Đại học 'thao túng' dữ liệu để leo bậc, BXH toàn cầu đổi luật

Đại học Oxford (Anh) giữ vị trí số 1 trên bảng xếp hạng đại học thế giới năm 2027 của THE. Ảnh: Terry Mathews / Alamy Stock Photo.

Theo ông Phil Baty, Giám đốc đối ngoại toàn cầu tại THE, với các trường đại học, thứ hạng cao giúp thu hút đối tác, nguồn đầu tư và giảng viên, nhà nghiên cứu cùng sinh viên có năng lực. Kết quả xếp hạng cũng giúp trường nâng cao mức độ nhận diện và uy tín trên trường quốc tế.

Tham vọng của các trường "đi quá xa"

Khi có quá nhiều lợi ích gắn liền với kết quả xếp hạng, việc các trường đại học xem xét kỹ lưỡng các tiêu chí, phương pháp, dữ liệu được dùng để tính điểm và xác định vị trí của trường là điều cần thiết.

Trên thực tế, THE khuyến khích các trường làm điều này thông qua cách tiếp cận cởi mở, hợp tác, đồng thời cung cấp các công cụ giúp trường so sánh kết quả với những trường tương đồng, từ đó khai thác dữ liệu xếp hạng để xây dựng chiến lược phát triển.

"Việc đặt mục tiêu cải thiện thứ hạng trong chiến lược phát triển là điều dễ hiểu. Tuy nhiên, tham vọng này đôi khi đi quá xa", ông Phil Baty nhận định.

Trong một số trường hợp, việc quá chú trọng thứ hạng khiến các trường đi lệch khỏi sứ mệnh ban đầu. Các chỉ số vốn được sử dụng như công cụ để đánh giá thành quả lại trở thành mục tiêu mà trường tìm mọi cách đạt được. Hiếm gặp hơn, một số trường tìm cách lách quy tắc hoặc thao túng dữ liệu để giành lợi thế trên bảng xếp hạng.

THE đang triển khai một số điều chỉnh về phương pháp xếp hạng cho kỳ xếp hạng đại học thế giới năm 2028. Ảnh: Pexels.

Hai điều chỉnh dự kiến

Trước thực trạng trên, THE đang triển khai một số điều chỉnh về phương pháp xếp hạng cho kỳ xếp hạng đại học thế giới năm 2028, dự kiến công bố vào mùa thu năm 2027.

Các đề xuất sẽ công khai để lấy ý kiến và thảo luận trước khi chính thức chốt. THE cũng sẽ thông báo đủ sớm để các trường có thời gian tìm hiểu và chuẩn bị trước khi bảng xếp hạng mới được công bố.

Thay đổi đầu tiên là giới hạn số lượt trích dẫn tự thân ở cấp trường trong phân tích thư mục học. Trong những tháng tới, đơn vị này sẽ công bố thêm thông tin về ngưỡng giới hạn dự kiến, cách điều chỉnh công thức tính và lý do đưa ra các thay đổi.

Lý giải, THE cho biết trích dẫn tự thân có thể bị lạm dụng và thực tế đã xuất hiện những trường hợp như vậy. Ví dụ, các mạng lưới trích dẫn, đôi khi được gọi là nhóm hoặc liên minh trích dẫn, thao túng số liệu thống kê thư mục. Một hình thức khác là ép buộc trích dẫn, khi các nhà nghiên cứu bị buộc phải trích dẫn công trình của người khác một cách bất hợp pháp.

Thay đổi thứ hai là điều chỉnh nhóm chỉ số chất lượng nghiên cứu. Theo THE, đánh giá chất lượng nghiên cứu dựa trên nhiều chỉ số khác nhau. Hiện, đơn vị này sử dụng bốn chỉ số riêng biệt, gồm sức mạnh nghiên cứu, ảnh hưởng nghiên cứu, mức độ xuất sắc trong nghiên cứu và tác động trích dẫn (trọng số cao nhất).

Ngoại trừ chỉ số ảnh hưởng nghiên cứu, ba chỉ số còn lại đều sử dụng chỉ số tác động trích dẫn có trọng số theo lĩnh vực (FWCI).

Riêng chỉ số tác động trích dẫn được tính dựa trên FWCI trung bình của các công bố khoa học thuộc một trường đại học. Chỉ số này cho biết trung bình mỗi công trình của trường được các học giả trên thế giới trích dẫn bao nhiêu lần. Khi tính toán, THE điều chỉnh kết quả theo lĩnh vực nghiên cứu, loại hình công bố và năm xuất bản, dựa trên dữ liệu của 19,9 triệu công bố khoa học.

Dù được THE sử dụng trong hơn một thập kỷ, chỉ số này vẫn có thể khiến kết quả xếp hạng bị sai lệch. Chẳng hạn, tại những trường có ít công bố khoa học, một số công trình có lượng trích dẫn cao bất thường có thể làm tăng đáng kể chỉ số trung bình. Ngoài ra, chỉ số này cũng có thể cố tình bị thao túng để cải thiện thứ hạng.

Để hạn chế tình trạng này, THE dự kiến giảm trọng số của chỉ số tác động trích dẫn, đồng thời tăng trọng số ba chỉ số còn lại. Cách tính mới sẽ giúp đánh giá chất lượng nghiên cứu toàn diện và cân bằng hơn, tránh để kết quả phụ thuộc quá nhiều vào một chỉ số.