Đại biểu Quốc hội: Mức phạt vi phạm giao thông hiện đã rất cao

Góp ý tại tổ về dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi) chiều ngày 26/10, đại biểu Nguyễn Khánh Vũ - Chủ tịch HĐND phường Quảng Trị (tỉnh Quảng Trị) quan tâm đến việc xử phạt trong lĩnh vực giao thông đường bộ.

Đại biểu Nguyễn Khánh Vũ phát biểu tại tổ. Ảnh: Đinh Nhung/Mekong ASEAN

Theo ông Vũ, mức phạt giao thông hiện nay đã rất cao và và đủ sức răn đe. Dẫn số liệu thu nhập bình quân đầu người năm 2025 (khoảng 6 triệu đồng/tháng), ông cho biết mức phạt đối với một lần vượt đèn đỏ hiện nay (với mô tô, xe gắn máy từ 4-6 triệu đồng) đã bằng 83% thu nhập bình quân đầu người trong một tháng.

Đại biểu cũng cho rằng mục tiêu răn đe của chính sách đã đạt được, khi tình hình tai nạn giao thông đã có những chuyển biến tích cực sau khi Nghị định 168 được ban hành. Số vụ tai nạn, số người chết và số người bị thương đều giảm trong năm 2025 và 9 tháng đầu năm 2026.

Ông Nguyễn Khánh Vũ đề nghị giữ nguyên mức phạt giao thông hiện hành, thay vì tiếp tục tăng.

Liên quan đến quy định cho phép áp dụng mức phạt cao hơn, tối đa gấp đôi tại các thành phố trực thuộc Trung ương, đại biểu cho rằng điều này có thể dẫn đến sự thiếu công bằng khi cùng một hành vi vi phạm nhưng người dân ở các địa bàn giáp ranh giữa thành phố và tỉnh lân cận lại phải chịu mức phạt khác nhau.

Thay vì áp dụng mức phạt khác nhau theo địa bàn, ông đề xuất quy định một khung phạt thống nhất, đồng thời bổ sung các tình tiết giảm nhẹ đối với người vi phạm.

Cụ thể, đại biểu đề nghị bổ sung vào dự thảo các tình tiết như vi phạm lần đầu, không gây hậu quả; người vi phạm cư trú tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, biên giới, hải đảo. Trường hợp có từ hai tình tiết giảm nhẹ trở lên có thể được xem xét phạt dưới mức tối thiểu của khung.

Đại biểu Nguyễn Khánh Vũ còn kiến nghị nghiên cứu cơ chế giảm tiền phạt đối với người tự nguyện nộp sớm; không xử phạt khi đèn tín hiệu giao thông không bảo đảm quy chuẩn, bị hư hỏng, che khuất hoặc hoạt động không thống nhất.

Ông cũng đề xuất không kéo dài thời hiệu xử phạt vi phạm giao thông đường bộ từ một năm lên 3 năm như dự thảo.

Theo ông, việc kéo dài thời hiệu có thể phát sinh nhiều vướng mắc trong xử phạt nguội, nhất là khi phương tiện đã được chuyển nhượng, cho thuê hoặc cho mượn. Trong khi thông báo vi phạm được gửi đến chủ phương tiện thì người bị xử phạt phải là người trực tiếp điều khiển phương tiện.

Tại dự thảo Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi), Chính phủ đề xuất điều chỉnh tăng mức phạt tiền tối đa. Theo quy định hiện hành, mức phạt hành chính đối với cá nhân từ 50.000 đồng đến một tỷ đồng, với tổ chức từ 100.000 đồng đến 2 tỷ đồng.

Dự thảo giữ nguyên mức tối thiểu nhưng nâng mức tối đa lên 1,5 tỷ đồng với cá nhân và 3 tỷ đồng với tổ chức. Đây là mức trần chung, còn mức phạt tối đa trong từng lĩnh vực và mức phạt đối với từng hành vi cụ thể được quy định riêng, tùy tính chất, mức độ và hậu quả vi phạm.

Dự thảo cũng cho phép áp dụng mức phạt cao hơn tại địa bàn thuộc các thành phố, nhưng không quá hai lần mức phạt chung đối với cùng hành vi trong một số lĩnh vực như giao thông, đất đai, xây dựng, nhà ở, môi trường, an toàn thực phẩm, phòng cháy chữa cháy, an ninh trật tự, văn hóa và quảng cáo.

'Chính sách hiệu quả không phải bằng việc thu được nhiều tiền'

Cùng góp ý về chính sách xử phạt, đại biểu Trần Vũ Khiêm - Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy Quảng Trị, cho rằng việc tăng mức phạt tiền cần được xem xét trong tương quan với đời sống người dân, hộ kinh doanh nhỏ lẻ và doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Theo ông, mức phạt vượt quá xa khả năng chi trả của người vi phạm không những mất đi tác dụng giáo dục, răn đe mà còn có thể khiến người vi phạm không thể thi hành quyết định xử phạt, thậm chí bỏ mặc tài sản.

Ông cũng lưu ý sự thiếu thống nhất giữa quy định về mức phạt trong dự thảo với một số luật chuyên ngành. Đồng thời, việc nâng mức phạt quá cao có thể làm mờ ranh giới giữa vi phạm hành chính và tội phạm hình sự.

Từ đó, đại biểu đề nghị rà soát, thiết kế mức phạt có sự phân hóa rõ giữa hành vi vi phạm do lỗi cố ý và lỗi vô ý; ưu tiên các chế tài phi tiền tệ như buộc khôi phục tình trạng ban đầu, tước quyền sử dụng giấy phép có thời hạn thay vì chỉ tập trung tăng tiền phạt.

“Một chính sách xử phạt hiệu quả được đo bằng số lượng vi phạm giảm đi chứ không phải bằng việc thu được nhiều tiền phạt hơn,” đại biểu Trần Vũ Khiêm nhấn mạnh.

Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy Quảng Trị Trần Vũ Khiêm. Ảnh: Đinh Nhung/Mekong ASEAN

Liên quan đến thời hiệu xử phạt, Phó Bí thư Tỉnh ủy Quảng Trị cho rằng việc kéo dài thời hiệu trong lĩnh vực giao thông đường bộ là chưa thuyết phục. Đây là lĩnh vực có hành vi vi phạm diễn ra hằng ngày, thường rõ ràng, trong khi các phương tiện kỹ thuật phục vụ phát hiện vi phạm đã được trang bị hiện đại.

Theo ông, quy định thời hiệu ngắn cũng là cách nâng cao trách nhiệm của cơ quan chức năng trong phát hiện và xử lý vi phạm, tránh kéo dài tình trạng bất an pháp lý cho người dân.

Đại biểu đề nghị cân nhắc giữ thời hiệu hai năm đối với lĩnh vực giao thông đường bộ và những lĩnh vực có hành vi vi phạm dễ phát hiện.

Ở góc độ thực tiễn cơ sở, đại biểu Đặng Doãn Thành - Chủ tịch HĐND xã Trảng Bom (Đồng Nai), cho rằng mức phạt phải gắn với khả năng thi hành quyết định và việc khắc phục hậu quả.

Dẫn báo cáo tổng kết của Công an thành phố Đồng Nai giai đoạn từ ngày 1/7/2013 đến ngày 30/6/2025, đại biểu cho biết có 255 quyết định cưỡng chế thi hành phạt tiền không thể thi hành và đã hết thời hiệu thi hành. Các nguyên nhân được nêu gồm mức phạt vượt khả năng chi trả của người vi phạm, tài khoản không có đủ tiền, không có thu nhập ổn định hoặc không có tài sản để kê biên.

Theo đại biểu, đây là những vướng mắc thực tế cần giải quyết khi sửa đổi luật.

Đối với đề xuất nâng mức phạt tối đa lên 1,5 tỷ đồng đối với cá nhân và 3 tỷ đồng đối với tổ chức, ông Đặng Doãn Thành đồng tình với việc xử lý nghiêm các hành vi cố ý, thu lợi lớn, gây hậu quả nghiêm trọng. Tuy nhiên, cần đánh giá riêng từng nhóm hành vi, kết hợp thu hồi tiền thu lợi bất chính, buộc khắc phục hậu quả và đình chỉ hoạt động khi cần thiết.

Đại biểu nhấn mạnh việc tăng mức phạt phải chứng minh được khả năng ngăn ngừa vi phạm, nhất là đối với người lao động và hộ kinh doanh nhỏ.