Đại biểu Trần Văn Tuấn: Cần đơn giản hóa, tiền tệ hóa chính sách hỗ trợ khi thu hồi đất

Mở đầu phát biểu, Phó Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Bắc Ninh Trần Văn Tuấn chỉ ra thực tế khi bị thu hồi đất, điều người dân quan tâm thường rất cụ thể: Một mét vuông hay một sào đất được đền bù, hỗ trợ bao nhiêu tiền và tổng số tiền nhận được là bao nhiêu. Trong khi đó, Điều 108 Luật Đất đai hiện hành lại quy định khá nhiều hình thức hỗ trợ như ổn định đời sống, sản xuất, đào tạo chuyển đổi nghề, tìm kiếm việc làm, tái định cư, di dời…

Phó Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Trần Văn Tuấn phát biểu thảo luận.

Cùng với đó là cơ chế cho phép địa phương quyết định thêm các biện pháp, mức hỗ trợ khác cho từng dự án. Dù mang ý nghĩa an sinh xã hội, cách tiếp cận này lại làm cho phương án bồi thường trở nên phức tạp do phải xác định nhiều yếu tố như nhân khẩu, tỷ lệ đất thu hồi, thời gian hỗ trợ, giá gạo, nguồn thu nhập... Những dữ liệu này không phải lúc nào cũng đầy đủ, thống nhất, dẫn đến hệ quả là việc thu hồi đất và giải phóng mặt bằng bị kéo dài, phát sinh chi phí lớn, đồng thời đẩy cán bộ trực tiếp thực thi vào nhiều rủi ro pháp lý.

Từ thực tế đó, Phó Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh đánh giá dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) lần này đã có bước tiến khi Điều 47 (về hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất) không còn quy định các hình thức hỗ trợ cụ thể như Điều 108 của Luật Đất đai hiện hành, mà rút gọn các quy định về hỗ trợ thành một nguyên tắc chung.

Đại biểu cho rằng nếu chỉ rút gọn điều luật mà chưa thay đổi phương thức tính hỗ trợ thì chưa giải quyết được căn bản vấn đề. Bởi nếu sau này, Chính phủ vẫn quy định theo cách phải xác định nhân khẩu, định suất, giá gạo, thời gian hỗ trợ, mức độ ảnh hưởng, các loại hình hỗ trợ riêng lẻ… thì thủ tục thực tế vẫn phức tạp như hiện nay.

Vì vậy, đại biểu đề nghị Quốc hội xem xét chuyển đổi từ tư duy "hỗ trợ bằng nhiều chính sách, nhiều tiêu chí" sang "hỗ trợ bằng tiền với công thức đơn giản, dễ xác định", đồng thời đề xuất 3 vấn đề trọng tâm gồm:

Thứ nhất, sửa Điều 47 trong dự thảo Luật theo hướng hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất về cơ bản được thực hiện bằng tiền và chi trả một lần cùng với tiền bồi thường; hạn chế các khoản hỗ trợ bằng hiện vật, dịch vụ hoặc phải tổ chức thực hiện riêng lẻ, trừ những trường hợp đặc biệt như tái định cư.

Thứ hai, đối với hỗ trợ ổn định đời sống, không nên tiếp tục phụ thuộc vào quá nhiều biến số như số nhân khẩu, giá gạo, thời gian hỗ trợ. Có thể xác định khoản hỗ trợ theo tỷ lệ hoặc hệ số thống nhất trên giá trị bồi thường về đất hoặc diện tích đất bị thu hồi, với khung mức do Chính phủ quy định. Như vậy, khi xác định được giá bồi thường đất thì có thể xác định ngay khoản hỗ trợ, người dân dễ kiểm tra, cán bộ dễ thực hiện.

Thứ ba, đối với hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm, đại biểu đề nghị chuyển hoàn toàn sang hỗ trợ bằng tiền. Người dân có thể tự lựa chọn học nghề, tìm việc hoặc tổ chức lại sinh kế; Nhà nước chỉ cần xác định đúng đối tượng và chi trả một khoản tiền hỗ trợ theo công thức rõ ràng.

Đại biểu nhấn mạnh rằng việc tiền tệ hóa không đồng nghĩa với việc làm giảm quyền lợi của người dân, mà ngược lại, nếu được thiết kế hợp lý, người dân sẽ biết trước số tiền được hưởng, Nhà nước tiết kiệm được thời gian xác minh, chủ đầu tư dự toán chính xác chi phí giải phóng mặt bằng, còn cán bộ thực thi giảm thiểu tối đa rủi ro pháp lý.

Riêng đối với công tác tái định cư cho người phải di chuyển chỗ ở, đại biểu cho rằng đây vẫn phải là chính sách đặc biệt cần được duy trì để bảo đảm người dân sau khi nhường đất có được nơi ở phù hợp, ổn định lâu dài.

Toàn cảnh phiên họp sáng 21/8.

Với tinh thần sửa đổi luật lần này, đại biểu khẳng định điều quan trọng nhất không chỉ là rút gọn số điều luật mà là rút gọn phương thức thực hiện trên thực tế. Do đó, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát, hoàn thiện các quy định theo hướng bồi thường đầy đủ giá trị tài sản, hỗ trợ chủ yếu bằng tiền theo công thức đơn giản, thống nhất, hạn chế các khoản xác minh riêng và chỉ duy trì chính sách đặc biệt cho tái định cư cùng các nhóm yếu thế.

Đây là hướng vừa bảo đảm quyền lợi chính đáng của người dân, vừa giảm thủ tục hành chính, giảm chi phí giải phóng mặt bằng và rủi ro pháp lý cho người thực thi, góp phần đẩy nhanh tiến độ các dự án phát triển kinh tế - xã hội.