Thêm khó khăn cho các dự án điện mặt trời nổi

Khung giá phát điện “hụt hơi” với chi phí

Khung giá phát điện đối với điện mặt trời nổi có hệ thống lưu trữ đang được doanh nghiệp đề nghị rà soát trong bối cảnh chi phí đầu tư biến động, trong khi khung giá phát điện năm 2026 vẫn đang được cơ quan quản lý xây dựng và lấy ý kiến.

Dự án nhà máy điện mặt trời nổi trên hồ Thủy điện Đồng Nai 2. Ảnh: Trungnam group.

Theo Quyết định 988/QĐ-BCT ngày 10/4/2025 của Bộ Công thương, khung giá phát điện năm 2025 đối với điện mặt trời nổi có hệ thống pin lưu trữ lần lượt là khoảng 1.876 đồng/kWh tại miền Bắc, 1.487 đồng/kWh tại miền Trung và 1.367 đồng/kWh tại miền Nam.

Hiện Cục Điện lực (Bộ Công thương) đang lấy ý kiến rộng rãi về kết quả, thông số tính toán khung giá phát điện đối với loại hình nhà máy điện mặt trời và nhà máy điện gió năm 2026.

Khung giá năm 2025 được xác định trên cơ sở hệ thống lưu trữ có công suất tối thiểu bằng 10% công suất nhà máy, thời gian lưu trữ và phát điện hai giờ, cùng tỷ lệ sản lượng điện sạc vào hệ thống lưu trữ ở mức 5%.

Theo doanh nghiệp, các giả định này cần được xem xét lại khi chi phí thiết bị và đầu tư thực tế đã thay đổi.

Một trong những yếu tố có thể gây thêm áp lực lên chi phí đầu tư là việc Trung Quốc có thể thay đổi chính sách hoàn thuế xuất khẩu đối với các sản phẩm quang điện và pin, đặc biệt là chính sách hoàn thuế giá trị gia tăng đối với sản phẩm quang điện và tỷ lệ hoàn thuế VAT với sản phẩm pin.

Trong khi tấm pin PV, inverter, trạm hợp bộ, hệ thống pin lưu trữ và phao nổi của các dự án điện mặt trời nổi chủ yếu được nhập khẩu từ Trung Quốc, thay đổi chính sách thuế này có thể làm gia tăng chi phí thiết bị và tổng mức đầu tư của dự án.

Từ đó, bài toán tài chính của dự án trở nên khó khăn hơn khi nhà đầu tư phải đồng thời xác định giá bán điện, tổng mức đầu tư, chi phí vốn và phương án huy động vốn.

Theo phản ánh của Công ty CP Điện mặt trời Ialy Gia Lai, đến nay chưa có dự án điện mặt trời nổi nào trong Quy hoạch điện VIII điều chỉnh có thể triển khai theo tiến độ do vướng mắc về khung giá. Nhà đầu tư khó hoàn thiện phương án tài chính, thu xếp vốn và lựa chọn nhà thầu khi hiệu quả kinh tế chưa được xác định rõ.

Trong khi đó, quy mô điện mặt trời nổi được xác định trong Quy hoạch điện VIII điều chỉnh là khoảng 8,4GW đến năm 2030 và thêm 8,6GW trong giai đoạn 2031–2035.

Như vậy, khoảng cách giữa quy mô quy hoạch và khả năng triển khai thực tế đứng trước đòi hỏi cập nhật lại các giả định đầu vào của khung giá.

Công ty CP Điện mặt trời Ialy Gia Lai đề nghị rà soát, tính toán và ban hành lại khung giá phát điện năm 2026 đối với điện mặt trời nổi có hệ thống lưu trữ trên cơ sở chi phí đầu tư và giá thiết bị thực tế.

Doanh nghiệp cũng đề xuất tách riêng, minh bạch chi phí hệ thống lưu trữ trong cấu phần giá điện, đồng thời bổ sung cơ chế điều chỉnh bất thường khi chi phí đầu vào biến động vượt một ngưỡng nhất định.

Không chỉ điện mặt trời nổi, chi phí hệ thống lưu trữ cũng đang được đặt vấn đề khi các địa phương tham gia góp ý cho khung giá phát điện năm 2026 đối với điện mặt trời và điện gió.

Trong góp ý gửi cơ quan chức năng, Sở Công thương Lâm Đồng cho rằng chi phí hệ thống pin lưu trữ đang được tính toán chưa phản ánh đầy đủ chi phí trong suốt vòng đời dự án.

Theo các phương án do EVN xây dựng, giá điện đối với điện mặt trời mặt đất kết hợp hệ thống lưu trữ tại Lâm Đồng dao động từ khoảng 1.104,4 đồng đến gần 1.550 đồng/kWh, tùy phương án.

Trong khi đó, phần giá tăng thêm dành cho hệ thống lưu trữ chỉ khoảng 92–120 đồng/kWh tại khu vực miền Nam và 130–167 đồng/kWh tại miền Trung.

Sở Công thương Lâm Đồng đề nghị rà soát lại các mức giá này trên cơ sở tính đủ chi phí vòng đời của hệ thống pin, bao gồm suy giảm dung lượng, thay thế mô-đun, tổn hao hiệu suất, chi phí bảo trì và chi phí vốn.

Một vấn đề khác là chi phí đầu tư hệ thống lưu trữ được sử dụng trong tính toán.

Theo đó, mức chi phí khoảng 6,36 triệu đồng/kW được tham chiếu từ dữ liệu của Trung Quốc chưa làm rõ đã bao gồm đầy đủ các cấu phần như PCS, container, hệ thống giám sát và điều khiển, máy biến áp, đường dây đấu nối, vận chuyển, bảo hành, đất đai và dự phòng hay chưa.

Đây là yếu tố đáng lưu ý khi chi phí thực tế của dự án tại Việt Nam còn chịu tác động của lãi suất và các khoản chi phí liên quan đến triển khai dự án.

Sở Công thương Lâm Đồng dẫn mức chi phí đầu tư hệ thống lưu trữ bình quân toàn cầu khoảng 7,9 triệu đồng/kW, đồng thời cho rằng việc áp dụng mức chi phí thấp hơn cần tính đến điều kiện tài chính tại Việt Nam.

Theo cơ quan này, lãi suất vay thương mại trong nước có thể ở mức 11–13%/năm, cao hơn đáng kể so với mức 3–5% tại một số thị trường phát triển. Do đó, mức đầu tư và giá điện dành cho hệ thống lưu trữ cần được tính toán lại để bảo đảm khả năng hoàn vốn và trả nợ.

Sở Công thương Lâm Đồng đề xuất tăng mức chi phí đầu tư tối thiểu đối với hệ thống lưu trữ hai giờ, cập nhật tỷ giá năm 2026 và tăng mức giá điện cho phần sạc, xả của hệ thống lưu trữ khoảng 15–20%.

Những đề xuất này cho thấy bài toán của điện mặt trời đã mở rộng từ giá bán điện ra cách tính chi phí của hệ thống lưu trữ đi kèm.

Nhà đầu tư vẫn quan tâm

Dù bài toán giá điện và chi phí đầu tư còn nhiều điểm cần tháo gỡ, nhu cầu phát triển điện mặt trời trên mặt nước vẫn được thể hiện qua một số dự án đang được chuẩn bị.

Lễ khởi động Dự án Nhà máy điện mặt trời nổi KN Srêpốk 3. ẢNh: KN Holdings

Khoảng ba tháng trước, KN Holdings đã khởi động dự án Nhà máy điện mặt trời nổi KN Srêpốk 3 tại Đắk Lắk. Dự án có công suất 304MW, triển khai trên quy mô khoảng 354ha mặt nước hồ thủy điện Srêpốk 3.

Trường hợp này cho thấy hoạt động chuẩn bị đầu tư vẫn diễn ra đối với một số dự án, dù việc triển khai toàn diện còn phụ thuộc vào các thủ tục và điều kiện liên quan, trong đó có bài toán giá điện.

Quy hoạch điện VIII điều chỉnh cũng xác định hơn 20 dự án điện mặt trời nổi được phát triển và vận hành trong giai đoạn đến năm 2035.

Tại Lâm Đồng, Công ty CP Năng lượng XCE đang đề xuất phát triển bảy dự án điện mặt trời nổi tại các hồ thủy lợi Sông Luỹ, Cà Dây, Sông Quao, Suối Đá, Sông Móng, Sông Dinh và Núi Đất.

Các dự án này có tổng công suất đề xuất khoảng 1.125MW.

Điện mặt trời nổi tận dụng diện tích mặt nước thay vì đất liền, qua đó giảm áp lực sử dụng đất và trong một số trường hợp có thể hạn chế yêu cầu giải phóng mặt bằng so với dự án điện mặt trời trên mặt đất.

Theo giới thiệu, XCE được thành lập năm 2022 nhằm kế thừa mảng năng lượng tái tạo từ hệ sinh thái Xuân Cầu Holdings. Doanh nghiệp hiện sở hữu và vận hành 390MW điện mặt trời và điện gió.

Danh mục năng lượng tái tạo XCE đặt mục tiêu phát triển đến năm 2030 là 2GW, trong đó điện gió ngoài khơi chiếm 1GW; đến năm 2050 là hơn 12GW, trong đó điện gió ngoài khơi khoảng 10GW.

Ở cấp độ doanh nghiệp nhà nước, EVNGENCO1 đề xuất nghiên cứu ba dự án điện mặt trời nổi tại các hồ Đại Ninh, Hàm Thuận giai đoạn 1 và Đa Mi giai đoạn 2, với tổng vốn đầu tư khoảng 4.300 tỷ đồng.

Thực tế, những đề xuất từ các nhà đầu tư cho thấy dư địa phát triển điện mặt trời nổi vẫn còn lớn. Tuy nhiên, việc hoàn thiện khung giá và cập nhật các giả định về chi phí đầu tư sẽ là cơ sở quan trọng để các dự án điện mặt trời nổi có thể tiếp tục triển khai theo kế hoạch.