Đại biểu Quốc hội đề nghị làm rõ thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật ở địa phương

Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Văn bản quy phạm pháp luật và những vấn đề liên quan đến tháo gỡ khó khăn, vướng mắc pháp luật. Ảnh: Viết Chung

Chiều 10/11, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Văn bản quy phạm pháp luật và những vấn đề liên quan đến tháo gỡ khó khăn, vướng mắc pháp luật.

Phân định rõ thẩm quyền của HĐND và UBND cấp tỉnh

Phát biểu tại phiên thảo luận, đại biểu Hoàng Thị Thu Trang - Đoàn Nghệ An đồng tình với cơ chế Chính phủ ban hành nghị quyết điều chỉnh quy định của luật trong trường hợp khẩn cấp, cấp bách mà Quốc hội không thể họp.

Dự thảo thiết kế cơ chế kiểm soát từ khâu đề xuất, thẩm định, thẩm tra đến theo dõi kết quả và báo cáo Quốc hội tại kỳ họp gần nhất. Cách tiếp cận này giúp xử lý kịp thời tình huống cấp bách, đồng thời bảo đảm vai trò của Quốc hội, tính ổn định pháp luật và quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định điều hành thảo luận. Ảnh: Viết Chung

Góp ý về thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật ở cấp tỉnh, đại biểu Hoàng Thị Thu Trang cho rằng, một số địa phương còn lúng túng khi xác định thẩm quyền đối với vấn đề chưa được cấp trên giao. Phân biệt việc cụ thể hóa quy định của Trung ương với đặt ra quy định mới; xác định thẩm quyền ban hành chính sách đặc thù phù hợp khả năng cân đối ngân sách.

Theo đại biểu, nguyên nhân đến từ sự phức tạp giữa các lĩnh vực chuyên ngành, năng lực cán bộ tham mưu và quy định pháp luật chưa đủ rõ. Một số văn bản Trung ương chỉ giao chung cho “chính quyền địa phương” hoặc yêu cầu địa phương căn cứ thực tế để quy định, nhưng không xác định chủ thể là HĐND hay UBND.

Đại biểu Hoàng Thị Thu Trang - Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An phát biểu thảo luận. Ảnh: Viết Chung

Để tạo cơ sở pháp lý rõ ràng, đại biểu Hoàng Thị Thu Trang đề nghị bổ sung khái niệm, tiêu chí xác định biện pháp đặc thù; phân định cụ thể hơn thẩm quyền giữa HĐND và UBND, bảo đảm thống nhất với Luật Tổ chức chính quyền địa phương và các luật chuyên ngành. Khi giao thẩm quyền quy định chi tiết, các luật chuyên ngành cần xác định rõ chủ thể thực hiện.

Trường hợp văn bản cấp trên giao chung cho địa phương, đại biểu đề nghị xác lập nguyên tắc: HĐND quyết định cơ chế, chính sách, phân bổ và sử dụng ngân sách địa phương, tổ chức bộ máy, biên chế, quyền và nghĩa vụ trực tiếp của cá nhân, tổ chức trên địa bàn. UBND quy định quy trình, biện pháp kỹ thuật, thời gian và nội dung thuộc tổ chức thực hiện, điều hành tại địa phương.

Xác lập những nguyên tắc, công đoạn cốt lõi, bắt buộc

Về quy trình xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền địa phương, đại biểu Hoàng Thị Thu Trang cho rằng, giao Chính phủ quy định có ưu điểm tạo sự linh hoạt, thuận lợi đơn giản hóa thủ tục và điều chỉnh kịp thời theo thực tiễn. Cách làm này đã phát huy tác dụng trong thời gian triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An dự phiên thảo luận tại hội trường. Ảnh: Lâm Hiển

Tuy nhiên, khi mô hình này đã đi vào hoạt động ổn định, đại biểu đề nghị cân nhắc phạm vi giao quyền. Dự án Luật điều chỉnh hoạt động xây dựng văn bản ở cả Trung ương và địa phương. Trong khi quy trình ở Trung ương được quy định tương đối cụ thể, những công đoạn cốt lõi trong quy trình ở địa phương lại chưa được xác lập tương xứng.

Đại biểu cũng cho rằng, HĐND cấp tỉnh là cơ quan quyền lực Nhà nước ở địa phương, vì vậy, việc giao Chính phủ quy định toàn bộ quy trình ban hành nghị quyết của HĐND tỉnh cần được cân nhắc, bảo đảm phù hợp vị trí, vai trò và thẩm quyền của cơ quan này.

Đại biểu nhấn mạnh, quy trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật không chỉ là thủ tục kỹ thuật mà còn bảo đảm quyền lực Nhà nước được thực hiện đúng pháp luật, dân chủ, công khai, minh bạch; bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp.

Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An dự phiên thảo luận tại hội trường. Ảnh: Lâm Hiển

Từ đó, đại biểu đề nghị luật xác lập những nguyên tắc, công đoạn cốt lõi, bắt buộc như lập chương trình xây dựng văn bản, lấy ý kiến đối tượng chịu tác động, thẩm định và thẩm tra. Chính phủ quy định chi tiết những nội dung cần thiết để tổ chức thực hiện.

Thủ tục rút gọn không nên trở thành giải pháp khắc phục chậm trễ

Đối với trình tự, thủ tục rút gọn, đại biểu Hoàng Thị Thu Trang đồng tình với việc quy định các trường hợp áp dụng. Tuy nhiên, cần loại trừ trường hợp địa phương chậm xây dựng văn bản sửa đổi, bổ sung hoặc thay thế dù văn bản cấp trên đã được ban hành. Thủ tục rút gọn không nên trở thành giải pháp khắc phục sự chậm trễ.

Đại biểu đồng thời đề nghị cho phép áp dụng thủ tục rút gọn đối với trường hợp bãi bỏ một phần văn bản mà không đặt ra chính sách mới, không phải thực hiện thủ tục đề nghị.

Về việc đổi tên Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật thành Luật Văn bản quy phạm pháp luật, đại biểu đề nghị rà soát các luật có quy định dẫn chiếu, nhất là nội dung liên quan đến tên luật, thẩm quyền, trình tự và thủ tục ban hành văn bản.

Bảo đảm vai trò nền tảng của các bộ luật, luật có tính trung tâm

Phát biểu tranh luận về nguyên tắc đối với các đạo luật có tính nền tảng trong hệ thống pháp luật, đại biểu Phan Thị Nguyệt Thu - Đoàn Nghệ An đồng tình với quan điểm của cơ quan soạn thảo.

Đại biểu Phan Thị Nguyệt Thu - Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An phát biểu. Ảnh: Viết Chung

Quy định này nhằm thể chế hóa chủ trương của Bộ Chính trị về thượng tôn Hiến pháp và pháp luật. Hiến pháp là luật cơ bản, có hiệu lực pháp lý cao nhất; các văn bản nền tảng gồm Bộ luật Dân sự, Bộ luật Hình sự và các luật về tố tụng hành chính, dân sự, hình sự.

Đại biểu phân tích, Bộ luật Dân sự và Bộ luật Hình sự điều chỉnh những quan hệ xã hội rộng, liên quan đến nhiều chủ thể. Bộ luật Dân sự điều chỉnh quan hệ về tài sản, nhân thân, hợp đồng, sở hữu, thừa kế; Bộ luật Hình sự quy định năng lực trách nhiệm hình sự và xác định những hành vi nguy hiểm cho xã hội bị coi là tội phạm.

Các quy định của Bộ luật Hình sự liên quan đến nhiều lĩnh vực quản lý Nhà nước như đất đai, đấu thầu, y tế, giáo dục; hành vi vi phạm gây hậu quả nghiêm trọng có thể bị xử lý hình sự. Vì vậy, khi xây dựng văn bản pháp luật cần dựa trên nguyên tắc của các bộ luật nền tảng, bảo đảm thống nhất và thực hiện các quyền cơ bản của con người.

Đối với các luật tố tụng, đại biểu cho rằng, đây là nền tảng bảo đảm pháp luật nội dung được thực thi, đồng thời, tạo khuôn khổ giải quyết tranh chấp, bảo đảm công bằng, nhất quán trong xã hội.