Đàm phán Mỹ - Iran: Chưa tìm được điểm cân bằng

Mặc dù hai bên đều nhận định tích cực về những tín hiệu ban đầu, đồng thời thống nhất tiếp tục duy trì đối thoại, song kết quả vòng đàm phán cho thấy, tiến trình ngoại giao vẫn chưa đạt được bước đột phá đáng kể nào do những bất đồng sâu sắc và thiếu lòng tin.

Phái đoàn đàm phán Iran tại Muscat (Oman). Ảnh: Mehrnews

Vòng đàm phán giữa Mỹ và Iran được tổ chức theo hình thức gián tiếp với vai trò trung gian của Oman. Nội dung đối thoại chủ yếu xoay quanh chương trình hạt nhân của Iran, một trong những vấn đề nhạy cảm nhất trong quan hệ song phương. Việc đại diện hai nước không gặp trực tiếp mà trao đổi thông qua nước chủ nhà Oman cho thấy mức độ thận trọng và sự khác biệt giữa Washington và Tehran vẫn còn rất lớn.

Washington tiếp tục duy trì quan điểm yêu cầu Iran hạn chế hoặc dỡ bỏ các hoạt động hạt nhân nhạy cảm, đặc biệt là làm giàu uranium ở mức cao, đồng thời kêu gọi tăng cường cơ chế giám sát quốc tế.

Bên cạnh đó, Mỹ cũng muốn tìm kiếm một khuôn khổ toàn diện hơn bao gồm cả việc hạn chế chương trình tên lửa đạn đạo của Tehran và chấm dứt sự hỗ trợ của nước này với các nhóm vũ trang trong khu vực.

Tuy nhiên, các yêu cầu này vấp phải sự phản đối mạnh mẽ của Iran, quốc gia vốn cho rằng, các biện pháp trừng phạt và sức ép từ Mỹ thời gian qua đã làm suy giảm lòng tin, gây khó khăn cho việc đạt được thỏa thuận toàn diện.

Trong khi đó, dù giới chức Iran đánh giá cuộc trao đổi vừa qua là “một khởi đầu tốt”, song Tehran khẳng định, chương trình tên lửa của nước này là vấn đề “không thể đàm phán”, đồng thời nhấn mạnh đối thoại chỉ nên tập trung vào hồ sơ hạt nhân. Quan điểm cứng rắn này phần nào phản ánh lập trường lâu nay của Iran, theo đó chương trình tên lửa là yếu tố then chốt để bảo đảm an ninh quốc gia và không chấp nhận các điều kiện ràng buộc từ bên ngoài.

Trên thực tế, sau khi Mỹ rút khỏi Kế hoạch hành động chung toàn diện (JCPOA) năm 2018, quan hệ Mỹ - Iran liên tục rơi vào trạng thái căng thẳng. Các lệnh trừng phạt kinh tế, hoạt động quân sự và xung đột lợi ích tại Trung Đông đã khiến nỗ lực khôi phục đối thoại gặp nhiều trở ngại.

Một trong những vấn đề mấu chốt là cơ chế nới lỏng trừng phạt kinh tế đối với Iran. Tehran nhiều lần nhấn mạnh việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt là điều kiện tiên quyết để nước này xem xét hạn chế chương trình hạt nhân.

Trong khi đó Mỹ cho rằng, Iran cần chứng minh việc tuân thủ các quy định quốc tế trước khi nhận được bất kỳ ưu đãi nào. Sự khác biệt trong cách tiếp cận này tiếp tục khiến hai bên khó tìm được điểm cân bằng và tiến trình thương lượng rơi vào thế giằng co.

Ngoài những bất đồng về nội dung, bối cảnh địa chính trị phức tạp cùng lập trường của Mỹ và Iran với các quốc gia trong khu vực như Israel, Saudi Arabia cũng tác động mạnh mẽ tới tiến trình đàm phán.

Bên cạnh đó, Trung Đông thời gian qua chứng kiến nhiều điểm nóng, từ xung đột vũ trang, cạnh tranh ảnh hưởng giữa các cường quốc đến các vấn đề an ninh năng lượng và hàng hải. Những yếu tố này khiến cả Mỹ và Iran đều phải tính toán thận trọng trong chiến lược đối ngoại, hạn chế khả năng nhượng bộ sâu rộng.

Đáng chú ý, ngay sau khi kết thúc đàm phán, Mỹ đã công bố các biện pháp trừng phạt mới nhắm vào 15 thực thể, 2 cá nhân và 14 tàu thuyền bị cáo buộc tham gia vận chuyển dầu mỏ và các sản phẩm hóa dầu của Iran. Washington cho rằng, những hoạt động này góp phần giúp Tehran duy trì nguồn thu để tài trợ cho các hoạt động bị coi là gây bất ổn tại khu vực và gia tăng sức ép trong nước.

Nhiều nhà quan sát nhận định, động thái của Mỹ là biểu hiện rõ nét của chiến lược kết hợp ngoại giao với sức ép kinh tế. Chính sách này từng được Washington áp dụng trong nhiều giai đoạn nhằm buộc Iran phải mở rộng phạm vi cam kết, không chỉ dừng ở vấn đề hạt nhân mà còn bao gồm các hoạt động quân sự và ảnh hưởng khu vực.

Tuy nhiên, một số chuyên gia cảnh báo rằng, cách tiếp cận này tiềm ẩn nhiều rủi ro. Nếu các biện pháp trừng phạt được siết chặt quá mức, Iran có thể phản ứng bằng việc đẩy mạnh chương trình hạt nhân hoặc gia tăng hoạt động thông qua các lực lượng đồng minh tại Trung Đông khiến quan hệ hai nước có nguy cơ rơi trở lại vòng xoáy đối đầu căng thẳng.

Trong bối cảnh thế giới đối mặt nhiều thách thức an ninh và kinh tế, cộng đồng quốc tế kỳ vọng các bên liên quan sẽ ưu tiên giải pháp đối thoại, giảm căng thẳng và thúc đẩy hợp tác nhằm bảo đảm ổn định khu vực và lợi ích chung của toàn cầu.

(Theo The Hill, Sky News)

Quỳnh Dương