Đăk Hà vun bồi giá trị cho hạt cà phê vươn tầm

Ở nhiều vùng trồng cà phê, nông dân vẫn quen với tư duy “được mùa, được giá”. Nhưng khi thị trường ngày càng khắt khe, chất lượng thôi chưa đủ để tạo nên lợi thế cạnh tranh. Để giúp một hạt cà phê có giá trị cao hơn nằm ở câu chuyện phía sau: nguồn gốc xuất xứ, thương hiệu, quy trình sản xuất và khả năng được thị trường nhận diện.

Từ hạt cà phê đến thương hiệu vùng đất

Đó cũng là hướng đi mà xã Đăk Hà (tỉnh Quảng Ngãi) đang theo đuổi. Thay vì chỉ tập trung nâng năng suất, địa phương từng bước xây dựng giá trị cho hạt cà phê thông qua chỉ dẫn địa lý, nhãn hiệu, sản phẩm OCOP và chuỗi liên kết sản xuất bền vững. Đây không chỉ là giải pháp nâng cao thu nhập cho người trồng mà còn là cách để khẳng định vị thế của cà phê Đăk Hà trên thị trường.

Người nông dân Đăk Hà thu hái cà phê chín đỏ theo quy trình canh tác bền vững, góp phần nâng cao chất lượng và giá trị “Cà phê Đăk Hà” gắn với chỉ dẫn địa lý.

Ông Phạm Xuân Bé, Giám đốc HTX Nông nghiệp Dịch vụ Thế hệ mới Đăk Mar, cho rằng việc gìn giữ uy tín của chỉ dẫn địa lý “Cà phê Đăk Hà” mang lại lợi ích trực tiếp cho người sản xuất. Khi sản phẩm được khách hàng tin tưởng, việc tiêu thụ và xuất khẩu thuận lợi hơn, giá bán cũng cao hơn, qua đó tạo thêm lợi nhuận cho doanh nghiệp và nông dân.

Nhận thức rõ điều này, HTX đã chủ động liên kết với các doanh nghiệp xây dựng vùng nguyên liệu cà phê bền vững rộng khoảng 600ha. Toàn bộ sản phẩm được doanh nghiệp bao tiêu, giúp người dân yên tâm đầu tư sản xuất. Bên cạnh cà phê nhân, HTX còn phát triển các dòng cà phê hạt và cà phê bột nguyên chất đạt chứng nhận OCOP 4 sao, từng bước mở rộng thị trường tiêu thụ.

Theo ông Bé, để có được những sản phẩm mang thương hiệu Đăk Hà, các thành viên phải tuân thủ quy trình sản xuất nghiêm ngặt. Từ ghi chép nhật ký canh tác, sử dụng chủ yếu phân bón hữu cơ, thuốc bảo vệ thực vật theo quy định đến kiểm nghiệm đất, nước và hạt cà phê đều được thực hiện đầy đủ. Những yêu cầu đó không chỉ đáp ứng tiêu chuẩn an toàn thực phẩm mà còn góp phần bảo vệ uy tín của sản phẩm mang chỉ dẫn địa lý.

Thực tế cho thấy, giá trị của một thương hiệu không được tạo nên từ một mùa vụ mà được bồi đắp qua nhiều năm bằng chất lượng ổn định và sự tin cậy của thị trường. Với cà phê Đăk Hà, đó cũng là nền tảng để hạt cà phê không chỉ bán bằng sản lượng mà còn bằng giá trị của chính vùng đất đã tạo nên nó.

Đồng hành từ đăng ký đến khai thác giá trị

Để một thương hiệu nông sản tạo được chỗ đứng trên thị trường, việc được bảo hộ chỉ là bước khởi đầu. Điều quan trọng hơn là làm sao để những giá trị đó được quản lý, khai thác và chuyển hóa thành lợi thế cạnh tranh.

Đó cũng là hướng đi của các chính sách hỗ trợ về sở hữu trí tuệ trong thời gian qua. Thay vì chỉ dừng ở đăng ký nhãn hiệu và chỉ dẫn địa lý, Nhà nước đang mở rộng hỗ trợ phát triển, khai thác và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ đối với HTX, sản phẩm OCOP và các sản phẩm đặc trưng địa phương.

Với nhiều HTX, đó là nguồn lực quan trọng, bởi phần lớn các đơn vị còn hạn chế về tài chính, nhân lực và kinh nghiệm xây dựng thương hiệu. Nếu chỉ tự thân vận động, việc đăng ký bảo hộ, thiết kế hệ thống nhận diện, quản lý chất lượng hay quảng bá sản phẩm sẽ gặp không ít khó khăn.

Tại Đăk Hà, các chính sách hỗ trợ được triển khai khá đồng bộ thông qua sự phối hợp giữa chính quyền địa phương, cơ quan chuyên môn và doanh nghiệp. Không chỉ hỗ trợ kỹ thuật sản xuất, địa phương còn đồng hành cùng HTX trong xây dựng thương hiệu, hoàn thiện quy trình quản lý chất lượng và kết nối tiêu thụ sản phẩm.

Ngay từ khi thành lập, HTX Nông nghiệp Dịch vụ Thế hệ mới Đăk Mar đã nhận được sự hỗ trợ của chính quyền địa phương và Tổ khuyến nông cộng đồng xã.

Ngoài hướng dẫn kỹ thuật, HTX còn phối hợp với Công ty TNHH Vĩnh Hiệp tổ chức 5 lớp tập huấn sản xuất cà phê theo Bộ quy tắc chung cho cộng đồng cà phê (4C), thu hút 99 thành viên HTX và 870 hộ nông dân liên kết tham gia. Các hộ cũng được hỗ trợ hoàn thiện hồ sơ để được cấp chứng nhận 4C.

Không dừng ở đó, Tổ khuyến nông cộng đồng còn hỗ trợ HTX xây dựng kế hoạch sản xuất, ban hành quy chế hoạt động, quy chế quản lý, đào tạo kỹ thuật và phát triển thương hiệu.

Nhờ vậy, vùng nguyên liệu 600ha của HTX từng bước được chuẩn hóa, trong đó hơn 205ha đạt chứng nhận 4C. Từ 3 năm trước, HTX đã cung ứng khoảng 500 tấn cà phê nhân đạt tiêu chuẩn cho doanh nghiệp liên kết, đồng thời chế biến khoảng 30 tấn cà phê thành phẩm đạt chuẩn OCOP 4 sao.

Ông Phạm Xuân Bé cho biết điều HTX nhận được không chỉ là những lớp tập huấn hay chứng nhận chất lượng, mà còn là sự thay đổi trong tư duy phát triển. Thay vì chỉ bán cà phê nhân, HTX từng bước đầu tư chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

“Khi sản phẩm có thương hiệu, có truy xuất nguồn gốc và được thị trường nhận diện, giá trị gia tăng cũng được giữ lại nhiều hơn cho người sản xuất”, ông Bé nói.

Đó cũng là định hướng của các chính sách hỗ trợ hiện nay. Không chỉ giúp xác lập quyền sở hữu trí tuệ, các địa phương còn hỗ trợ HTX và chủ thể OCOP khai thác hiệu quả tài sản trí tuệ để nâng cao giá trị sản phẩm và sức cạnh tranh trên thị trường.

Khi quyền sở hữu trí tuệ gắn với chất lượng sản phẩm và chuỗi giá trị, thương hiệu địa phương sẽ không chỉ được bảo vệ mà còn trở thành động lực nâng cao thu nhập cho người dân và phát triển kinh tế nông thôn.

Hướng tới chuỗi giá trị cà phê bền vững

Theo lãnh đạo UBND xã Đăk Hà, địa phương xác định xây dựng thương hiệu cà phê là nhiệm vụ lâu dài để nâng cao thu nhập cho người dân. Cùng với phát triển vùng nguyên liệu, xã sẽ tiếp tục hỗ trợ doanh nghiệp, HTX tiếp cận chính sách về vốn, khoa học - công nghệ và đầu tư chế biến sâu.

Với sản phẩm cà phê OCOP 4 sao, HTX Nông nghiệp Dịch vụ Thế hệ mới Đăk Mar đang từng bước xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Giai đoạn 2025-2030, Đăk Hà đặt mục tiêu duy trì khoảng 3.700-3.800ha cà phê, đồng thời mở rộng vùng nguyên liệu đạt các tiêu chuẩn trong nước và quốc tế. Địa phương cũng sẽ nâng tỷ lệ sử dụng phân bón hữu cơ, áp dụng tưới tiết kiệm và thu hái quả chín nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm.

Cùng với đó, Đăk Hà phấn đấu phát triển thêm các cơ sở chế biến, có nhiều sản phẩm OCOP chất lượng cao và từng bước đưa cà phê xuất khẩu trực tiếp ra thị trường quốc tế.

Song song với đó, xã khuyến khích hình thành chuỗi liên kết giữa Nhà nước, nhà nông, doanh nghiệp và nhà khoa học nhằm phát triển sản xuất, chế biến và tiêu thụ cà phê theo chuỗi giá trị.

Địa phương hỗ trợ HTX, doanh nghiệp đẩy mạnh chuyển đổi số, quảng bá sản phẩm gắn với truy xuất nguồn gốc và chỉ dẫn địa lý “Cà phê Đăk Hà”. Qua đó, góp phần nâng cao giá trị thương hiệu và sức cạnh tranh trên thị trường.

Từ một vùng chuyên canh, Đăk Hà đang từng bước phát triển ngành cà phê theo chuỗi giá trị, lấy thương hiệu làm nền tảng và chất lượng làm cốt lõi. Với sự đồng hành của các chính sách hỗ trợ cùng nỗ lực của doanh nghiệp, HTX và người dân, hạt cà phê không chỉ được bảo vệ và nâng tầm giá trị thương hiệu.

Đó cũng là nền tảng để cà phê Đăk Hà chinh phục những thị trường có giá trị cao hơn, góp phần tạo động lực phát triển bền vững cho kinh tế địa phương.