Đại biểu Quốc hội đề xuất giữ quy định công chứng bắt buộc trong Luật Đất đai nhằm bảo vệ tài sản của người dân

Không thể bỏ công chứng khi số hóa Cơ sở dữ liệu đất đai

Tham gia thảo luận tại tổ về Dự án Luật Đất đai (sửa đổi), đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà – Phó Chủ nhiệm Uỷ ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội đánh giá cao sự chuẩn bị tài liệu và báo cáo tiếp thu, giải trình thấu đáo của cơ quan chủ trì soạn thảo.

Về bảo vệ tính cấp thiết của công chứng bắt buộc đối với giao dịch đất đai và loại bỏ tư duy "Số hóa cơ sở dữ liệu thay thế công chứng", cơ quan chủ trì soạn thảo cho rằng khi Cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai được hoàn thiện, tích hợp và liên thông thì có thể xem xét cắt giảm hoặc bỏ quy định công chứng bắt buộc. Tuy nhiên, theo đại biểu, đây là sự đánh tráo khái niệm giữa "xác thực dữ liệu địa chính" và "xác thực an toàn pháp lý của giao dịch dân sự" vì 3 lý do:

Một là, Cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai hay hệ thống định danh điện tử VNeID chỉ nhằm xác thực danh tính chủ thể và thông tin thửa đất tại 1 thời điểm đã ghi nhận trong quá khứ. Hệ thống dữ liệu điện tử tuyệt đối không thể kiểm tra được năng lực hành vi dân sự của các bên tại thời điểm ký kết, không thể đánh giá được tính hợp pháp của nội dung thỏa thuận, tài sản chung/riêng của vợ chồng...

Hai là, kinh nghiệm quốc tế về quản trị đất đai số hóa tại các quốc gia tiên tiến cho thấy không quốc gia nào bỏ công chứng khi số hóa Cơ sở dữ liệu đất đai. Một cơ sở dữ liệu không thể tự xác minh tính hợp pháp của giao dịch; nếu giao dịch nền tảng bị vô hiệu do lừa đảo, việc đăng ký điện tử chỉ là "công nghiệp hóa hành vi gian lận".

Đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà – Phó Chủ nhiệm Uỷ ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội phát biểu thảo luận tại tổ

Ba là, việc chuyển giao nhiệm vụ kiểm tra pháp lý hợp đồng từ Công chứng viên sang cán bộ Văn phòng đăng ký đất đai hoặc UBND cấp xã sẽ gây ách tắc thủ tục hành chính và đẩy gánh nặng bồi thường thiệt hại khi xảy ra tranh chấp sang cho ngân sách Nhà nước. Trong khi hoạt động công chứng từ lâu đã được xã hội hóa và Công chứng viên chịu trách nhiệm cá nhân, được bảo đảm bởi Bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp. Do đó, công chứng và đăng ký đất đai là 2 công đoạn bổ trợ chuyên biệt, không thể thay thế cho nhau.

“Việc duy trì quy định công chứng bắt buộc trực tiếp trong Luật Đất đai không chỉ bảo vệ tài sản lớn nhất của nhân dân, ngăn ngừa từ gốc các tranh chấp, lừa đảo, mà còn là trụ cột bảo đảm tính đồng bộ của hệ thống pháp luật” - đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà nhấn mạnh.

Từ phân tích trên, đại biểu đề nghị giữ như quy định hiện hành, đó là công chứng, chứng thực bắt buộc đối với các hợp đồng, văn bản chuyển nhượng, tặng cho, thế chấp, góp vốn bằng quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất của hộ gia đình, cá nhân; không phụ thuộc vào tiến độ số hóa Cơ sở dữ liệu đất đai. Đồng thời, bổ sung quy định về "Chuyển đổi số hoạt động công chứng", bắt buộc kết nối, chia sẻ dữ liệu liên thông thời gian thực giữa Cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai với Cơ sở dữ liệu công chứng toàn quốc, Cơ sở dữ liệu thuế và ngân hàng để giảm chi phí tuân thủ cho người dân.

Cần bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ với Luật Thủ đô

Về bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, Khoản 4 Điều 21 dự thảo Luật quy định: "Chính phủ quy định loại hợp đồng thực hiện quyền của người sử dụng đất phải công chứng, chứng thực phù hợp với lộ trình chuyển đổi số và kết nối liên thông dữ liệu về quản lý đất đai".

Đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà cho rằng, quy định này đã vi phạm nguyên tắc của Bộ luật Dân sự vì quyền tài sản, quyền dân sự và điều kiện có hiệu lực về hình thức của giao dịch dân sự chỉ có thể bị hạn chế hoặc quy định bởi luật. Văn bản dưới luật không có thẩm quyền quy định điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự. Bên cạnh đó, quy định trên còn xung đột trực tiếp với Luật Công chứng.

“Dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) không quy định trực tiếp nghĩa vụ công chứng mà ủy quyền cho Chính phủ quy định tại Nghị định là trái với Luật Công chứng và Bộ luật Dân sự” - đại biểu phân tích.

Để giải quyết vấn đề này, đại biểu đề xuất bãi bỏ khoản 4 Điều 21 dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) về việc giao Chính phủ quy định loại hợp đồng phải công chứng, chứng thực, đồng thời luật hóa trực tiếp quy định về công chứng, chứng thực bắt buộc ngay trong dự thảo Luật.

Quang cảnh phiên họp tổ của Đoàn ĐBQH Thành phố Hà Nội

Về bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ với Luật Thủ đô và tính khả thi trong thực thi cơ chế đặc thù quản lý đất đai trên địa bàn Thủ đô, đại biểu phân tích Luật Thủ đô 2026 đã phân quyền mạnh mẽ cho chính quyền thành phố Hà Nội trong quản lý đất đai, quy hoạch, phát triển đô thị, góp quyền sử dụng đất và cải cách thủ tục hành chính.

Tuy nhiên, dự thảo Luật Đất đai lại giao Chính phủ quy định chi tiết toàn bộ thủ tục hành chính về đất đai trên phạm vi cả nước, không có quy định dẫn chiếu quét hoặc bảo lưu rõ ràng việc áp dụng Luật Thủ đô. Theo nguyên tắc áp dụng pháp luật, quy định của Luật Đất đai (sửa đổi) ban hành sau sẽ mặc nhiên làm vô hiệu hóa hoặc làm suy giảm các cơ chế, chính sách đặc thù, phân cấp thẩm quyền đã được Luật Thủ đô xác lập. Điều này sẽ tạo ra xung đột pháp lý, gây lúng túng cho chính quyền thành phố Hà Nội và làm mất đi tính khả thi của Luật Thủ đô trong thực tiễn.