Đại tướng Lương Tam Quang giải trình về việc 'thu hẹp hình phạt tử hình'

Bộ trưởng Lương Tam Quang giải trình trước Quốc hội (Ảnh: Quang Vinh)

Chưa có căn cứ thuyết phục tử hình có tác dụng ngăn chặn tội phạm ma túy cao hơn tù chung thân

Phát biểu tại phiên họp, đại biểu Quốc hội Huỳnh Ngọc Liêm (Đoàn Lâm Đồng) cho rằng, dù quy định của pháp luật đã quy định những hình phạt rất nghiêm khắc đối với tội phạm ma túy, nhưng thời gian vừa qua diễn biến hết sức phức tạp. Quy mô ngày càng lớn, tính chất ngày càng tinh vi, xảo quyệt. Chỉ tính riêng trong năm 2025, lực lượng chức năng đã đấu tranh với gần 22.000 vụ, bắt giữ 44.000 đối tượng và thu giữ đến gần 300 kilôgam heroin. Những con số này đã đặt ra một vấn đề cần phải nhìn thẳng, đó là: hình phạt nặng hơn không đồng nghĩa với tội phạm sẽ giảm đi.

“Mục tiêu cuối cùng của chính sách hình sự cũng không phải làm cho hình phạt ngày càng nặng hơn, mà làm cho tội phạm giảm, xã hội an toàn hơn và việc thực thi pháp luật hiệu quả hơn”, ông Liêm nhìn nhận và nêu vấn đề căn cứ vào quan điểm, chủ trương của Đảng và Nhà nước ta về thu hẹp phạm vi điều luật quy định về hình phạt tử hình trong Bộ luật Hình sự và giảm hình phạt tử hình trên thực tế. Đây là hướng đáp ứng yêu cầu của nhà nước pháp quyền văn minh.

Bên cạnh đó, theo ông Liêm, đối với tội phạm ma túy, đến nay chưa có căn cứ thuyết phục cho thấy rằng tử hình có tác dụng ngăn chặn tội phạm ma túy cao hơn tù chung thân. Việc bỏ hình phạt tử hình đối với tội mua bán trái phép chất ma túy và giữ hình phạt tử hình đối với tội sản xuất ma túy, một mặt phù hợp với thực tiễn áp dụng pháp luật đối với loại tội phạm này; mặt khác phân hóa về tính chất, mức độ nguy hiểm, mặt chủ quan của đối tượng phạm tội giữa tội mua bán trái phép chất ma túy với tội sản xuất trái phép chất ma túy.

Đối với tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi, ông Liêm cũng cho hay dựa trên 3 căn cứ về quan điểm chỉ đạo của Đảng, lộ trình thu hẹp tội tử hình trong Bộ luật Hình sự qua các thời kỳ, các điều ước, công ước quốc tế. Trong thực tiễn, việc hiếp dâm người dưới 16 tuổi nếu dẫn đến chết người thì sẽ thuộc vào hai trường hợp: Một là, nếu nạn nhân chết do hành vi hiếp dâm của đối tượng trực tiếp gây ra thì có thể bị xử tử hình về tội giết người nếu đủ yếu tố cấu thành tội phạm. Hai là, nếu nạn nhân tự tử, chết xuất phát từ hành vi hiếp dâm, thì trong trường hợp này việc nạn nhân chết nằm ngoài mục đích của người phạm tội. Do đó áp dụng hình phạt tử hình đối với người phạm tội là quá nghiêm khắc.

Bỏ hình phạt tử hình đối với tội mua bán ma tuý: Tạo điều kiện thuận lợi cho đấu tranh phòng chống tội phạm

Giải trình trước ý kiến đại biểu Quốc hội nêu về vấn đề thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình, Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang cho biết, các đại biểu Quốc hội đều cơ bản nhất trí với chủ trương thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình trong dự thảo Bộ luật. Tuy nhiên, một số ý kiến đại biểu đề nghị cân nhắc, đánh giá về việc thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình ở một số tội danh cụ thể.

Theo Bộ trưởng Lương Tam Quang, việc tiếp tục thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình nhằm thể chế hóa chủ trương nhất quán của Đảng về cải cách tư pháp, giảm hình phạt tử hình và hạn chế áp dụng hình phạt này trên thực tế; đồng thời phù hợp với xu hướng tiến bộ và hội nhập của pháp luật hình sự. Đây là chính sách được thực hiện có lộ trình qua nhiều lần sửa đổi Bộ luật Hình sự. Từ năm 1985 đến nay, đã giảm tử hình từ 44 tội danh xuống còn 10 tội danh tại Bộ luật hiện hành.

Đối với tội mua bán trái phép chất ma túy, Bộ trưởng Lương Tam Quang cho hay, mặc dù đây là loại tội phạm đặc biệt nguy hiểm. Tuy nhiên, từ thực tiễn đấu tranh với loại tội phạm này cho thấy, nhiều đối tượng phạm tội chưa nhận thức đầy đủ pháp luật, bị lôi kéo, dụ dỗ, thậm chí là lừa gạt, ép buộc. Những đối tượng này vẫn có thể cảm hóa, giáo dục và lập công chuộc tội. Do vậy, áp dụng hình phạt nghiêm khắc nhất là tử hình đối với họ là chưa thực sự. Thực tiễn đấu tranh quy định những hình phạt với những đối tượng này là đang đánh “khúc giữa”. Do vậy đấu tranh với đường dây, đấu tranh từ nơi xuất phát sang các đường dây. Đối với những tội danh này trong thực tiễn đề nghị sẽ giảm hình phạt tử hình.

“Thực tiễn nhiều đối tượng do nhận thức được hệ quả tất yếu là hình phạt tử hình nên chống đối đến cùng, sẵn sàng sử dụng vũ khí để tấn công lực lượng chức năng. Vì nếu đối mặt với bản án tử hình, các đối tượng sẽ chống đối quyết liệt. Nếu được Quốc hội thông qua, đối tượng sẽ không chống đối, tìm kiếm cơ hội sống và tạo điều kiện thuận lợi cho đấu tranh với loại tội phạm này. Chúng ta không phải xử lý một đối tượng, mà phải xử lý tận gốc rễ của vấn đề của đối tượng. Phải xử lý đường dây, xử lý từ nơi xuất phát. Do vậy thu hẹp phạm vi áp dụng án tử hình đối với tội mua bán trái phép chất ma túy”, Bộ trưởng Lương Tam Quang cho hay.

Về tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi, theo Bộ trưởng Lương Tam Quang, đây là loại tội phạm đặc biệt nghiêm trọng, xâm phạm đến thể chất, tinh thần, danh dự, nhân phẩm của người dưới 16 tuổi, cần phải được xử lý nghiêm khắc. Tuy nhiên, xét trên tính tương quan về hình phạt đối với các tội khác còn hình phạt tử hình, đặc biệt là tội giết người, việc bỏ hình phạt tử hình ở tội này là phù hợp.

Trong thực tế, nếu hành vi hiếp dâm người dưới 16 tuổi là nguyên nhân trực tiếp làm nạn nhân chết thì có thể sẽ bị xử tử hình về tội giết người nếu đủ yếu tố cấu thành. Trong các trường hợp phạm tội cụ thể việc áp dụng phạt tù chung thân vẫn bảo đảm tính nghiêm khắc, răn đe đối với loại tội phạm này.