Đại sứ Philippines: Việt Nam đang xây dựng một khuôn khổ tổng thể nhằm thúc đẩy việc sử dụng và khai thác các nguồn lực từ biển và đại dương

Đại sứ Philippines tại Việt Nam Francisco Noel R. Fernandez III. (Ảnh: Ngọc Anh)

Đó là nhận định của Đại sứ Philippines tại Việt Nam Francisco Noel R. Fernandez III trong cuộc phỏng vấn với Báo Thế giới và Việt Nam về quản trị biển bên lề Diễn đàn Biển Việt Nam 2026, ngày 2/10.

Thưa Đại sứ, Philippines có nhiều kinh nghiệm trong quản lý tài nguyên và môi trường biển. Những kinh nghiệm nào Việt Nam có thể học hỏi?

Một trong những tiềm năng chưa được khai thác đầy đủ của tài nguyên và môi trường biển là kinh tế xanh (blue economy). Nếu nhìn vào nền kinh tế của hầu hết các quốc gia, có thể thấy các nước chủ yếu vẫn dựa vào đất liền.

Trong khi đó, nguồn tài nguyên trong các đại dương và vùng biển còn lớn hơn rất nhiều so với những gì chúng ta có trên đất liền. Tuy nhiên, chỉ đến thời gian gần đây, chúng ta mới dần nhận thức đầy đủ hơn về tiềm năng này.

Trong ASEAN, chúng ta đã xây dựng chương trình nghị sự về kinh tế xanh. Đây là lĩnh vực mà các nước ASEAN, trong đó có Philippines, Việt Nam và các quốc gia khác, có thể cùng học hỏi để nâng cao năng lực quản lý tài nguyên biển và khai thác tốt hơn các nguồn lực này phục vụ phát triển đất nước.

Đây là một lĩnh vực còn rất nhiều tiềm năng hợp tác, không chỉ giữa Philippines và Việt Nam mà giữa các nước ASEAN. Điều quan trọng là Philippines, Việt Nam và nhiều quốc gia khác trong khu vực đều có đội ngũ các nhà khoa học biển rất giàu năng lực. Nguồn nhân lực này đang chờ được phát huy và hiện nay các chính phủ cũng đang từng bước khai thác nguồn lực tri thức phong phú đó.

Vì vậy, có thể kỳ vọng kinh tế xanh sẽ ngày càng đóng vai trò lớn hơn trong quá trình phát triển của Philippines, Việt Nam và cả khu vực.

Đồng chí Nguyễn Mạnh Cường, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao phát biểu bế mạc Diễn đàn Biển Việt Nam 2026. (Ảnh: Thành Long)

Khoa học và công nghệ có thể đóng vai trò như thế nào trong việc kết hợp bảo tồn hệ sinh thái với phát triển kinh tế ven biển, thưa Đại sứ?

Chúng ta cần nhận thức, ngoại giao khoa học chưa phải là ưu tiên hàng đầu của nhiều quốc gia. Tuy nhiên, chúng ta không thể quản lý và khai thác tài nguyên biển nếu không hiểu được những cơ sở khoa học đằng sau các nguồn tài nguyên đó.

Ví dụ, nếu nhìn vào các rạn san hô và đảo san hô ở Biển Đông, dưới góc độ khoa học, có thể thấy, các hệ sinh thái này có mối liên kết với nhau. Chúng không phải những rạn san hô hay hòn đảo riêng lẻ, tách biệt, mà tạo thành một hệ thống tài nguyên có sự kết nối.

Điều này vô cùng quan trọng, bởi chúng ta không thể quản lý và phát triển từng khu vực biển một cách riêng lẻ mà không tính đến mối liên hệ giữa các khu vực. Một khu vực được quản lý hay phát triển như thế nào cũng có thể ảnh hưởng đến những khu vực khác.

Do đó, khoa học có vai trò rất quan trọng, giúp cung cấp những dữ liệu khách quan dựa trên các quy luật của tự nhiên. Chính phủ có thể dựa vào những dữ liệu đó để xây dựng chính sách tổng thể trong quản lý và khai thác đại dương, biển.

Qua các nội dung được các diễn giả thảo luận trong Diễn đàn Biển Việt Nam 2026, tôi nhận thấy, Việt Nam đang xây dựng một khuôn khổ tổng thể nhằm thúc đẩy việc sử dụng và khai thác các nguồn lực từ biển và đại dương. Đây là điều rất quan trọng, bởi khoa học cho chúng ta thấy rằng không một khu vực nào có thể được xem xét tách biệt hoàn toàn khỏi các khu vực khác.

Việt Nam cần thực hiện những bước đi nào để cân bằng giữa phát triển kinh tế, bảo tồn thiên nhiên và bảo đảm đời sống sinh thái của cộng đồng địa phương?

Ba lĩnh vực này có mối liên hệ chặt chẽ với nhau, không thể tách rời. Không thể có phát triển nếu không quản lý tài nguyên tốt hơn. Khi tài nguyên được quản lý tốt hơn, điều này sẽ mang lại lợi ích cho cộng đồng địa phương.

Vì vậy, chính phủ đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc cung cấp thông tin cho các cộng đồng ven biển, để họ trở thành một phần trong nỗ lực của Nhà nước nhằm bảo vệ và quản lý tài nguyên.

Tại Philippines, chúng tôi có mô hình “khoa học cộng đồng” (community science), trong đó người dân được khuyến khích tham gia theo dõi, giám sát môi trường biển.

Bởi lẽ, chính cộng đồng là những người trực tiếp sinh sống tại địa bàn. Chính phủ không thể bố trí các nhà khoa học ở tất cả các cộng đồng ven biển khác nhau. Vì vậy, cần phát huy vai trò của chính cộng đồng, để họ tham gia công việc này và hỗ trợ chính phủ.

Tuy nhiên, cộng đồng chỉ có thể thực hiện tốt vai trò đó nếu họ hiểu rõ tầm quan trọng của việc theo dõi, giám sát. Chính phủ có trách nhiệm cung cấp cho họ một góc nhìn tổng thể về các nguồn tài nguyên, từ đó giúp cộng đồng hiểu được ý nghĩa của việc bảo vệ và quản lý những nguồn tài nguyên đó.

Xin trân trọng cảm ơn Đại sứ!

Sáng 2/10, Học viện Ngoại giao (Bộ Ngoại giao) đã tổ chức Diễn đàn Biển Việt Nam 2026 với chủ đề “Hợp tác và hội nhập quốc tế trong xây dựng Việt Nam thành quốc gia biển mạnh” tại Hà Nội.

Diễn đàn tập trung trao đổi, khuyến nghị các định hướng, giải pháp hợp tác nhằm triển khai Nghị quyết số 20-NQ/TW về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh, chuyển tiềm năng biển thành nguồn lực phát triển thực chất và bền vững.