Đàm phán Mỹ - Iran đổ vỡ sau 21 giờ bàn thảo: Liệu vòng tiếp theo có cơ hội thành công?

Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif (phải) trong cuộc gặp Phó Tổng thống Mỹ JD Vance ở Islamabad để dự cuộc đàm phán với đại diện Iran, ngày 11/4/2026. Ảnh: THX/TTXVN

Cuộc đàm phán ngừng bắn giữa Mỹ và Iran, diễn ra tại Islamabad (Pakistan) với nhiều kỳ vọng ban đầu, đã kết thúc trong im lặng, không đạt được bước tiến đáng kể nào. Tuy nhiên, Tổng thống Donald Trump gần đây cho biết các cuộc đối thoại có thể sớm được nối lại trong tuần này, làm dấy lên câu hỏi liệu vòng đàm phán tiếp theo có mang lại kết quả thực chất hay tiếp tục rơi vào bế tắc như trước.

Theo thông tin từ The New York Post, ông Trump tiết lộ một vòng đàm phán mới với Tehran có thể diễn ra tại Pakistan trong vài ngày tới. Trong bối cảnh đó, Israel và Liban cũng đã đồng ý nối lại đối thoại trực tiếp, cho thấy những chuyển động ngoại giao mới trong khu vực Trung Đông vốn đang căng thẳng.

21 giờ và bài toán không thể giải

Vòng đàm phán đầu tiên giữa Mỹ và Iran bị đánh giá là mang tính hình thức nhiều hơn thực chất. Nhiều dấu hiệu cho thấy Washington có thể chỉ đang tìm cách “câu giờ” trước các đòn đáp trả liên tiếp từ Tehran, thay vì thực sự hướng tới một giải pháp hòa giải lâu dài.

Trong bối cảnh thị trường toàn cầu vừa trải qua khoảng 40 ngày biến động mạnh, các hoạt động quân sự leo thang giữa Israel và lực lượng Hezbollah tại Liban, cùng với những tuyên bố cứng rắn từ Nhà Trắng, cuộc đàm phán tại Islamabad dường như bị cuốn vào vòng xoáy chính trị và truyền thông.

Đáng chú ý, việc cố gắng giải quyết sự thù địch kéo dài suốt 45 năm giữa hai quốc gia chỉ trong 21 giờ đàm phán bị nhiều chuyên gia xem là phi thực tế. Lịch sử cho thấy những xung đột kéo dài nhiều thập kỷ tại Trung Đông hiếm khi được giải quyết chỉ qua một vòng thương lượng.

Theo tờ The EurAsian Times, kể từ sau Cách mạng Hồi giáo 1979, quan hệ Mỹ - Iran luôn bị phủ bóng bởi đối đầu hạt nhân, các lệnh trừng phạt và cuộc chiến ủy nhiệm trong khu vực. Gần đây, chiến dịch quân sự mang tên Cơn Thịnh nộ khủng khiếp (Operation Epic Fury đã đẩy căng thẳng lên một nấc thang mới, khi Iran phải hứng chịu các đòn tấn công nhằm vào cơ sở hạ tầng và năng lực quân sự.

Đáp lại, Tehran đã triển khai các biện pháp trả đũa, làm gia tăng chi phí năng lượng và gây áp lực lên các quốc gia vùng Vịnh. Các cơ sở năng lượng - điểm yếu chiến lược của khu vực - trở thành mục tiêu trọng yếu trong các đòn phản công.

Khi đàm phán trở thành “sân khấu chính trị”

Một trong những nguyên nhân chính dẫn đến thất bại của vòng đàm phán đầu tiên là môi trường thiếu niềm tin. Trước khi bước vào bàn đàm phán, Mỹ không những đưa ra các tối hậu thư mà còn tiếp tục tăng cường hiện diện quân sự, khiến tiến trình ngoại giao mang tính ép buộc hơn là đối thoại.

Phái đoàn Mỹ, do Phó Tổng thống JD Vance dẫn đầu, đã đưa ra các yêu cầu cứng rắn như chấm dứt hoàn toàn hoạt động làm giàu uranium, tháo dỡ các cơ sở hạt nhân trọng yếu và chuyển toàn bộ uranium đã làm giàu ra nước ngoài. Những điều kiện này bị Iran coi là “quá mức” và “không thể chấp nhận”.

Trong khi đó, những phát ngôn gay gắt của Tổng thống Trump về eo biển Hormuz càng làm gia tăng căng thẳng, khiến triển vọng đạt được thỏa thuận trở nên mong manh hơn.

Cuộc gặp tại Islamabad thực chất mang nặng tính trình diễn chính trị hơn là một nỗ lực hòa giải nghiêm túc. Cả hai bên đều tận dụng đàm phán để phục vụ mục tiêu đối nội và định hình dư luận.

Iran yêu cầu một lệnh ngừng bắn song song tại Liban cũng như sự đảm bảo từ Mỹ trong việc kiềm chế các cuộc tấn công của Israel nhằm vào Hezbollah. Điều này giúp Tehran thể hiện việc tham gia đàm phán là một nhượng bộ chiến lược, thay vì dấu hiệu của sự yếu thế.

Sau khi đàm phán đổ vỡ, truyền thông Iran đồng loạt nhấn mạnh rằng Mỹ thiếu thiện chí và không sẵn sàng đối xử bình đẳng. Ngược lại, phía Mỹ lại cho rằng họ đã trao cơ hội cho Iran nhưng không được đáp lại.

Triển vọng vòng đàm phán mới: cơ hội hay lặp lại bế tắc?

Việc nối lại đàm phán đang mở ra một cơ hội mong manh, nhưng để đạt được kết quả thực chất, cả hai bên sẽ phải thay đổi cách tiếp cận.

Giới quan sát cho rằng Washington cần từ bỏ các “tối hậu thư” cứng nhắc, thay vào đó là cách tiếp cận linh hoạt và thực dụng hơn. Một tiến trình đàm phán hiệu quả đòi hỏi sự nhượng bộ hai chiều, cùng với sự tham gia của các chuyên gia ngoại giao giàu kinh nghiệm.

Về phía Iran, Tehran cũng phải giải quyết các mối quan ngại cốt lõi của Mỹ, bao gồm chương trình hạt nhân và mạng lưới ảnh hưởng trong khu vực. Tuy nhiên, điều này sẽ không dễ dàng khi vấn đề chủ quyền và an ninh quốc gia luôn là “lằn ranh đỏ” đối với nước này.

Thực tế cho thấy, cuộc đàm phán kéo dài 21 giờ tại Islamabad không thể giải quyết một cuộc đối đầu đã ăn sâu trong suốt gần nửa thế kỷ. Khi khoảng cách giữa hai bên vẫn còn quá lớn, mọi nỗ lực hòa giải nếu thiếu chuẩn bị kỹ lưỡng và thiện chí thực sự đều khó tránh khỏi thất bại.

Vòng đàm phán tiếp theo, nếu diễn ra, sẽ là phép thử quan trọng cho cả Washington lẫn Tehran: tiếp tục đối đầu trong vòng xoáy leo thang, hay tìm kiếm một lối thoát thực tế hơn cho một trong những xung đột phức tạp nhất thế giới hiện nay.