Đại biểu Quốc hội: Tránh lấy ý kiến người dân nhưng trả lời không thấu đáo

Tại phiên thảo luận tại tổ hôm nay về dự thảo Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (sửa đổi), đại biểu Huỳnh Ngọc Liêm, Phó Giám đốc, Thủ trưởng Cơ quan An ninh điều tra Công an tỉnh Lâm Đồng (đoàn Lâm Đồng) - đề nghị làm rõ các cụm từ “gây mâu thuẫn”, “gây mất đoàn kết”, “gây chia rẽ nội bộ” trong quy định về những hành vi bị nghiêm cấm.

Theo ông, quy định nghiêm cấm lợi dụng dân chủ để xuyên tạc, vu khống, kích động đập phá và những hành vi gây hại khác là cần thiết. Tuy nhiên, hành vi vi phạm phải được xác định bằng những căn cứ cụ thể.

Đại biểu Huỳnh Ngọc Liêm. Ảnh: Thành Huế

“Một phản ánh có căn cứ về sai phạm có thể làm phát sinh tranh luận trong nội bộ” - đại biểu nêu. Nếu chỉ căn cứ vào sự bất đồng để đánh giá người phản ánh sẽ có nguy cơ làm giảm khả năng phát hiện sai phạm từ sớm. Vì vậy, ông đề nghị bổ sung quy định bảo đảm không được lợi dụng yêu cầu đoàn kết, kỷ luật phát ngôn để cản trở việc góp ý, phản ánh, khiếu nại, tố cáo đúng pháp luật của công dân.

Ông cũng lưu ý cần phân biệt người phát ngôn nhân danh cơ quan với cá nhân tham gia ý kiến, đồng thời làm rõ trách nhiệm cung cấp thông tin chính xác, kịp thời của cơ quan có thẩm quyền. Bởi thông tin chính thức chậm hoặc thiếu sẽ gây khó khăn cho việc giải thích, vận động tạo đồng thuận.

Lấy ý kiến tập thể không làm giảm trách nhiệm người quyết định

Một vấn đề khác được đại biểu Huỳnh Ngọc Liêm đặt ra là phải gắn việc thảo luận dân chủ với trách nhiệm cụ thể của người có thẩm quyền ra quyết định. Việc lấy ý kiến tập thể không làm giảm trách nhiệm của người quyết định, không thể sau khi lấy ý kiến lại nhân danh tập thể để bỏ qua vai trò, trách nhiệm của người đứng đầu, người chủ trì, người có thẩm quyền.

Đối với nghĩa vụ chấp hành quyết định, đại biểu đề nghị quy định rõ quyết định phải đúng thẩm quyền, trình tự, thủ tục, phù hợp pháp luật và có hiệu lực thi hành.

Ông dẫn ví dụ cộng đồng thống nhất làm đường giao thông nhưng biểu quyết của đa số không thay thế thủ tục pháp luật về sử dụng đất, tài sản riêng của từng hộ. Việc làm rõ giới hạn này sẽ giúp huy động sức dân, đồng thời phòng ngừa tranh chấp ngay từ cơ sở.

Đại biểu nhấn mạnh trước khi quyết định phải cung cấp đầy đủ thông tin, thảo luận thực chất; khi quyết định phải đúng thẩm quyền, giải thích rõ; sau quyết định phải tổ chức thực hiện thống nhất và tiếp tục giám sát. Việc kiến nghị xem xét lại không mặc nhiên làm dừng thi hành quyết định. Việc tạm đình chỉ, đình chỉ phải theo đúng quy định pháp luật, tránh tùy tiện trong áp dụng.

Về trách nhiệm giải trình, ông Liêm đề nghị mọi nhóm ý kiến không được tiếp thu đều phải được giải trình phù hợp. Những vấn đề còn khác biệt lớn, tác động trực tiếp đến quyền, lợi ích của người dân cần được chú trọng đối thoại, làm rõ căn cứ và có phương án giải quyết cụ thể.

Đối với quy định về trường hợp quyết định khác ý kiến của trên 50% nhân dân có ý kiến, đại biểu đề nghị làm rõ đối tượng được tổng hợp và cách tính tỷ lệ, nhất là khi lấy ý kiến qua nhiều kênh.

Đại biểu cũng cho rằng cần cân nhắc yêu cầu thông báo kế hoạch giám sát trước ít nhất 45 ngày tại điểm b khoản 1 Điều 30. Với công trình thi công trong thời gian ngắn, thời hạn này có thể khiến giám sát không kịp thời. Do đó cần phân biệt giám sát theo kế hoạch với giám sát phát sinh khi có dấu hiệu vi phạm hoặc nguy cơ thiệt hại.

Cùng quan tâm trách nhiệm giải trình, đại biểu Trần Văn Lâm (đoàn Bắc Ninh) cho rằng, dân chủ thực chất không chỉ là người dân được nói, có người lắng nghe mà còn ở việc cơ quan chức năng tiếp thu, giải trình đến đâu. Theo ông, việc công khai, tổ chức họp lấy ý kiến ở nhiều nơi được thực hiện khá tốt. Tuy nhiên, điều người dân quan tâm không chỉ là được phát biểu mà còn là ý kiến của mình được xử lý thế nào.

Đại biểu Trần Văn Lâm (đoàn Bắc Ninh). Ảnh: Phạm Hải

Đại biểu đề nghị luật làm rõ trách nhiệm của cơ quan tiếp nhận, thời hạn phản hồi và việc theo dõi kết quả giải quyết, nhất là với kiến nghị liên quan nhiều cơ quan, nhiều cấp, dễ bị bỏ sót hoặc trả lời không thấu đáo. Trong giai đoạn đầu vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, nơi tiếp nhận và người chịu trách nhiệm giải quyết càng cần được xác định rõ để người dân không lúng túng.

Ông Lâm cũng lưu ý phải xem xét, giải trình những ý kiến khác với số đông. Một ý kiến đơn lẻ vẫn có thể đúng và rất quan trọng. Nếu chỉ chú trọng đếm số lượng ý kiến, cơ quan có thể bỏ qua những kiến nghị có giá trị.

Đồng thời, đại biểu đề nghị phân biệt rõ hành vi lợi dụng dân chủ với việc người dân thực hiện quyền dân chủ. Việc phòng ngừa mâu thuẫn phải bắt đầu từ công khai, minh bạch thông tin, tăng cường đối thoại và giải quyết kịp thời các kiến nghị chính đáng. Giữ gìn kỷ cương không thể trở thành lý do hạn chế quyền dân chủ của người dân.