Đại học Việt Nam chạy đua mở ngành AI, thời của IT truyền thống đã qua?

Nếu giai đoạn 2018-2022 từng được xem là “thời hoàng kim” của ngành công nghệ thông tin (IT), khi chỉ cần biết lập trình cơ bản cũng dễ dàng tìm việc với mức lương hấp dẫn, thì bức tranh hiện nay đã thay đổi đáng kể.

Sự phát triển nhanh của AI đang khiến các trường đại học buộc phải điều chỉnh tư duy đào tạo, không còn chỉ hướng đến “IT truyền thống” mà chuyển sang đào tạo nhân lực công nghệ có khả năng giải quyết các bài toán liên ngành và thích nghi với nền kinh tế số.

Hàng loạt trường đại học mở thêm các ngành học liên quan đến AI, dữ liệu và công nghệ tương lai trong mùa tuyển sinh 2026. Ảnh minh họa

Những ngành học “bước ra từ tương lai”

Năm 2026, nhiều trường đại học lớn đồng loạt công bố các chương trình đào tạo mới liên quan đến AI và công nghệ.

Trường Đại học Sư phạm Hà Nội dự kiến tuyển hơn 6.065 chỉ tiêu cho 58 ngành và chương trình đào tạo. Trong đó có 8 ngành mới như Trí tuệ nhân tạo, Khoa học dữ liệu, Hóa dược, Quốc tế học hay Ngôn ngữ Pháp ứng dụng.

Trường Đại học Giao thông vận tải cũng mở thêm ngành Trí tuệ nhân tạo trong mùa tuyển sinh năm nay.

Trong khi đó, Trường Đại học Ngoại thương dự kiến mở mới 10 ngành, với nhiều chương trình gắn chặt công nghệ và dữ liệu như Khoa học dữ liệu cho đổi mới sáng tạo trong kinh tế và kinh doanh, Trí tuệ nhân tạo cho đổi mới sáng tạo, Kinh tế số, Công nghệ tài chính hay Thương mại điện tử thông minh.

Không chỉ mở ngành mới, nhiều trường còn điều chỉnh các học phần hiện có theo hướng tích hợp AI vào giảng dạy và yêu cầu sinh viên biết ứng dụng công nghệ ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường.

Một trong những đơn vị gây chú ý nhất mùa tuyển sinh năm nay là Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông (PTIT), khi công bố loạt chương trình đào tạo với những cái tên khá “lạ tai” như: UAV và robot di động tự hành, Kỹ thuật truyền thông hàng không vũ trụ, Logistics trong kinh tế tầm thấp hay Công nghệ công nghiệp văn hóa số định hướng điện ảnh.

Theo PTIT, các chương trình này được xây dựng nhằm đón đầu xu hướng phát triển của AI, drone, Internet vệ tinh, đô thị thông minh và nền kinh tế sáng tạo.

Trong đó, ngành “UAV và robot di động tự hành” tập trung vào các hệ thống tự hành như drone thông minh, robot tự di chuyển và công nghệ điều khiển phương tiện không người lái, tích hợp kiến thức về điện tử, điều khiển tự động và AI.

“Kỹ thuật truyền thông hàng không vũ trụ” hướng tới đào tạo kỹ sư cho các hệ thống thông tin vệ tinh, Internet không gian và mạng truyền thông hàng không.

Bên cạnh đó, PTIT còn triển khai ngành “Logistics trong kinh tế tầm thấp”, mô hình logistics sử dụng drone và phương tiện bay tự hành để vận chuyển hàng hóa, cùng chương trình “Công nghệ công nghiệp văn hóa số” định hướng điện ảnh, kết hợp công nghệ với sáng tạo nội dung số và ứng dụng AI trong sản xuất phim.

IT truyền thống đang nhường chỗ cho đào tạo liên ngành

Các chuyên gia nhận định doanh nghiệp hiện không còn chỉ cần những lập trình viên viết mã theo khuôn mẫu, mà cần những người có khả năng giải quyết vấn đề thực tế, hiểu bối cảnh kinh doanh và làm chủ công nghệ mới.

Đó cũng là lý do nhiều trường đại học đang chuyển mạnh sang mô hình đào tạo liên ngành.

Đại học Kinh tế Quốc dân hiện dành khoảng 20% thời lượng đào tạo cho tư duy logic và Toán học ứng dụng. Theo các nhà giáo dục, khi AI có thể viết mã chỉ trong vài giây, nền tảng Toán học và khả năng tư duy logic mới là thứ giúp sinh viên không bị thay thế.

Tương tự, Trường Đại học Công nghệ - Đại học Quốc gia Hà Nội đã điều chỉnh chương trình theo chuẩn quốc tế ABET, tăng cường Toán, Vật lý và tư duy tính toán.

Trong khi đó, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên - Đại học Quốc gia TP.HCM đưa môn Tư duy tính toán vào giảng dạy từ năm nhất, còn Trường Đại học Công nghệ Thông tin - Đại học Quốc gia TP.HCM tích hợp AI và Khoa học dữ liệu vào nhiều ngành học khác nhau.

Xu hướng hiện nay là đào tạo những kỹ sư công nghệ hiểu tài chính, y tế, logistics hoặc truyền thông, thay vì chỉ giỏi kỹ thuật đơn thuần.

AI không thay thế hoàn toàn con người

Sự phát triển nhanh của AI cũng làm dấy lên lo ngại về việc nhiều ngành nghề sẽ bị thay thế, đặc biệt trong lĩnh vực xã hội và nhân văn.

Tuy nhiên, PGS.TS Đặng Hồng Sơn, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng AI càng làm nổi bật giá trị của trí tuệ nhân văn.

Theo ông, những công việc đòi hỏi cảm xúc, khả năng thấu hiểu con người và tư duy xã hội sẽ rất khó bị thay thế hoàn toàn. Ngay cả trong lĩnh vực truyền thông, báo chí hay thiết kế game, yếu tố văn hóa và chiều sâu nội dung vẫn giữ vai trò quyết định.

Các chuyên gia cho rằng một cử nhân trong thời đại mới cần ba nền tảng chính: Làm chủ AI, có khả năng giải quyết vấn đề liên ngành và sở hữu nền tảng Toán học vững chắc. Tuy nhiên, những kỹ năng như giao tiếp, xây dựng mối quan hệ, lãnh đạo và trí tuệ cảm xúc mới là yếu tố tạo nên khác biệt lâu dài.