Đại học không chỉ đào tạo, mà phải tạo ra tri thức mới
Được Bộ Xây dựng trao Bằng khen và có nhiều nhà khoa học được tôn vinh trong chuỗi sự kiện khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ngành xây dựng năm 2026, Trường đại học Giao thông Vận tải Thành phố Hồ Chí Minh tiếp tục khẳng định định hướng phát triển dựa trên nghiên cứu ứng dụng và chuyển giao công nghệ.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Phương, Hiệu trưởng Trường đại học Giao thông Vận tải Thành phố Hồ Chí Minh. (Ảnh: UTH)
Trao đổi với Báo Nhân Dân, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Phương, Hiệu trưởng Trường đại học Giao thông Vận tải Thành phố Hồ Chí Minh (UTH) chia sẻ quan điểm về vai trò của khoa học-công nghệ trong giáo dục đại học và những bước đi để đưa kết quả nghiên cứu vào giải quyết các bài toán của thực tiễn.
Phóng viên: Thưa Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Phương, nhiều trường đại học hiện nay đều đầu tư cho nghiên cứu khoa học. Theo ông, điều gì đã tạo nên dấu ấn riêng của UTH để Bộ Xây dựng ghi nhận trong đợt tuyên dương lần này?
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Phương: Tôi cho rằng điều Bộ Xây dựng ghi nhận không chỉ là những thành tích trong một giai đoạn, mà là định hướng phát triển mà UTH kiên trì theo đuổi trong nhiều năm qua.
Chúng tôi không xem khoa học-công nghệ là một hoạt động song hành với đào tạo hay cuộc đua về số lượng công bố quốc tế. Đối với UTH, khoa học-công nghệ chính là nền tảng để nâng cao chất lượng đào tạo. Khi giảng viên tham gia giải quyết những bài toán của doanh nghiệp và xã hội, những tri thức mới sẽ quay trở lại giảng đường, giúp sinh viên tiếp cận công nghệ và thực tiễn ngay trong quá trình học.

Bộ trưởng Xây dựng Trần Hồng Minh (bên trái) trao Bằng khen vinh danh "Nhà khoa học tiêu biểu" đến Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Phương, Hiệu trưởng Trường đại học Giao thông Vận tải Thành phố Hồ Chí Minh. (Ảnh: UTH)
Đó cũng là lý do chúng tôi xây dựng mô hình đại học ứng dụng, nơi đào tạo, nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ không tách rời nhau mà cùng hướng đến mục tiêu chung là tạo ra giá trị cho xã hội.
Sự ghi nhận của Bộ Xây dựng là động lực để UTH tiếp tục đầu tư cho đội ngũ nghiên cứu, mở rộng hợp tác với doanh nghiệp và theo đuổi các hướng nghiên cứu phục vụ nhu cầu phát triển của đất nước.
Phóng viên: Nhìn lại chặng đường vừa qua, đâu là những thành tựu khoa học-công nghệ nổi bật nhất đã tạo nên dấu ấn của UTH?
Thước đo của một trường đại học không chỉ là số lượng công bố quốc tế, mà là khả năng tạo ra tri thức mới và đưa kết quả nghiên cứu vào giải quyết những bài toán của thực tiễn
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Phương
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Phương: Nếu chỉ nhìn vào số lượng bài báo quốc tế hay vị trí trên các bảng xếp hạng thì đó mới chỉ là một phần kết quả. Điều quan trọng hơn là năng lực nghiên cứu của nhà trường đã được hình thành và phát triển theo hướng gắn với thực tiễn.
Những năm gần đây, UTH từng bước xây dựng các nhóm nghiên cứu mạnh, mở rộng hợp tác với nhiều trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp trong và ngoài nước. Nhờ đó, năng lực nghiên cứu được nâng lên rõ rệt, thể hiện qua chất lượng công bố quốc tế cũng như vị trí ngày càng cải thiện trên các bảng xếp hạng đại học.
Đó cũng là lý do nhiều đề tài của UTH được triển khai cùng doanh nghiệp ngay từ đầu thay vì chỉ hoàn thành khi kết thúc nhiệm vụ nghiên cứu.

Lãnh đạo UTH cùng cán bộ, nhân viên nhà trường tại chuỗi sự kiện khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ngành xây dựng năm 2026. (Ảnh: UTH)
Hiện nay, các nhóm nghiên cứu của UTH đang phát triển nhiều hướng nghiên cứu phục vụ trực tiếp nhu cầu phát triển của đất nước như ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong logistics và giao thông, các giải pháp cho đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị, vật liệu xây dựng thân thiện môi trường từ lõi cây gai dầu, bê-tông thấm nước giảm ngập đô thị hay thiết bị cứu hộ ứng dụng công nghệ.
Những nghiên cứu này đều xuất phát từ các bài toán thực tiễn, với mục tiêu cuối cùng là tạo ra giải pháp có thể chuyển giao, ứng dụng trong sản xuất và đời sống.
Phóng viên: Nhiều công trình nghiên cứu trong trường đại học vẫn dừng lại ở phòng thí nghiệm hoặc trên các tạp chí khoa học. Theo ông, đâu là chìa khóa để rút ngắn khoảng cách giữa nghiên cứu và cuộc sống?
Nếu trước đây, trường đại học chủ yếu thực hiện hai nhiệm vụ là đào tạo và nghiên cứu thì hiện nay cần tiến thêm một bước, trở thành nơi tạo ra tri thức mới, công nghệ mới và các giải pháp phục vụ phát triển kinh tế-xã hội.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Phương
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Phương: Theo tôi, chìa khóa nằm ở cách đặt vấn đề nghiên cứu.
Nếu nghiên cứu bắt đầu từ những thế mạnh chuyên môn thì rất dễ kết thúc bằng một bài báo khoa học. Nhưng nếu nghiên cứu bắt đầu từ những gì doanh nghiệp và xã hội đang cần thì khả năng tạo ra công nghệ và sản phẩm ứng dụng sẽ cao hơn rất nhiều.
Vì vậy, tại UTH, chúng tôi luôn khuyến khích doanh nghiệp và các cơ quan quản lý tham gia ngay từ giai đoạn hình thành ý tưởng nghiên cứu. Họ không chỉ là đơn vị tiếp nhận kết quả, mà còn là đối tác cùng xác định bài toán, thử nghiệm và hoàn thiện giải pháp.

Bộ trưởng Xây dựng Trần Hồng Minh và các đại biểu tham quan Phòng mô phỏng điều khiển và khai thác đường sắt tốc độ cao tại UTH. (Ảnh: UTH)
Tôi vẫn luôn tâm niệm rằng, một bài báo khoa học chỉ thật sự có giá trị khi nó mở ra một hướng công nghệ mới hoặc góp phần giải quyết một vấn đề của thực tiễn.
Đó cũng là lý do UTH đặt mục tiêu phát triển khoa học theo hướng ứng dụng, đẩy mạnh chuyển giao công nghệ và thương mại hóa kết quả nghiên cứu, để giá trị của khoa học không chỉ dừng lại trong phòng thí nghiệm mà hiện diện trong doanh nghiệp và cuộc sống.
Phóng viên: Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực phát triển đất nước. Theo ông, các trường đại học cần thay đổi như thế nào để không bỏ lỡ cơ hội này?
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Phương: Tôi cho rằng đây là giai đoạn các trường đại học phải thay đổi mạnh mẽ tư duy phát triển.
Nếu trước đây, trường đại học chủ yếu thực hiện hai nhiệm vụ là đào tạo và nghiên cứu thì hiện nay cần tiến thêm một bước, trở thành nơi tạo ra tri thức mới, công nghệ mới và các giải pháp phục vụ phát triển kinh tế-xã hội.

Cán bộ Trường đại học Giao thông Vận tải Thành phố Hồ Chí Minh giới thiệu các thành tựu nghiên cứu khoa học của nhà trường đến các đại biểu dự chuỗi sự kiện khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ngành Xây dựng năm 2026. (Ảnh: UTH)
Đối với UTH, điều đó đồng nghĩa với việc tập trung nguồn lực cho những lĩnh vực mà đất nước đang có nhu cầu lớn như đường sắt tốc độ cao, đường sắt đô thị, logistics và quản lý chuỗi cung ứng, kinh tế biển, trí tuệ nhân tạo, vật liệu và công nghệ xây dựng, năng lượng xanh và chuyển đổi số trong giao thông vận tải.
Song song với đầu tư cho phòng thí nghiệm và các nhóm nghiên cứu mạnh, chúng tôi đặc biệt coi trọng việc mở rộng hợp tác với doanh nghiệp và các đối tác quốc tế. Bởi trong bối cảnh hiện nay, năng lực nghiên cứu không còn được đo bằng những gì trường đại học tự làm được, mà bằng khả năng kết nối để tạo ra giá trị mới.
Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn ông!
