Đại sứ Việt Nam tại ASEAN: Tăng cường nội lực, củng cố vai trò trung tâm của ASEAN trước biến động

Đại sứ Tôn Thị Ngọc Hương trả lời phỏng vấn phóng viên TTXVN tại Indonesia. Ảnh: Minh Thái/Phóng viên TTXVN tại Indonesia

Trao đổi với phóng viên TTXVN trước thềm hội nghị, Đại sứ Tôn Thị Ngọc Hương, Trưởng Phái đoàn Đại diện Thường trực Việt Nam tại ASEAN, chia sẻ về những trọng tâm dự kiến của hội nghị, đóng góp của Việt Nam và triển vọng hội nhập kinh tế số trong khu vực.

Trong bối cảnh thế giới và khu vực có nhiều biến động và với chủ đề “Cùng chèo lái tương lai”, Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 49 được kỳ vọng sẽ đạt được những kết quả quan trọng nào, thưa Đại sứ?

Trải qua một năm cùng nhau phối hợp, hợp tác để ứng phó với các thách thức, Hội nghị Cấp cao lần thứ 49 sắp tới được kỳ vọng sẽ đem lại nhiều kết quả.

Thứ nhất, khẳng định lại vai trò, củng cố các giá trị của ASEAN. Càng trải qua khó khăn, sóng gió, các nước thành viên càng ý thức rõ hơn tầm quan trọng của ASEAN. Đối với các quốc gia vừa và nhỏ, hợp tác đa phương, liên kết khu vực, luật pháp quốc tế, đối thoại và hợp tác - vốn là nền tảng cho hoạt động của ASEAN - là cách thức hữu hiệu nhất để ứng phó với thách thức, nâng cao khả năng chống chịu trước các sức ép bên ngoài và gìn giữ, củng cố môi trường hòa bình, an ninh, ổn định cho phát triển. Nỗ lực của ASEAN và Trung Quốc trong việc tích cực thúc đẩy hoàn tất đàm phán Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC) hiệu quả, thực chất, phù hợp với luật pháp quốc tế, trong đó có Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS 1982), là một minh chứng về vai trò, đóng góp của ASEAN đối với hòa bình, an ninh, ổn định khu vực.

Thứ hai, điểm nhấn của Hội nghị Cấp cao lần này là việc ký kết Hiệp định khung ASEAN về Kinh tế số (DEFA). Đây là hiệp định khu vực đầu tiên về kinh tế số, có tính ràng buộc pháp lý, thiết lập các quy tắc chung về thương mại số, dòng dữ liệu xuyên biên giới, thanh toán điện tử, an ninh mạng và cả các lĩnh vực mới như trí tuệ nhân tạo. DEFA giúp doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, tiếp cận thị trường số rộng hơn, đồng thời có thể giúp quy mô kinh tế số ASEAN tăng gấp đôi, lên khoảng 2.000 tỷ USD vào năm 2030.

Thứ ba, tăng cường tự cường khu vực. Trong bối cảnh an ninh năng lượng trở thành mối quan tâm hàng đầu, ASEAN thúc đẩy mạnh mẽ hợp tác phát triển bền vững và kết nối, trong đó có việc hiện thực hóa Lưới điện ASEAN (APG). ASEAN cũng kỳ vọng hoàn tất phê chuẩn Hiệp định An ninh Dầu mỏ ASEAN (APSA) trước Hội nghị Cấp cao, đồng thời thảo luận về khả năng hình thành kho dự trữ nhiên liệu khu vực, đa dạng hóa Quỹ Dự trữ gạo khẩn cấp ASEAN+3 (APTERR)… qua đó giúp ASEAN nâng cao năng lực ứng phó chung.

Hội nghị lần này có sự tham dự của lãnh đạo nhiều nước đối tác của ASEAN. Theo Đại sứ, điều này có ý nghĩa như thế nào đối với vai trò và vị thế của ASEAN trong bối cảnh thế giới ngày càng phân mảnh như hiện nay?

Trong bối cảnh thế giới phân mảnh, niềm tin vào các thể chế đa phương bị lung lay, việc ASEAN giữ được khả năng quy tụ đông đảo các đối tác, trong đó có các nước và trung tâm lớn ở khu vực và thế giới, là dấu hiệu tích cực. Các diễn đàn do ASEAN chủ trì và dẫn dắt, trong đó có các Hội nghị Cấp cao sẽ diễn ra dịp này như Cấp cao ASEAN+1, Cấp cao ASEAN+3 và Cấp cao Đông Á (EAS), tiếp tục phát huy vai trò là những không gian đối thoại quan trọng, nơi lãnh đạo các nước có thể trao đổi thẳng thắn về những vấn đề lớn liên quan đến hòa bình, an ninh và phát triển, đồng thời định hình phương hướng, ưu tiên chiến lược cho hợp tác trong thời gian tới.

Năm nay, các hội nghị còn mang ý nghĩa đặc biệt khi đánh dấu 5 năm thiết lập quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện giữa ASEAN với Trung Quốc và Australia. Đây là dịp để ASEAN cùng hai đối tác quan trọng nhìn lại chặng đường hợp tác 5 năm qua, đánh giá những kết quả đạt được trên các lĩnh vực như thương mại, đầu tư, kết nối và ứng phó với các thách thức phi truyền thống; đồng thời nhận diện những dư địa, tiềm năng hợp tác còn chưa được khai thác và những lĩnh vực cần tiếp tục thúc đẩy, đặc biệt là những định hướng lớn trong Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, như kinh tế số, kinh tế xanh, an ninh năng lượng và tăng cường khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng.

Đại sứ Tôn Thị Ngọc Hương trao đổi với phóng viên TTXVN tại Indonesia. Ảnh: Minh Thái/Phóng viên TTXVN tại Indonesia

Trong năm 2026, Việt Nam có những đóng góp nào trong việc ủng hộ và hiện thực hóa các ưu tiên của nước Chủ tịch Philippines? Đại sứ đánh giá ý nghĩa của việc Thủ tướng Lê Minh Hưng tham dự Hội nghị lần này và những đóng góp của Việt Nam như thế nào?

Trong năm 2026, Việt Nam tích cực ủng hộ Philippines trong vai trò nước Chủ tịch.

Thứ nhất, Việt Nam đã phối hợp chặt chẽ với Chủ tịch Philippines và các nước thành viên thúc đẩy đoàn kết, đồng thuận trong ASEAN; tích cực ủng hộ nước Chủ tịch triển khai hiệu quả, đúng tiến độ các ưu tiên và sáng kiến đã đề ra; đề xuất nhiều sáng kiến, ý tưởng nhằm củng cố đoàn kết, gia tăng tự cường và liên kết ASEAN.

Thứ hai, gắn chặt với chủ đề của năm, trong vai trò nước điều phối quan hệ ASEAN - New Zealand và ASEAN - Anh, Việt Nam đã chủ trì xây dựng, thông qua và thúc đẩy triển khai hiệu quả Tuyên bố chung của các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN - New Zealand về Thúc đẩy tự cường khu vực và Tuyên bố chung của các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN - Anh về Hợp tác trong khuôn khổ Tầm nhìn Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương của ASEAN (AOIP). Các tuyên bố thể hiện cam kết và hành động cụ thể giữa ASEAN với các đối tác trong việc nâng cao khả năng chống chịu trước các cuộc khủng hoảng toàn cầu gây gián đoạn chuỗi cung ứng, ảnh hưởng đến an ninh năng lượng và lương thực; đồng thời gia tăng hợp tác trên 4 lĩnh vực ưu tiên của AOIP, hỗ trợ thiết thực việc triển khai Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045.

Thứ ba, Việt Nam đã tích cực tham gia thúc đẩy đồng thuận ASEAN và phát huy vai trò của ASEAN đối với một số vấn đề phức tạp, trong đó có việc củng cố lập trường chung của ASEAN về Biển Đông tại các hội nghị cũng như trong các văn kiện của ASEAN và giữa ASEAN với các đối tác; đóng góp tích cực, có trách nhiệm trong tiến trình đàm phán Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông giữa ASEAN và Trung Quốc.

Thứ tư, Việt Nam đã sớm hoàn tất thủ tục phê chuẩn Hiệp định An ninh Dầu mỏ ASEAN (APSA), qua đó góp phần để Hiệp định sớm có hiệu lực và nâng cao khả năng ứng phó của khu vực trước các cú sốc về nguồn cung. Việt Nam cũng đóng góp vào việc triển khai Lưới điện ASEAN, bởi kết nối năng lượng là nền tảng cho chuyển đổi xanh và tăng trưởng bền vững của cả khu vực.

Sự tham dự của Thủ tướng Lê Minh Hưng ngay sau khi đảm nhiệm cương vị mới (tại Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 48) và Hội nghị Cấp cao ASEAN 49 lần này cho thấy Việt Nam tiếp tục coi trọng ASEAN, nhất quán với đường lối đối ngoại mà Đại hội Đảng đã đề ra: ASEAN có tầm quan trọng chiến lược, là một ưu tiên hàng đầu trong chính sách đối ngoại của Việt Nam.

Việc Thủ tướng trực tiếp dự Hội nghị, đồng thời gặp gỡ, trao đổi, cùng lãnh đạo các nước ASEAN, các đối tác khẳng định lại cam kết mạnh mẽ của Việt Nam đối với ASEAN, tiếp tục đóng góp thúc đẩy ASEAN phát triển, lớn mạnh, liên kết chặt chẽ với vai trò trung tâm được giữ vững. Các Hội nghị của ASEAN cũng là dịp để Thủ tướng cùng lãnh đạo các nước ASEAN, các đối tác của ASEAN xác định cơ hội thúc đẩy hợp tác thực chất, hiệu quả trên các lĩnh vực, đáp ứng thiết thực hơn nhu cầu tăng trưởng nhanh, phát triển bền vững của các quốc gia trong khu vực cũng như Việt Nam.

Trân trọng cảm ơn Đại sứ!