Đàm phán ba bên Mỹ - Nga - Ukraine:Bước đi dè dặt tới hòa bình

Các thành viên phái đoàn Mỹ, Nga và Ukraine tham dự vòng đàm phán ba bên tại Abu Dhabi (Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất). Ảnh: CGTN

Người đứng đầu Hội đồng An ninh và Quốc phòng Ukraine Rustem Umerov mô tả, các cuộc đàm phán là “thực chất và hiệu quả”, trong khi nhà đàm phán Nga Kirill Dmitriev nhận định, “mọi việc đang tiến triển theo hướng tốt đẹp và tích cực”. Tuy nhiên, những tín hiệu quan trọng nhất lại đến từ bên ngoài phòng đàm phán.

Theo thông tin từ Financial Times, Kiev đã đạt được thỏa thuận để nhận được sự bảo đảm an ninh từ Mỹ và châu Âu cho một giải pháp thời hậu chiến. Theo đó, các cường quốc châu Âu đã đồng ý can thiệp quân sự để bảo vệ Ukraine trong trường hợp "Nga vi phạm bất kỳ thỏa thuận ngừng bắn nào trong tương lai". Lực lượng Mỹ sẽ chỉ tham gia vào các cuộc xung đột sau 72 giờ, nếu những nỗ lực ban đầu nhằm ngăn chặn cuộc tấn công của Nga thất bại. Động thái này có thể mở đường cho một thỏa thuận mang lại cho Ukraine những bảo đảm an ninh đổi lấy việc "nhượng bộ" lãnh thổ cho Nga, bao gồm cả việc Mátxcơva hoàn toàn tiếp quản Donbas, khu vực mà Điện Kremlin coi là mục tiêu trọng yếu. Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky nhiều lần phản đối điều kiện này, tuy nhiên lại có 40% người Ukraine bày tỏ sự ủng hộ ý tưởng này trong một cuộc thăm dò gần đây.

“Tiến trình này diễn ra rất chậm, nhưng vẫn có chuyển biến”, nhà nghiên cứu Anatol Lieven thuộc Viện Quincy cho biết. Theo ông Anatol Lieven, tình hình hiện tại “tốt hơn rất nhiều” so với một năm trước. Những tiến triển rõ rệt trong các cuộc đàm phán trực tiếp cùng với sự tan băng trong quan hệ Mỹ - Nga có thể tạo thêm động lực cho Washington để khuyến khích Mátxcơva tham gia đàm phán. “Đòn bẩy” này có thể giúp Kiev vượt qua sự hoài nghi của Nga đối với việc chấp nhận các bảo đảm an ninh của phương Tây dành cho Ukraine.

Trong khi đó, Mỹ và Nga đã tận dụng thời gian ở Abu Dhabi để thúc đẩy một loạt vấn đề chiến lược mà các quan chức Mỹ trước đây chỉ hy vọng giải quyết sau khi đạt được thỏa thuận hòa bình ở Ukraine. Ngày 5-2, hai cường quốc lớn đã nhất trí thiết lập lại kênh đối thoại quân sự cấp cao mà họ đã bỏ dở trước khi Nga tiến hành chiến dịch quân sự đặc biệt tại Ukraine. Quyết định này “cung cấp phương tiện để tăng cường tính minh bạch và giảm leo thang” trong thời điểm khủng hoảng, quân đội Mỹ cho biết trong một tuyên bố.

Có lẽ đáng chú ý nhất trên phương diện này là Mátxcơva và Washington đang làm việc về một thỏa thuận kiểm soát vũ khí không chính thức sau khi Hiệp ước New START quy định giới hạn về số lượng đầu đạn hạt nhân mà mỗi quốc gia có thể triển khai, hết hạn trong tuần này. Theo truyền thông quốc tế, hai cường quốc đang theo đuổi một thỏa thuận không chính thức. Theo đó, mỗi bên tiếp tục tuân thủ các điều khoản của hiệp ước ngay cả sau khi nó hết hạn. Tổng thống Mỹ Donald Trump dường như cũng đã thuyết phục được những người hoài nghi thuộc đảng Cộng hòa.

Mặc dù nhiều nhà lập pháp đảng Cộng hòa đã bày tỏ sự ủng hộ việc áp đặt thêm các biện pháp trừng phạt đối với Nga, nhưng Quốc hội Mỹ đã tránh việc lên lịch bỏ phiếu để thông qua dự luật này. Việc hòa giải giữa Mỹ và Nga có thể là chìa khóa để đạt được một thỏa thuận cuối cùng. Ông Anatol Lieven nhận định: “Việc Mỹ nhượng bộ trong mối quan hệ là cách duy nhất để có thể khiến Nga từ bỏ những yêu sách cứng rắn hơn đối với Ukraine”.

Theo giới phân tích quốc tế, các cuộc đàm phán trực tiếp gần đây đã phá vỡ thời kỳ bế tắc ngoại giao kéo dài. Bởi nhiều tháng trước đó, Nga - Ukraine chỉ giới hạn ở các kênh song phương hoặc gián tiếp, với rất ít triển vọng về một cuộc đối thoại có sự tham gia của tất cả các bên chủ chốt. Cuộc gặp tại Abu Dhabi đã thiết lập lại một khuôn khổ chính thức, trong đó các vấn đề lãnh thổ, an ninh và chính trị được thảo luận một cách cởi mở hơn. Qua đó thể hiện thiện chí chung trong việc tiếp tục đối thoại, một điều kiện tiên quyết quan trọng cho bất kỳ giải pháp cuối cùng nào. Đồng thời cho thấy khả năng các bên sẵn sàng thảo luận trực tiếp về các thỏa thuận an ninh.

Nhiều nhà quan sát cho rằng, mặc dù các cuộc đàm phán là một bước tiến tích cực, nhưng bất kỳ thỏa thuận có ý nghĩa nào cũng sẽ đòi hỏi sự cân bằng thận trọng giữa chủ quyền lãnh thổ của Kiev với các yêu cầu của Mátxcơva, và một cơ chế để ngăn chặn sự leo thang xung đột.

Thùy Dương (Theo Responsible State Craft, Oil Price, Modern Diplomacy, Euronews)