Đại biểu Quốc hội tỉnh Thanh Hóa góp ý hoàn thiện chính sách phát triển công nghiệp văn hóa

Toàn cảnh phiên thảo luận. Ảnh: Cổng TTĐT Quốc hội.

Thảo luận về dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa, các đại biểu thuộc Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa đã đóng góp nhiều ý kiến thiết thực, tập trung vào cơ chế hỗ trợ sáng tạo, bảo tồn và phát huy giá trị di sản, nhất là bảo đảm quyền lợi của nghệ nhân và cộng đồng chủ thể văn hóa.

Đặt người sáng tạo và cộng đồng chủ thể văn hóa ở vị trí trung tâm

Đại biểu Nguyễn Lê Ngọc Linh (Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa) cho rằng, dự thảo Luật quy định chưa rõ về khung pháp lý để bảo vệ di sản phi vật thể và tri thức dân gian vùng cao trước nguy cơ bị các doanh nghiệp thương mại hóa sai lệch, sao chép hoặc sử dụng bản quyền mà không có sự đồng ý trước hoặc không chia sẻ lại lợi ích cho bản làng.

Đại biểu Nguyễn Lê Ngọc Linh, Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa. Ảnh: Cổng TTĐT Quốc hội.

Từ thực tiễn văn hóa của đồng bào dân tộc Thổ đang đứng trước nguy cơ mai một nghiêm trọng, tiếng nói, trang phục truyền thống và nghề dệt đan thủ công dần vắng bóng trong đời sống, đại biểu Nguyễn Lê Ngọc Linh kiến nghị bổ sung nhóm chính sách riêng về phát triển công nghiệp văn hóa gắn với bảo tồn, phát huy di sản văn hóa dân tộc thiểu số; chuyển từ tư duy hỗ trợ, bảo trợ sang kiến tạo và hợp tác phát triển, trong đó cộng đồng và nghệ nhân là chủ thể trung tâm.

Đại biểu cũng đề xuất thể chế hóa cơ chế đồng thuận tự nguyện, báo trước và chia sẻ lợi ích khi khai thác thương mại di sản văn hóa phi vật thể, tri thức truyền thống; có chính sách ưu đãi về tài chính, thuế, vốn hỗ trợ khởi nghiệp cho các cơ sở, hợp tác xã, doanh nghiệp văn hóa cộng đồng vùng dân tộc thiểu số và miền núi. Đồng thời, nghiên cứu hình thành các tổ hợp sáng tạo, hệ sinh thái văn hóa gắn với đặc trưng từng cộng đồng dân tộc.

Theo đại biểu, chỉ khi người dân được tham gia vào quá trình khai thác, phát triển và được hưởng lợi từ chính di sản của mình, văn hóa truyền thống mới có thêm động lực để tiếp tục được gìn giữ, trao truyền và trở thành nguồn lực cho phát triển kinh tế - xã hội.

Bảo đảm nguồn lực để di sản được tiếp nối qua các thế hệ

Cũng quan tâm đến mối quan hệ giữa bảo tồn di sản và phát triển công nghiệp văn hóa, đại biểu Phan Thị Thùy Linh (Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa) tập trung đề xuất cơ chế hỗ trợ người sáng tạo ngay từ giai đoạn thử nghiệm, đồng thời bảo đảm nguồn lực ổn định cho hoạt động truyền nghề.

Đại biểu Phan Thị Thùy Linh, Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa. Ảnh: Cổng TTĐT Quốc hội.

Đại biểu nêu ví dụ về một doanh nghiệp nhỏ muốn đưa tranh Đông Hồ lên màn ảnh bằng phim hoạt hình. Nhóm đã có kịch bản, những nét vẽ đầu tiên nhưng còn thiếu kỹ thuật để chuyển tải được vẻ đẹp, sự duyên dáng của nghệ thuật tranh dân gian vào tác phẩm. Đây là thời điểm họ cần được hỗ trợ bồi dưỡng, đào tạo để hoàn thiện ý tưởng và phát triển sản phẩm.

Từ ví dụ này, đại biểu cho rằng, dự thảo Luật cần làm rõ căn cứ xét hỗ trợ đối với các sản phẩm đang trong giai đoạn thử nghiệm, như kỹ năng cần bổ sung, tính khả thi của phương án và cách thức kiểm chứng kết quả sau đào tạo. Không nên yêu cầu người sáng tạo phải có sẵn kết quả đánh giá về bản sắc văn hóa của tác phẩm mới được xem xét hỗ trợ. Cơ hội này cũng cần được mở rộng tới những người làm nghề ngoài các khu, cụm sáng tạo.

Đề cập đến trách nhiệm đầu tư trở lại cho hoạt động truyền nghề, đại biểu dẫn câu chuyện bảo tồn Hát Xoan ở Phú Thọ. Từ chỗ là di sản cần bảo vệ khẩn cấp, nhờ sự kiên trì truyền dạy của các nghệ nhân, trong đó có nghệ nhân Nguyễn Thị Lịch, đến năm 2017, khi Hát Xoan được UNESCO chuyển sang danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, địa phương đã có 62 người kế tục đủ khả năng truyền dạy cho thế hệ sau.

Theo đại biểu, câu chuyện này cho thấy bảo tồn di sản không thể chỉ dừng ở việc ghi danh, tổ chức biểu diễn hay đưa vào các chương trình du lịch, mà phải có nguồn lực để duy trì hoạt động thực hành và truyền dạy ngay trong cộng đồng.

Vì vậy, đại biểu đề nghị cụ thể hóa cơ chế để địa phương có thể đặt hàng truyền nghề theo kế hoạch nhiều năm, hỗ trợ cả người dạy và người học tại các phường hát, làng nghề. Hiệu quả cần được đánh giá bằng khả năng thực hành, làm chủ kỹ thuật của người học và sự ghi nhận của chính cộng đồng, thay vì chỉ tính số lớp đã tổ chức.

Riêng đối với di sản có nguy cơ thất truyền, đại biểu cho rằng, Nhà nước vẫn phải bảo đảm kinh phí để bảo vệ kể cả khi chưa có doanh thu. Bởi bản sắc không chỉ cần được công nhận bằng một danh hiệu mà cần người giữ nó được sống bằng chính nghề của mình đang giữ.

Hoàn thiện chính sách để văn hóa thực sự trở thành nguồn lực phát triển

Dù tiếp cận từ những góc độ khác nhau, các kiến nghị của hai đại biểu Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa đều hướng đến một yêu cầu chung: phát triển công nghiệp văn hóa không chỉ nhằm tạo ra các sản phẩm có giá trị kinh tế, mà phải bảo đảm gìn giữ bản sắc, tôn trọng quyền lợi của cộng đồng và duy trì sức sống của di sản.

Nếu đại biểu Nguyễn Lê Ngọc Linh nhấn mạnh quyền làm chủ, quyền sáng tạo và thụ hưởng lợi ích của đồng bào dân tộc thiểu số, thì đại biểu Phan Thị Thùy Linh đi sâu vào cơ chế hỗ trợ sáng tạo từ giai đoạn thử nghiệm và đầu tư lâu dài cho hoạt động truyền nghề. Đây đều là những vấn đề có ý nghĩa thực tiễn, góp phần khắc phục khoảng trống chính sách trong quá trình đưa các giá trị văn hóa vào chuỗi phát triển công nghiệp văn hóa.

Chiều 10/11, Quốc hội họp phiên toàn thể tại hội trường, thảo luận về dự án Luật Văn bản quy phạm pháp luật; tình hình triển khai thực hiện Nghị quyết số 206/2025/QH15 về cơ chế đặc biệt xử lý khó khăn, vướng mắc do quy định của pháp luật và một số nội dung quan trọng khác.