Đảm bảo điện cho tăng trưởng 2 con số

Nguồn điện ổn định là nền tảng cho mọi hoạt động kinh tế. Ảnh: MOIT.

Thống kê cho biết công suất cực đại toàn hệ thống đạt kỷ lục 58.500MW trong đợt nắng nóng cao điểm cuối tháng 6; riêng miền Bắc đạt 30.200MW, với tốc độ tăng trưởng phụ tải đỉnh hơn 14,4%. 

Tính toán của Công ty Vận hành hệ thống điện và Thị trường điện quốc gia (NSMO), nếu duy trì đà tăng hiện nay, công suất đỉnh toàn quốc đến năm 2030 có thể tiệm cận 100.000-110.000 MW, gần gấp đôi hiện nay.

Theo ông Nguyễn Quốc Trung - Phó Tổng giám đốc NSMO, miền Bắc là khu vực chịu áp lực cung ứng điện lớn nhất do nguồn phát nội tại triển khai chậm, trong khi các đường dây truyền tải 500kV liên miền đã tiệm cận giới hạn vận hành. Đáng chú ý, phụ tải miền Bắc rất nhạy cảm với nhiệt độ và đỉnh tiêu thụ thường rơi vào khoảng 21-23 giờ, khi điện mặt trời không còn phát điện.

Trong khi đó, bài toán bổ sung nguồn điện cũng không đơn giản. Để đáp ứng mục tiêu quy hoạch, tổng công suất lắp đặt toàn hệ thống đến năm 2030 cần đạt khoảng 180.000-220.000MW, đồng nghĩa phải bổ sung gần 90.000MW nguồn điện mới cùng hệ thống truyền tải đồng bộ. Nhiều dự án điện khí LNG và nhiệt điện quy mô lớn vẫn đối mặt nguy cơ chậm tiến độ do vướng cơ chế đầu tư, hợp đồng mua bán điện và thu xếp vốn.

Tính đến ngày 22/6, hệ thống điện cả nước có 93.839MW công suất đặt, trong đó 91.707MW đã vận hành thương mại. Như vậy, trong chưa đầy 5 năm, hệ thống cần bổ sung khoảng 90.000MW công suất đặt nguồn điện, tương đương gần gấp đôi quy mô hiện nay.

Bên cạnh đó, tỷ trọng điện gió, điện mặt trời ngày càng tăng cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về khả năng điều độ, dự báo và lưu trữ. Các nguồn điện tái tạo phụ thuộc vào thời tiết và không cung cấp quán tính tự nhiên tương tự các tổ máy nhiệt điện, thủy điện truyền thống. Vì vậy, nếu thiếu các hệ thống lưu trữ và giải pháp điều hành phù hợp, khả năng ổn định của hệ thống khi tỷ trọng nguồn điện biến đổi tăng cao sẽ chịu nhiều sức ép.

Ông Bùi Quốc Hùng - Phó Cục trưởng Cục Điện lực (Bộ Công thương) cho biết, Bộ Công thương đang rà soát, điều chỉnh cơ cấu nguồn điện giữa các vùng miền, đẩy nhanh việc ban hành khung giá phát điện cho năng lượng tái tạo năm 2026 và hoàn thiện cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA). Mục tiêu là tạo hành lang pháp lý minh bạch, qua đó thu hút thêm nguồn lực xã hội đầu tư vào ngành điện.

Theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, nhu cầu tiêu thụ điện năng dự báo tiếp tục tăng trưởng ở mức 10,5% đến 12,9%/năm.

Song song với tăng nguồn và phát triển lưới, quản lý phía cầu và tiết kiệm điện được xác định là giải pháp có hiệu quả nhanh. Các chuyên gia cho rằng cần thúc đẩy điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ kết hợp lưu trữ; điều chỉnh biểu giá điện theo giờ cao điểm sát hơn với thực tế vận hành; khuyến khích doanh nghiệp đổi mới công nghệ và dịch chuyển phụ tải.

Theo ông Đặng Nguyễn Ngữ - Tổng Giám đốc Schneider Electric Việt Nam và Campuchia, nguồn điện ổn định là nền tảng cho mọi hoạt động kinh tế, là hạ tầng cốt lõi để đảm bảo cho sản xuất không bị gián đoạn. Một gián đoạn nhỏ sẽ gây ra tổn thất rất lớn cho những ngành thâm dụng năng lượng như ngành về trung tâm dữ liệu, công nghiệp nặng, mỏ, ngành khai thác hoặc là ngành sản xuất thực phẩm.

Đặc biệt, Việt Nam đang nổi lên như một trung tâm sản xuất toàn cầu cho ngành điện tử và bán dẫn. Với nhiều tập đoàn lớn đầu tư ở Việt Nam, bất cứ một sự gián đoạn nào về nguồn cung năng lượng đều gây ra hậu quả rất lớn trong những ngành này.

Đối với mỗi hộ gia đình và doanh nghiệp, hiệu quả kinh tế luôn là yếu tố quan trọng. Tuy nhiên, cần thấy rằng mỗi kWh điện tiết kiệm được không chỉ giúp giảm chi phí cho người sử dụng mà còn làm giảm chi phí chung của toàn xã hội.

Hiện nay, đơn vị vận hành hệ thống điện phải huy động các nguồn điện theo thứ tự từ chi phí thấp đến chi phí cao để đáp ứng nhu cầu phụ tải. Khi nhu cầu sử dụng điện tăng lên, hệ thống buộc phải huy động thêm các nguồn điện có giá thành cao hơn. Vì vậy, tiết kiệm điện sẽ góp phần hạn chế việc huy động các nguồn điện đắt đỏ, qua đó giảm chi phí vận hành chung của toàn hệ thống.