Việt Nam chủ động, trách nhiệm vì tương lai chung của ASEAN

Hội nghị có sự tham dự của lãnh đạo các nước ASEAN, các nước đối tác, Tổng Thư ký Liên hợp quốc cùng đại diện nhiều quốc gia và tổ chức quốc tế. Đây là chuỗi hội nghị cấp cao cuối cùng trong năm Chủ tịch ASEAN 2026 của Philippines, có ý nghĩa quan trọng trong việc đánh giá kết quả hợp tác, hoàn tất các ưu tiên trong năm và xác định định hướng phát triển tiếp theo của Hiệp hội.

Diễn ra trong bối cảnh tình hình thế giới tiếp tục biến động nhanh chóng, phức tạp, Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 49 được kỳ vọng sẽ tạo thêm động lực để các nước thành viên củng cố đoàn kết, nâng cao năng lực tự cường và thúc đẩy hợp tác thực chất.

Khẳng định cam kết với ASEAN

Trong đường lối đối ngoại của Việt Nam, ASEAN luôn giữ vị trí quan trọng, là một trong những ưu tiên hàng đầu và là khuôn khổ hợp tác đa phương gắn bó trực tiếp với môi trường hòa bình, ổn định và phát triển của đất nước.

Quan điểm nhất quán ấy tiếp tục được thể hiện qua sự tham gia đầy đủ, chủ động và có trách nhiệm của Việt Nam trong các cơ chế hợp tác của Hiệp hội, cũng như những đóng góp nhằm củng cố đoàn kết, phát huy vai trò trung tâm và nâng cao năng lực tự cường của ASEAN.

Tổng thống Philippines Ferdinand Romualdez Marcos Jr. đón Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng dự lễ khai mạc và phiên toàn thể Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 48 tại Cebu hồi tháng 5/2026. Ảnh: VGP

Theo Đại sứ Tôn Thị Ngọc Hương, Trưởng Phái đoàn đại diện thường trực Việt Nam tại ASEAN, sự tham dự của Thủ tướng Lê Minh Hưng ngay sau khi đảm nhiệm cương vị mới (tại Hội nghị Cấp cao ASEAN 48) và Hội nghị Cấp cao ASEAN 49 lần này cho thấy Việt Nam tiếp tục coi trọng ASEAN, nhất quán với đường lối đối ngoại mà Đại hội Đảng đã đề ra: ASEAN có tầm quan trọng chiến lược, là một ưu tiên hàng đầu trong chính sách đối ngoại của Việt Nam.

Theo chương trình dự kiến, tại các hội nghị, Thủ tướng Chính phủ sẽ có những bài phát biểu quan trọng, chia sẻ quan điểm của Việt Nam về các ưu tiên và định hướng phát triển của ASEAN, đồng thời đưa ra những đề xuất thiết thực nhằm thúc đẩy tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN. Trọng tâm là củng cố đoàn kết, nâng cao khả năng tự cường, tự chủ chiến lược và năng lực ứng phó chủ động của Hiệp hội trước những biến động của tình hình quốc tế.

Trên tinh thần đó, Việt Nam sẽ phối hợp chặt chẽ với nước Chủ tịch Philippines, các quốc gia thành viên và đối tác nhằm thúc đẩy hợp tác thực chất, hiệu quả, phù hợp với lợi ích chung của khu vực. Việt Nam cũng tiếp tục ủng hộ việc tăng cường liên kết kinh tế, kết nối khu vực, thúc đẩy chuyển đổi số, bảo đảm an ninh năng lượng, an ninh lương thực và ứng phó với các thách thức an ninh phi truyền thống.

Nhân dịp này, Thủ tướng Chính phủ sẽ có các cuộc tiếp xúc, gặp gỡ với Lãnh đạo các nước để thúc đẩy hợp tác song phương và trao đổi các vấn đề cùng quan tâm. Những hoạt động này góp phần tăng cường tin cậy chính trị, làm sâu sắc hơn quan hệ giữa Việt Nam với các đối tác, đồng thời bổ trợ cho những nỗ lực thúc đẩy hợp tác đa phương trong khuôn khổ ASEAN.

Củng cố đoàn kết, nâng cao năng lực tự cường

Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 49 diễn ra khi môi trường quốc tế đang đặt ra nhiều thách thức đan xen đối với hòa bình, an ninh và phát triển. Kinh tế toàn cầu đối mặt với những bất định từ xu hướng bảo hộ thương mại, các biện pháp thuế quan và tác động của xung đột.

Cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn gia tăng, nhất là trong lĩnh vực khoa học, công nghệ và chuỗi cung ứng. Cùng với đó, những vấn đề an ninh phi truyền thống như thiên tai, biến đổi khí hậu, an ninh năng lượng và tội phạm xuyên quốc gia tiếp tục tạo sức ép đối với các quốc gia.

Với chủ đề “Cùng chèo lái tới tương lai”, năm Chủ tịch ASEAN 2026 của Philippines nhấn mạnh yêu cầu phát huy sức mạnh tập thể, tăng cường phối hợp và thúc đẩy những giải pháp chung trước các thách thức. Theo Đại sứ Tôn Thị Ngọc Hương, Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 49 được kỳ vọng sẽ tiếp tục khẳng định vai trò và những giá trị nền tảng của Hiệp hội, tạo bước tiến trong hội nhập kinh tế số và tăng cường năng lực tự cường khu vực.

Thủ tướng Lê Minh Hưng chụp ảnh chung cùng lãnh đạo các nước thành viên ASEAN tại Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 48. Ảnh: VGP

Một trong những điểm nhấn đáng chú ý là kế hoạch ký kết Hiệp định khung ASEAN về Kinh tế số (DEFA), hướng tới thiết lập các quy tắc chung có tính ràng buộc pháp lý trong những lĩnh vực như thương mại số, dữ liệu xuyên biên giới, thanh toán điện tử, an ninh mạng và trí tuệ nhân tạo (AI).

Đây được xem là bước tiến quan trọng trong nỗ lực thúc đẩy hội nhập kinh tế số, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, tiếp cận thị trường khu vực. DEFA được kỳ vọng góp phần đưa quy mô kinh tế số ASEAN lên khoảng 2.000 tỷ USD vào năm 2030.

Song song với chuyển đổi số, bảo đảm an ninh năng lượng và an ninh lương thực cũng là những ưu tiên nổi bật. ASEAN đang thúc đẩy hiện thực hóa Lưới điện ASEAN (APG), triển khai Hiệp định An ninh Dầu mỏ ASEAN (APSA), nghiên cứu khả năng hình thành kho dự trữ nhiên liệu khu vực và đa dạng hóa Quỹ dự trữ gạo khẩn cấp ASEAN+3 (APTERR).

Những bước đi này hướng tới nâng cao khả năng phối hợp giữa các quốc gia thành viên, hạn chế tác động của nguy cơ gián đoạn nguồn cung và tăng cường năng lực ứng phó chung khi xảy ra khủng hoảng.

Theo chương trình nghị sự dự kiến, các hội nghị lần này sẽ thông qua khoảng 33 văn kiện, trong đó có các tuyên bố chuyên ngành của ASEAN về quản lý thương mại chiến lược nhằm bảo đảm thương mại khu vực an toàn, thúc đẩy tăng trưởng MSME dựa trên trí tuệ nhân tạo, nâng cao tự cường và an ninh nguồn cung dầu khu vực, nâng cao vai trò của cơ quan thực thi pháp luật ASEAN trong sẵn sàng ứng phó và cứu trợ thảm hoạ khẩn cấp (sáng kiến của Việt Nam)… cũng như các tuyên bố với các đối tác +1, ASEAN+3 và Cấp cao Đông Á (EAS).