Đại biểu Quốc hội tranh luận việc miễn thuế cho cơ sở giáo dục không vì lợi nhuận

Các ý kiến được đưa ra khi Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp, Luật Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp, Luật Thuế thu nhập cá nhân. Trong đó, Chính phủ đề xuất miễn thuế thu nhập doanh nghiệp đối với các cơ sở giáo dục công lập và cơ sở giáo dục tư thục hoạt động không vì lợi nhuận.

Mô hình đại học tư thục không vì lợi nhuận mang lại nhiều giá trị cho xã hội

Đại biểu Trần Hoàng Ngân phát biểu tại nghị trường sáng ngày 6/11. Ảnh: Media Quốc hội

Thể hiện sự đồng tình, đại biểu Trần Hoàng Ngân - Đoàn TP HCM cho rằng, cần khuyến khích phát triển các cơ sở giáo dục tư thục hoạt động không vì lợi nhuận, đồng thời mở rộng chính sách miễn thuế đối với các tổ chức khoa học và công nghệ hoạt động theo mô hình này.

Theo ông, hiện có nhiều doanh nhân có tiềm lực tài chính, tinh thần thiện nguyện và mong muốn thành lập các trường học không vì lợi nhuận. Do đó, bên cạnh ưu đãi về thuế, đại biểu đề nghị Chính phủ nghiên cứu thêm các chính sách hỗ trợ về mặt bằng, tiền thuê đất để tạo điều kiện cho các cơ sở này hình thành và hoạt động. Qua đó, có thể huy động thêm nguồn lực xã hội cho giáo dục, tạo cơ hội để học sinh, sinh viên có hoàn cảnh khó khăn tiếp cận các mô hình giáo dục chất lượng.

Theo đại biểu, trên thế giới, mô hình đại học tư thục không vì lợi nhuận đang phát triển, mang lại nhiều giá trị cho xã hội. Tại Việt Nam, các quy định pháp luật, đặc biệt là Luật Giáo dục, đã xác lập những nguyên tắc đối với cơ sở giáo dục hoạt động không vì lợi nhuận. Đây là những quy định tích cực, song thực tế Việt Nam hiện vẫn có ít trường đại học và cơ sở giáo dục tư thục hoạt động theo mô hình không vì lợi nhuận. Vì vậy, việc hoàn thiện chính sách để khuyến khích mô hình này phát triển là cần thiết.

Tuy nhiên, ông khẳng định nguyên tắc nhà đầu tư phải cam kết không rút vốn, không hưởng lợi tức; phần lợi nhuận tích lũy hằng năm thuộc sở hữu chung hợp nhất, không phân chia và được giữ lại để tiếp tục đầu tư phát triển nhà trường.

Đại biểu Lê Thị Thanh Xuân - Đoàn Đắk Lắk đánh giá cao định hướng miễn thuế bao gồm cả thu nhập từ hoạt động giáo dục, đào tạo, nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và các dịch vụ hỗ trợ, phụ trợ giáo dục. Tuy nhiên, bà đề nghị có hướng dẫn minh bạch để ranh giới giữa dịch vụ hỗ trợ giáo dục với các hoạt động kinh doanh độc lập không bị mập mờ.

Cùng quan điểm với đại biểu Ngân, bà Xuân cho rằng cần có cơ chế giám sát thực chất để đảm bảo không có việc chia lợi tức, không rút vốn và toàn bộ phần tích lũy phải được quay vòng phát triển nhà trường.

'Việc vận hành các cơ sở giáo dục tư nhân nên tuân thủ cơ chế thị trường'

Nêu góc nhìn khác khi phân tích số liệu và thực trạng tại các địa bàn trọng điểm như TP HCM, Hà Nội, đại biểu Phạm Văn Hòa - Đoàn Đồng Tháp chỉ ra, các cơ sở giáo dục ngoài công lập (đặc biệt là các trường danh tiếng, trường mang yếu tố quốc tế) có số lượng học sinh rất lớn, mức thu học phí cao và nguồn thu nhập, lợi nhuận khổng lồ.

“Nếu chúng ta miễn thuế 100% thuế thu nhập doanh nghiệp đối với cơ sở tư thục loại hình này thì có khả năng sắp tới đây nhiều cơ sở giáo dục tư thục họ sẽ chuyển sang mô hình hoạt động không vì lợi nhuận,” ông nêu vấn đề.

Đại biểu đặt câu hỏi về năng lực kiểm tra của cơ quan thuế khi đối mặt với làn sóng chuyển đổi mô hình trên giấy tờ, đồng thời nhấn mạnh rằng người học tại các trường này chủ yếu là con em gia đình khá giả, do đó việc điều tiết thuế đối với họ là hoàn toàn hợp lý và số thu ngân sách mang lại không hề nhỏ. Từ đó, ông đề nghị thu hẹp phạm vi miễn thuế toàn diện, thay vào đó nên tập trung ưu đãi đặc biệt để kêu gọi đầu tư giáo dục chất lượng cao vào các vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn như Đông Bắc, Tây Bắc hay ĐBSCL.

Đại biểu Nguyễn Văn Thân - Đoàn TP HCM ủng hộ miễn thuế thu nhập doanh nghiệp đối với cơ sở giáo dục công lập không vì lợi nhuận do Nhà nước quản lý, hoạt động vì mục tiêu nhân văn và phục vụ lợi ích xã hội. Tuy nhiên, ông chưa đồng tình với việc miễn thuế đối với các cơ sở giáo dục tư thục hoạt động không vì lợi nhuận.

Đại biểu Nguyễn Văn Thân - Đoàn TP HCM. Ảnh: Media Quốc hội

Đại biểu dẫn số liệu từ Bộ Tài chính cho thấy cả nước hiện có khoảng 3.900 cơ sở giáo dục ngoài công lập với xu hướng ngày càng tăng, nhưng đa phần chưa đáp ứng được tiêu chí xã hội hóa nên chưa được hưởng ưu đãi hiện hành. Điều này chứng minh phần lớn khu vực ngoài Nhà nước đang hoạt động theo cơ chế thị trường.

Ông Thân cho rằng việc vận hành các cơ sở giáo dục tư nhân nên tuân thủ cơ chế thị trường để đảm bảo chất lượng dạy học và cơ sở vật chất, đồng thời bày tỏ sự chưa đồng tình với việc cào bằng miễn thuế thu nhập doanh nghiệp cho khối tư thục không vì lợi nhuận vì có thể tạo ra sự bất bình đẳng trong nền kinh tế.

Dự kiến miễn thuế hơn 2.000 tỷ đồng mỗi năm

Giải trình cuối phiên thảo luận về vấn đề trên, Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, cần phân định đúng chức năng, nhiệm vụ giữa cơ quan thuế và cơ quan quản lý giáo dục.

“Cơ quan thuế thực hiện chức năng là thu thuế. Việc xác định thế nào là cơ sở giáo dục tư thục không vì mục tiêu lợi nhuận thì đã được quy định rất rõ ở trong Luật Giáo dục,” Bộ trưởng nêu rõ.

Theo đó, căn cứ vào giấy chứng nhận đầu tư, giấy chứng nhận kinh doanh, cơ quan có thẩm quyền phải xác định rõ cơ sở giáo dục thuộc diện không vì mục tiêu lợi nhuận. Trên cơ sở đó, cơ quan thuế căn cứ hồ sơ, thực hiện miễn thuế thu nhập doanh nghiệp theo quy định.

Bộ trưởng khẳng định, việc phân định trách nhiệm như vậy bảo đảm đúng chức năng của từng cơ quan, "đúng vai, thuộc bài”.

Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn phát biểu giải trình cuối phiên thảo luận. Ảnh: Media Quốc hội

Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, theo ước tính của cơ quan soạn thảo, khi dự án Luật được ban hành, số thuế thu nhập doanh nghiệp được miễn cho các cơ sở giáo dục mỗi năm khoảng hơn 2.000 tỷ đồng.

Bộ trưởng nhấn mạnh, chăm lo cho giáo dục là trách nhiệm của toàn dân, đồng thời thể hiện sự quan tâm của Đảng đối với lĩnh vực được xác định là quốc sách hàng đầu. Vì vậy, cần tiếp tục nghiên cứu các chính sách nhằm thúc đẩy giáo dục phát triển.