Đại biểu Quốc hội Đoàn Cà Mau kiến nghị tháo gỡ điểm nghẽn hạ tầng, bảo vệ nhà đầu tư

Các ý kiến tập trung đề xuất tháo gỡ điểm nghẽn về đầu tư, khai thác hạ tầng giao thông thuỷ; đẩy mạnh phân cấp cho địa phương; đồng thời hoàn thiện cơ chế bảo vệ tài sản nhà đầu tư, minh bạch giao dịch và tạo điều kiện để doanh nghiệp tham gia thị trường an toàn, hiệu quả.

Đồng chí Nguyễn Hồ Hải, Uỷ viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh uỷ Cà Mau, Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh, Uỷ viên Uỷ ban Dân nguyện và Giám sát của Quốc hội, điều hành phiên thảo luận tại Tổ 12.

Điều hành phiên thảo luận có đồng chí Nguyễn Hồ Hải, Uỷ viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh uỷ Cà Mau, Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh, Uỷ viên Uỷ ban Dân nguyện và Giám sát của Quốc hội.

Tham gia thảo luận, các đại biểu cơ bản thống nhất với sự cần thiết sửa đổi Bộ luật Hàng hải và Đường thuỷ Việt Nam và ban hành Luật Giao dịch hàng hoá phái sinh nhằm hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế trong giai đoạn mới. Từ thực tiễn địa phương và hoạt động sản xuất, kinh doanh, các ý kiến tập trung vào những vấn đề thiết thực như phát huy lợi thế giao thông đường thuỷ, tháo gỡ vướng mắc về đầu tư hạ tầng, tăng cường phân cấp cho địa phương, kiểm soát rủi ro giao dịch và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của doanh nghiệp.

Phát huy lợi thế giao thông thuỷ, hoàn thiện cơ chế đầu tư và khai thác cảng, bến

Góp ý dự án Bộ luật Hàng hải và Đường thuỷ Việt Nam (sửa đổi), đại biểu Nguyễn Bình Tân, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh, Uỷ viên Uỷ ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội, nhấn mạnh đồng bằng sông Cửu Long nói chung và tỉnh Cà Mau nói riêng có tiềm năng, lợi thế lớn về vận tải đường thuỷ nội địa và vận tải biển. Tuy nhiên, những lợi thế này vẫn chưa được khai thác tương xứng, đòi hỏi phải có hành lang pháp lý đồng bộ, phù hợp với đặc thù địa bàn và yêu cầu phát triển.

Đại biểu Nguyễn Bình Tân, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Cà Mau, phát biểu tại phiên thảo luận.

Từ thực tiễn triển khai các dự án hạ tầng tại địa phương, đại biểu đề nghị hoàn thiện quy định về quản lý, khai thác cảng biển, cảng thuỷ nội địa lưỡng dụng tại khoản 3 Điều 17. Theo đại biểu, dự thảo đã quy định việc sử dụng lưỡng dụng đối với bến cảng biển, cảng thuỷ nội địa quân sự khi được Thủ tướng Chính phủ cho phép. Tuy nhiên, quy định hiện mới dừng ở nguyên tắc chung, chưa làm rõ cơ chế tổ chức vận hành và khai thác trong thực tế.

Đại biểu dẫn chứng dự án Cảng Hòn Khoai của tỉnh Cà Mau đang được đầu tư xây dựng, có ý nghĩa quan trọng trong kết hợp nhiệm vụ quốc phòng, an ninh với phát triển kinh tế - xã hội. Do đó, cần quy định rõ phạm vi, không gian, thời gian sử dụng công trình cho mục đích dân sự và quốc phòng, an ninh; thẩm quyền, trách nhiệm của các cơ quan quản lý chuyên ngành và lực lượng vũ trang; cơ chế phối hợp, chuyển đổi linh hoạt giữa các chế độ sử dụng khi phát sinh tình huống quốc phòng, an ninh. Đồng thời, phải xác định rõ trách nhiệm bảo đảm an ninh, an toàn hàng hải, đường thuỷ cũng như nguyên tắc huy động nguồn lực xã hội hoá, đầu tư, duy tu và bảo trì công trình.

Đối với chính sách đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng cảng, bến thuỷ nội địa, đại biểu Nguyễn Bình Tân cho rằng cần có cách tiếp cận sát hơn với điều kiện sản xuất và vận chuyển hàng hoá ở các địa bàn khó khăn. Tại khu vực U Minh, tỉnh Cà Mau, diện tích rừng trồng lớn, nhu cầu vận chuyển, bốc dỡ lâm sản, nông sản và thuỷ sản phục vụ sản xuất, chế biến diễn ra thường xuyên. Tuy nhiên, hệ thống cảng, bến thuỷ nội địa phục vụ thu mua, vận chuyển hàng hoá tại khu vực này còn hạn chế.

Theo đại biểu, nếu quy định theo hướng bắt buộc tổ chức, cá nhân tự bỏ vốn đầu tư các bến cảng nhỏ rồi bàn giao cho Nhà nước quản lý, khai thác mà không được hoàn trả kinh phí thì sẽ khó thu hút đầu tư xã hội hoá, nhất là tại các địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn.

Từ đó, đại biểu đề nghị sửa đổi khoản 3 Điều 19 theo hướng giao UBND cấp tỉnh quyết định sử dụng ngân sách địa phương hoặc nguồn hỗ trợ từ ngân sách Trung ương để đầu tư các bến cảng thuỷ nội địa dân sinh, phục vụ trực tiếp nhu cầu sản xuất, vận chuyển nông, lâm, thuỷ sản của người dân. Đây là giải pháp cần thiết nhằm khắc phục điểm nghẽn hạ tầng, giảm chi phí logistics và tạo điều kiện tiêu thụ sản phẩm cho người dân, doanh nghiệp.

Một nội dung khác được đại biểu quan tâm là đẩy mạnh phân cấp, tháo gỡ các thủ tục trung gian trong đầu tư cảng, bến thuỷ nội địa. Đại biểu cho rằng quy định tại khoản 4 Điều 19 về việc phải lấy ý kiến bằng văn bản của Bộ quản lý chuyên ngành đối với một số dự án thuộc thẩm quyền chấp thuận chủ trương đầu tư của UBND cấp tỉnh có thể làm kéo dài thời gian giải quyết thủ tục. Trong khi đó, việc xác định cơ quan quản lý chuyên ngành đối với công trình có tính chất liên ngành, liên lĩnh vực còn chưa thật sự rõ ràng.

Đại biểu đề nghị nghiên cứu giao đầy đủ thẩm quyền cho UBND cấp tỉnh chủ động quyết định đầu tư các cảng, bến thuỷ nội địa theo quy hoạch đã được phê duyệt và chịu trách nhiệm về quyết định của mình. Trường hợp vẫn duy trì quy định lấy ý kiến cơ quan quản lý chuyên ngành thì cần xác định cụ thể cơ quan có thẩm quyền, bảo đảm tính minh bạch, thống nhất và thuận lợi trong tổ chức thực hiện.

Bên cạnh đó, từ đặc thù đồng bằng sông Cửu Long thường xuyên chịu tác động của biến đổi khí hậu, xâm nhập mặn, hạn hán và yêu cầu kiểm soát nguồn nước, đại biểu Nguyễn Bình Tân đề nghị quy hoạch kết cấu hạ tầng hàng hải, đường thuỷ nội địa phải bảo đảm đồng bộ với quy hoạch tài nguyên nước, hệ thống thuỷ lợi, phòng, chống thiên tai và ứng phó biến đổi khí hậu.

Đại biểu nhấn mạnh cần ưu tiên nghiên cứu đầu tư các công trình đa mục tiêu, kết hợp hài hoà giữa giao thông thuỷ nội địa với nhiệm vụ kiểm soát mặn, giữ ngọt, trữ nước và tiêu thoát nước, trên cơ sở đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn kỹ thuật, kinh tế, môi trường và an toàn. Việc tích hợp các mục tiêu ngay từ khâu quy hoạch không chỉ hạn chế tình trạng chồng chéo, xung đột giữa các công trình hạ tầng mà còn nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực đầu tư, phù hợp với yêu cầu phát triển bền vững của vùng.

Bảo vệ tài sản nhà đầu tư, minh bạch giao dịch, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp

Góp ý dự án Luật Giao dịch hàng hoá phái sinh, đại biểu Nguyễn Duy Thanh, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh Cà Mau, Uỷ viên Uỷ ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, cơ bản thống nhất với Báo cáo thẩm tra của Uỷ ban Kinh tế và Tài chính về sự cần thiết ban hành luật. Đại biểu cho rằng đây là dự án luật mới, có tính chất phức tạp, liên quan đến nhiều lĩnh vực pháp luật và chuyên môn sâu. Do đó, việc Quốc hội xem xét dự án luật tại hai kỳ họp là phù hợp, tạo thêm thời gian đánh giá tác động, hoàn thiện quy định và chuẩn bị các điều kiện thi hành.

Đại biểu Nguyễn Duy Thanh, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh Cà Mau, Uỷ viên Uỷ ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, phát biểu góp ý dự án Luật Giao dịch hàng hoá phái sinh.

Từ góc độ hoạt động sản xuất, kinh doanh, đại biểu nhấn mạnh thị trường giao dịch hàng hoá phái sinh cần trở thành công cụ hữu ích giúp doanh nghiệp phòng ngừa rủi ro biến động giá, chủ động tính toán chi phí, đáp ứng nghĩa vụ tài chính và bảo vệ quyền lợi hợp pháp khi tham gia giao dịch.

Về bảo vệ tài sản khách hàng, đại biểu đánh giá cao các quy định của dự thảo về quản lý tách biệt tiền, tài sản của nhà đầu tư và nguyên tắc bảo vệ, ưu tiên chuyển giao vị thế, tài sản khi thành viên bù trừ mất khả năng thanh toán. Tuy nhiên, trong thực tế, một giao dịch có thể đi qua nhiều cấp trung gian, vì vậy việc ghi nhận, đối chiếu và xác định tài sản thuộc quyền sở hữu của từng khách hàng cần được quy định chặt chẽ hơn.

Đại biểu đề nghị rà soát điểm d khoản 2 Điều 16, khoản 4 Điều 17, khoản 3 và khoản 5 Điều 19 và Điều 44; trong đó cần làm rõ trách nhiệm ghi nhận, đối chiếu tiền và tài sản theo từng khách hàng; điều kiện, trình tự chuyển giao tài sản, vị thế giao dịch và phương án xử lý khi không có thành viên tiếp nhận hoặc phát hiện thiếu hụt tài sản.

Đặc biệt, đại biểu lưu ý việc bảo vệ nhà đầu tư không chỉ dừng ở cơ chế quản lý tài sản mà còn phải bảo đảm quyền được cung cấp đầy đủ thông tin trước khi giao dịch. Doanh nghiệp cần hiểu rõ đặc điểm sản phẩm, các khoản chi phí, nghĩa vụ tài chính có thể phát sinh và những trường hợp vị thế giao dịch bị đóng. Việc khách hàng ký xác nhận đã đọc cảnh báo không thể thay thế trách nhiệm của tổ chức cung cấp dịch vụ trong đánh giá sản phẩm và cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác.

Đối với cơ chế bảo vệ số dư âm, đại biểu đề nghị làm rõ điều kiện, phạm vi áp dụng và trách nhiệm xử lý khoản thiếu hụt, tránh tạo cách hiểu rằng nhà đầu tư được miễn mọi nghĩa vụ tài chính phát sinh trong quá trình giao dịch.

Liên quan đến hệ thống kho hàng và chứng thư kho, đại biểu Nguyễn Duy Thanh cho rằng đây là một trong những điều kiện quan trọng để thị trường giao dịch hàng hoá phái sinh phát triển thực chất, nhất là đối với các hợp đồng có giao nhận hàng hoá. Doanh nghiệp nhỏ và vừa cần được tiếp cận hệ thống kho bãi, dịch vụ kiểm định, vận chuyển và giao nhận với chi phí hợp lý. Nếu kho hàng ở quá xa vùng sản xuất hoặc chi phí bảo quản, kiểm định quá cao thì doanh nghiệp sẽ khó khai thác hiệu quả công cụ phòng ngừa rủi ro.

Đại biểu đề nghị rà soát điểm c khoản 5 Điều 5 và khoản 5, khoản 6 Điều 30 theo hướng khuyến khích kết nối, tận dụng hệ thống kho hiện có nếu đáp ứng điều kiện; đồng thời công khai điều kiện gửi hàng, tiêu chuẩn chất lượng, phương pháp tính hao hụt, giá dịch vụ và trách nhiệm của các bên liên quan.

Đối với chứng thư kho điện tử, do loại chứng từ này có thể được sử dụng để chuyển giao quyền đối với hàng hoá hoặc bảo đảm thực hiện nghĩa vụ, đại biểu đề nghị quy định rõ cách xác định người có quyền đối với hàng hoá, tình trạng hàng hoá đã được sử dụng để bảo đảm nghĩa vụ và thứ tự xử lý khi có nhiều quyền liên quan. Cơ chế kiểm tra, đối chiếu chứng thư với hàng hoá thực tế trong kho cũng cần được hoàn thiện để ngăn ngừa tình trạng phát hành trùng, thông tin không chính xác hoặc hàng hoá bị thiếu hụt.

Đại biểu cũng lưu ý việc sử dụng chứng thư kho để tiếp cận vốn phải tuân thủ đầy đủ điều kiện của pháp luật và yêu cầu hợp pháp của bên nhận bảo đảm, qua đó vừa tạo thuận lợi cho doanh nghiệp, vừa hạn chế rủi ro cho các tổ chức tín dụng và chủ thể tham gia thị trường.

Một vấn đề khác được đại biểu đề cập là giá trị pháp lý của hồ sơ, tài liệu qua Sở giao dịch đối với hợp đồng có giao nhận hàng hoá thực tế. Đại biểu đề nghị làm rõ tại khoản 3 Điều 29 loại chứng từ được công nhận tương đương, phạm vi và điều kiện áp dụng; tránh cách hiểu rằng hồ sơ qua Sở đương nhiên thay thế các loại giấy phép, chứng từ hải quan hoặc giấy tờ kiểm tra chuyên ngành theo quy định.

Các ý kiến tại phiên thảo luận thể hiện sự quan tâm đến việc hoàn thiện chính sách, pháp luật từ yêu cầu thực tiễn, bảo đảm tính khả thi và đồng bộ trong quá trình tổ chức thực hiện. Đối với Bộ luật Hàng hải và Đường thuỷ Việt Nam (sửa đổi), việc tháo gỡ các điểm nghẽn về đầu tư, khai thác hạ tầng, đẩy mạnh phân cấp và gắn kết quy hoạch giao thông với thuỷ lợi, phòng, chống thiên tai có ý nghĩa quan trọng trong phát huy tiềm năng kinh tế vùng. Đối với Luật Giao dịch hàng hoá phái sinh, các quy định chặt chẽ về bảo vệ tài sản, minh bạch thông tin và quản lý kho hàng sẽ góp phần củng cố niềm tin thị trường, tạo điều kiện để doanh nghiệp chủ động quản trị rủi ro và nâng cao hiệu quả hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Phiên thảo luận tại các tổ chiều 13/11 cũng khép lại các hoạt động trong đợt 1, Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khoá XVI. Theo chương trình, Quốc hội sẽ tiếp tục đợt 2 của kỳ họp từ ngày 20/11/2026. Những ý kiến, kiến nghị của các đại biểu tại phiên thảo luận là cơ sở thực tiễn quan trọng, góp phần giúp cơ quan soạn thảo và các cơ quan liên quan tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu, hoàn thiện các dự án luật, bảo đảm tính đồng bộ, khả thi và đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới./.