghị định hướng dẫn thi hành, quy định pháp luật đã phân định rõ trách nhiệm hữu cơ của ba nhóm đối tượng: Nhà phát triển và cung cấp dịch vụ AI (đơn vị tạo ra nền tảng công nghệ); Tổ chức triển khai (đơn vị đưa công nghệ vào vận hành thương mại hoặc ứng dụng tại Việt Nam); Người sử dụng trực tiếp.

 Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân trả lời chất vấn. Ảnh: Quốc hội

Bộ trưởng nhấn mạnh một quy định kỹ thuật mang tính bắt buộc: Tất cả các sản phẩm, nội dung thông tin được tạo ra từ công nghệ AI (hình ảnh, âm thanh, video, văn bản) đều bắt buộc phải gắn nhãn nhận diện. Trường hợp các tổ chức, cá nhân phát hành sản phẩm AI nhưng không thực hiện việc gắn nhãn theo quy định sẽ bị xác định là hành vi vi phạm pháp luật và chịu xử lý theo quy định.

Về mặt xã hội và phòng ngừa rủi ro, Bộ trưởng cho rằng, công nghệ AI có thể giả mạo được hình ảnh, chữ ký và giọng nói (Deepfake), nhưng AI không thể giả mạo được tình cảm, trí tuệ và nhân cách của con người.

 Các đại biểu tham dự phiên chất vấn và trả lời chất vấn của Quốc hội chiều 12/11. Ảnh: Quốc hội

Bên cạnh các giải pháp quản lý nhà nước và công cụ kỹ thuật, Bộ trưởng nhấn mạnh giải pháp quan trọng xuất phát từ gia đình. Khi cha mẹ, người thân dành nhiều thời gian quan tâm, trò chuyện, chia sẻ thường xuyên với con cái, các đối tượng lừa đảo sử dụng công nghệ deepfake sẽ rất khó có thể tác động hay thao túng tâm lý các em.

“Từ những mặt trái của công nghệ, tôi rất mong muốn tình cảm gia đình và sự kết nối giữa người với người ngày càng sâu sắc hơn. Đó chính là lá chắn vững chắc nhất để bảo vệ bản thân và gia đình trước các tác động tiêu cực của AI”, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân chia sẻ.