Đại biểu Quốc hội đoàn Nghệ An đề xuất bảo đảm nguồn lực để công tác hòa giải ở cơ sở phát huy hiệu quả

Sáng 5/8, Kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội khóa XVI bước vào ngày làm việc thứ ba dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn.

Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An dự phiên họp tại hội trường sáng 5/8. Ảnh: Viết Chung

Buổi sáng, Quốc hội họp phiên toàn thể tại hội trường, nghe trình bày Tờ trình và Báo cáo thẩm tra về 5 dự án. Sau đó, các đại biểu Quốc hội đoàn Nghệ An và Lâm Đồng thảo luận tại tổ về các dự án: Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi); Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng.

Chủ trì phiên thảo luận tổ có các đồng chí: Thái Thị An Chung - Phó trưởng Đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An; Dương Khắc Mai - Phó trưởng Đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng.

Đại biểu Quốc hội thuộc đoàn Nghệ An và Lâm Đồng thảo luận tại tổ về các dự án luật. Ảnh: Khánh Duy

Bảo đảm nguồn lực để công tác hòa giải ở cơ sở phát huy hiệu quả

Thảo luận về dự thảo Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi), đại biểu Quốc hội chuyên trách Trần Nhật Minh cho rằng, một số quy định trong dự thảo vẫn chưa rõ, có thể gây lúng túng khi áp dụng. Theo đại biểu, cần làm rõ quy định về "bầu bổ sung" và "bầu lại" hòa giải viên để tránh chồng chéo.

Dự thảo quy định trường hợp tổ hòa giải không đủ số lượng hoặc không bảo đảm thành phần hòa giải viên thì tổ chức bầu bổ sung; còn trường hợp người được giới thiệu không đạt đủ số phiếu theo quy định thì phải bầu lại. Tuy nhiên, hai trường hợp này có những điểm giao thoa, dễ dẫn đến cách hiểu khác nhau trong thực tiễn.

Đồng chí Thái Thị An Chung - Phó trưởng Đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An chủ trì, điều hành phiên thảo luận tổ. Ảnh: Khánh Duy

Vì vậy, đại biểu đề nghị quy định cụ thể trường hợp nào áp dụng bầu bổ sung, trường hợp nào áp dụng bầu lại; đồng thời làm rõ khi bầu lại có tiếp tục sử dụng danh sách nhân sự cũ hay phải giới thiệu nhân sự mới.

Đối với quy định sau 3 năm phải tổ chức bầu lại hòa giải viên được chỉ định, đại biểu Trần Nhật Minh bày tỏ băn khoăn. Nếu hòa giải viên vẫn đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn và hoàn thành tốt nhiệm vụ thì việc tổ chức bầu lại chỉ làm phát sinh thêm thủ tục hành chính, ảnh hưởng đến tâm lý của người đang thực hiện công việc. Trong khi đó, dự thảo đã quy định đầy đủ các trường hợp thôi làm hòa giải viên.

Liên quan đến quyền của hòa giải viên, đại biểu đề nghị xác định rõ chủ thể có thẩm quyền tiếp nhận đề nghị bảo đảm an ninh, trật tự trong quá trình hòa giải. Thay vì quy định chung là UBND cấp xã hoặc lực lượng Công an xã, dự thảo nên quy định cụ thể là Chủ tịch UBND cấp xã và Trưởng hoặc Phó Trưởng Công an cấp xã để bảo đảm đúng thẩm quyền, xử lý kịp thời các vụ việc có nguy cơ phát sinh bạo lực hoặc mất an ninh, trật tự.

Đại biểu Quốc hội chuyên trách Trần Nhật Minh tham gia thảo luận tổ. Ảnh: Khánh Duy

Đại biểu cũng kiến nghị bổ sung trách nhiệm giải quyết khiếu nại, tố cáo và xử lý vi phạm về hòa giải ở cơ sở cho UBND cấp tỉnh và cấp xã nhằm bảo đảm thống nhất giữa nội dung quản lý nhà nước và trách nhiệm của cơ quan thực hiện.

Cùng quan tâm dự thảo luật này, đại biểu Hoàng Thị Thu Trang - Giám đốc Sở Tư pháp cho rằng, quy định hòa giải viên phải là người "cư trú thường xuyên ở địa phương" chưa thống nhất với Luật Cư trú, bởi pháp luật hiện hành chỉ quy định hai hình thức cư trú là thường trú và tạm trú. Vì vậy, đề nghị sửa thành "cư trú ở địa phương" để bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, đồng thời mở rộng điều kiện lựa chọn những người có uy tín, am hiểu pháp luật và có khả năng hòa giải.

Đại biểu cũng đề nghị phân định rõ giữa cơ chế "chỉ định" và "công nhận" hòa giải viên. Theo dự thảo, cả người được bầu và người được chỉ định đều được công nhận bằng cùng một loại quyết định. Tuy nhiên, về bản chất pháp lý, đây là hai hình thức khác nhau nên cần có quy định riêng, bảo đảm tính minh bạch và thuận lợi trong tổ chức thực hiện.

Đại biểu Hoàng Thị Thu Trang góp ý cho Dự thảo Luật Hòa giải ở cơ sở. Ảnh: Khánh Duy

Một nội dung khác được đại biểu Hoàng Thị Thu Trang nhấn mạnh là cần bổ sung quy định về điều kiện công nhận hòa giải thành. Theo Luật Hòa giải, đối thoại tại Tòa án quy định chỉ công nhận những thỏa thuận không vi phạm pháp luật, không trái đạo đức xã hội, không nhằm trốn tránh nghĩa vụ với Nhà nước hoặc tổ chức, cá nhân khác. Trong khi đó, dự thảo Luật Hòa giải ở cơ sở chưa quy định nội dung này. Việc bổ sung các điều kiện cụ thể sẽ góp phần bảo đảm tính hợp pháp của kết quả hòa giải và hạn chế tranh chấp phát sinh.

Cơ chế bảo đảm nguồn lực cho hoạt động hòa giải ở cơ sở cũng nhận được nhiều sự quan tâm. Đại biểu Hoàng Thị Thu Trang cho rằng, so với Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2013, việc dự thảo chuyển từ quy định Nhà nước "hỗ trợ" sang "bảo đảm" kinh phí cho công tác hòa giải là bước thay đổi cần thiết, phù hợp với thực tiễn.

Theo đại biểu, nhiều năm qua kinh phí phục vụ công tác quản lý nhà nước về hòa giải ở cơ sở cũng như thù lao cho hòa giải viên chủ yếu vẫn do ngân sách nhà nước bảo đảm, trong khi nguồn lực xã hội hóa còn rất hạn chế. Nếu pháp luật chỉ quy định ở mức "hỗ trợ" sẽ chưa phản ánh đúng thực tế và chưa tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho việc bố trí kinh phí.

Các đại biểu Quốc hội đoàn tỉnh Nghệ An tham gia phiên thảo luận tổ. Ảnh: Khánh Duy

Đại biểu Hoàng Thị Thu Trang nhấn mạnh, hòa giải ở cơ sở là thiết chế quan trọng giúp giải quyết mâu thuẫn, tranh chấp ngay từ cộng đồng dân cư, hạn chế khiếu kiện, giữ gìn đoàn kết trong nhân dân và bảo đảm an ninh, trật tự từ cơ sở. Do đó, cần có cơ chế bảo đảm nguồn lực tương xứng để thiết chế này hoạt động hiệu quả.

Để quy định có tính khả thi, đại biểu kiến nghị giao Chính phủ quy định khung về kinh phí, thù lao đối với hòa giải viên. Trên cơ sở đó, HĐND cấp tỉnh quyết định mức chi phù hợp với khả năng cân đối ngân sách của từng địa phương. Đồng thời, nghiên cứu cơ chế ưu tiên chi trả đối với các vụ việc hòa giải thành nhằm khuyến khích, động viên đội ngũ hòa giải viên nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động.

Hoàn thiện cơ chế quản lý xuất bản trong môi trường số

Thống nhất với sự cần thiết sửa đổi Luật Xuất bản, đại biểu Nguyễn Thị Minh Tú - Giám đốc Trung tâm Khoa học xã hội và Nhân văn (Sở Khoa học và Công nghệ) cho rằng, một số quy định về nhập khẩu xuất bản phẩm không kinh doanh cần được phân loại theo mục đích và mức độ rủi ro thay vì áp dụng chung cho nhiều trường hợp khác nhau. Đặc biệt, quy định yêu cầu tái xuất đối với xuất bản phẩm là tài sản riêng của tổ chức, cá nhân sau khi sử dụng chưa thật sự phù hợp và có thể ảnh hưởng đến quyền sở hữu tài sản.

Đại biểu Nguyễn Thị Minh Tú - Giám đốc Trung tâm Khoa học xã hội và Nhân văn (Sở Khoa học và Công nghệ) tham gia phiên thảo luận tổ. Ảnh: Khánh Duy

Đối với quy định về nhập khẩu xuất bản phẩm điện tử, đại biểu đề nghị tiếp tục nghiên cứu để phân biệt giữa hoạt động nhập khẩu hàng hóa truyền thống với các giao dịch số xuyên biên giới như mua quyền truy cập, tải dữ liệu điện tử hoặc sử dụng cơ sở dữ liệu trực tuyến.

Luật Xuất bản nên tập trung quy định các yêu cầu về nội dung, nguồn gốc, quyền khai thác và trách nhiệm lưu trữ, trong khi các vấn đề liên quan đến thương mại điện tử, dữ liệu và sở hữu trí tuệ cần được điều chỉnh theo các luật chuyên ngành tương ứng.

Cùng góp ý về dự thảo luật này, đại biểu Ngô Nam Cường - Phó Tư lệnh Quân khu 4 đánh giá cao tinh thần cải cách của dự thảo khi bãi bỏ một số điều kiện kinh doanh và đơn giản hóa thủ tục hành chính đối với hoạt động xuất bản.

Đại biểu Ngô Nam Cường - Phó Tư lệnh Quân khu 4 tham gia phiên thảo luận tổ. Ảnh: Khánh Duy

Tuy nhiên, đại biểu cho rằng, cùng với việc mở rộng không gian phát triển cho hoạt động xuất bản, cần thiết kế cơ chế hậu kiểm đủ chặt chẽ, nhất là đối với môi trường số, nhằm ngăn chặn tình trạng phát hành sách giả, sách lậu và các xuất bản phẩm vi phạm pháp luật trên các nền tảng xuyên biên giới.

Đại biểu Ngô Nam Cường cũng đề nghị nghiên cứu bổ sung cơ chế thẩm định đặc thù đối với các xuất bản phẩm có nội dung liên quan đến chủ quyền quốc gia, lịch sử cách mạng, lãnh tụ, anh hùng dân tộc và danh nhân văn hóa.

Theo đại biểu, việc tăng cường hậu kiểm là cần thiết nhưng không nên xem nhẹ khâu tiền kiểm đối với những lĩnh vực đặc biệt nhạy cảm, qua đó, góp phần bảo đảm an toàn pháp lý và hạn chế tối đa các xuất bản phẩm sai phạm ngay từ khâu phát hành.

Đại biểu Lê Thị Hoài Chung - Giám đốc Sở Y tế Nghệ An tham gia phiên thảo luận tổ. Ảnh: Khánh Duy

Góp ý vào dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng, đại biểu Lê Thị Hoài Chung - Giám đốc Sở Y tế đề nghị tăng cường các quy định bảo vệ nhóm lao động làm việc trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe, người cao tuổi, người khuyết tật và trẻ em, nhất là lao động làm việc tại hộ gia đình.

Theo đại biểu, đây là nhóm đối tượng có nguy cơ cao bị xâm hại về sức khỏe, danh dự, nhân phẩm hoặc bị bóc lột lao động. Vì vậy, cần bổ sung trách nhiệm của doanh nghiệp dịch vụ trong việc đánh giá điều kiện làm việc tại nơi tiếp nhận lao động, nhất là đối với môi trường làm việc trong gia đình.

Bên cạnh đó, cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quản lý lao động ở nước ngoài, xây dựng cơ chế để người lao động có thể gửi tín hiệu khẩn cấp khi gặp rủi ro, đồng thời, tăng cường đào tạo kỹ năng tự bảo vệ trước khi xuất cảnh; nghiên cứu bổ sung các hành vi bị nghiêm cấm nhằm tăng cường bảo vệ người lao động trong quá trình làm việc ở nước ngoài.