Đàm phán Israel - Liban: Khó kỳ vọng đột phá khi 'nút thắt' Iran chưa được tháo gỡ

(Từ trái sang) Đại sứ Israel tại Mỹ Yechiel Leiter, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio, Đại sứ Mỹ tại Liban Michel Issa và Đại sứ Liban tại Mỹ Nada Hamadeh Moawad trong cuộc gặp ba bên tại Washington DC., ngày 14/4/2026. Ảnh: Đại sứ quán Israel tại Washington DC/TTXVN

Phát biểu sau cuộc họp tại Bộ Ngoại giao Mỹ, Ngoại trưởng Marco Rubio bày tỏ kỳ vọng các bên có thể tiến tới xây dựng một khuôn khổ hòa bình lâu dài. Theo đó, người dân Israel sẽ được đảm bảo an ninh, trong khi người dân Liban không chỉ có hòa bình mà còn có cơ hội phát triển kinh tế và thịnh vượng. Phía Israel cũng thể hiện sự lạc quan nhất định, cho rằng hai nước có lợi ích chung trong việc giải giáp lực lượng Hezbollah, từ đó tạo nền tảng cho một nền hòa bình bền vững.

Tuy nhiên, lập trường của Liban lại có sự khác biệt đáng kể. Chính phủ Liban nhấn mạnh mục tiêu trước mắt là đạt được một lệnh ngừng bắn nhằm chấm dứt các hoạt động quân sự của Israel trên lãnh thổ nước này. Tổng thống Joseph Aoun khẳng định rằng một thỏa thuận ngừng bắn là bước đi cần thiết, tạo tiền đề cho các cuộc đàm phán sâu rộng hơn trong tương lai.

Những khác biệt này được phản ánh rõ trong tuyên bố chung sau cuộc họp. Trong khi Liban nhấn mạnh yêu cầu cấp bách về chấm dứt xung đột, phía Israel và Mỹ lại tập trung vào vấn đề giải giáp Hezbollah cũng như "quyền tự vệ" của Israel. Điều này cho thấy sự khác biệt mang tính cốt lõi trong cách tiếp cận, nếu như Liban coi ngừng bắn là con đường dẫn tới hòa bình, thì Israel xem việc vô hiệu hóa Hezbollah là điều kiện tiên quyết.

Dù các bên đều khẳng định tiến trình đàm phán Israel - Liban là độc lập với các cuộc thương lượng giữa Mỹ và Iran, song trên thực tế, giới phân tích cho rằng hai vấn đề này có mối liên hệ chặt chẽ. Một số chuyên gia tại Beirut cho rằng việc tìm kiếm giải pháp bền vững cho Liban cần đặt trong bối cảnh tổng thể của khu vực, trong đó có vai trò và ảnh hưởng của Iran đối với các lực lượng chính trị - an ninh tại Liban, bao gồm Hezbollah.

Chính sự hỗ trợ này khiến mục tiêu giải giáp Hezbollah, điều mà Israel theo đuổi, gần như không khả thi trong bối cảnh hiện nay. Đồng thời, nó cũng làm suy yếu khả năng của Chính phủ Liban trong việc kiểm soát hoàn toàn tình hình an ninh trong nước. Trên thực tế, Beirut hiểu rõ rằng họ khó có thể buộc Israel chấm dứt các cuộc tấn công nhằm vào Hezbollah, nhất là khi lực lượng này vẫn tiến hành các đợt phóng rocket vào khu vực miền Bắc Israel.

Do đó, yêu cầu ngừng bắn của Liban không chỉ mang ý nghĩa an ninh mà còn mang tính chiến thuật trong đàm phán. Đây cũng là cách để chính phủ nước này tạo tính chính danh trong nước khi tham gia đối thoại với Israel, một vấn đề vốn gây nhiều tranh cãi trong nội bộ xã hội Liban.

Ở chiều ngược lại, Israel cũng nhận thức được những hạn chế của Chính phủ Liban. Việc Beirut khó có thể sử dụng biện pháp mạnh để đối đầu Hezbollah, do lo ngại nguy cơ bùng phát nội chiến, khiến Israel nhiều khả năng sẽ tiếp tục các hoạt động quân sự nhằm vào lực lượng này tại miền Nam Liban.

Trong bối cảnh đó, vai trò của Iran tiếp tục được xem là yếu tố quyết định. Nhiều kịch bản đã được đưa ra, bao gồm khả năng Mỹ gia tăng sức ép kinh tế hoặc triển khai các biện pháp cứng rắn hơn nhằm vào Tehran. Tuy nhiên, ngay cả những biện pháp này cũng chưa chắc có thể buộc Iran thay đổi lập trường, đặc biệt trong chiến lược hỗ trợ các nhóm vũ trang trong khu vực như Hezbollah hay Hamas.

Bên cạnh các tính toán địa chính trị, phản ứng từ dư luận khu vực cũng cho thấy nhiều góc nhìn trái chiều. Một số nhà báo Arập bày tỏ sự thận trọng nhưng lạc quan về tiến trình đối thoại, cho rằng đây có thể là bước khởi đầu cho một thỏa thuận hòa bình công bằng. Tuy nhiên, không ít ý kiến hoài nghi cho rằng Liban hiện không có nhiều “đòn bẩy” trong đàm phán, và vai trò của Iran mới là yếu tố mang tính quyết định.

Đáng chú ý, một số ý kiến công khai chỉ trích Hezbollah, cho rằng lực lượng này đã kéo Liban vào vòng xoáy xung đột kéo dài, làm suy yếu chủ quyền quốc gia và gây tổn hại nghiêm trọng đến ổn định nội bộ. Trong khi đó, lãnh đạo Hezbollah lại phản đối mạnh mẽ các cuộc đàm phán, cho rằng đây là bước đi mang tính “nhượng bộ” và không phản ánh sự đồng thuận trong nước.

Cuộc gặp tại Washington được đánh giá là cuộc tiếp xúc cấp cao nhất giữa Israel và Liban kể từ năm 1993, đánh dấu một bước tiến mang tính biểu tượng trong quan hệ giữa hai nước. Tuy nhiên, khi những khác biệt chiến lược vẫn chưa được thu hẹp, và đặc biệt khi “nút thắt Iran” chưa được tháo gỡ, triển vọng đạt được một thỏa thuận mang tính đột phá vẫn còn rất mong manh.