Đàm phán về eo biển Hormuz ra sao khi Mỹ, Iran cùng đưa ra các điều kiện mới

Quang cảnh eo biển Hormuz. Ảnh: THX/TTXVN phát

Mỹ và Iran đã đưa ra những yêu cầu mới trong các cuộc đàm phán về việc mở cửa trở lại eo biển Hormuz, làm dấy lên thêm những nghi ngờ về triển vọng đạt được một thỏa thuận rộng lớn hơn nhằm chấm dứt cuộc chiến đã kéo dài 5 tháng giữa hai nước.

Trong một tuyên bố đăng trên nền tảng mạng xã hội Truth Social ngày 10/8 Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết Iran hiện đang yêu cầu bồi thường, nhưng Tehran “chưa bao giờ đề cập” đến vấn đề này trong bất kỳ cuộc đàm phán hay cuộc gặp nào trước đây.

Nhà lãnh đạo Mỹ tuyên bố: “Tương tự, tôi cũng yêu cầu Iran phải bồi thường cho tất cả những người mà họ đã sát hại hoặc làm bị thương nghiêm trọng bằng các vụ đánh bom ven đường và trong nhiều cuộc xung đột… bao gồm gia đình của những người thiệt mạng trên tàu USS Cole, cũng như hàng nghìn người khác thiệt mạng trong chiến đấu”.

Tổng thống Trump cho rằng Iran cũng phải bồi thường cho gia đình của những người biểu tình đã thiệt mạng tại Iran trong 50 năm qua, cũng như gia đình của “52.000 người đã thiệt mạng trong 5 tháng vừa qua”.

Nhà lãnh đạo Mỹ nói thêm rằng ông đã chỉ thị cho các đại diện của mình đưa yêu cầu bồi thường này vào bất kỳ cuộc đàm phán nào với Iran trong tương lai.

Bên cạnh đó, Tổng thống Trump còn tuyên bố Iran phải chịu trách nhiệm về “những thiệt hại và thương vong” gây ra đối với người dân Liban, Syria, Yemen và Gaza.

Tuyên bố của Tổng thống Trump được đưa ra sau khi Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi nói rằng Mỹ phải bồi thường cho Iran vì vi phạm Bản ghi nhớ Islamabad thì eo biển Hormuz mới có thể được mở lại.

Trong bài đăng trên kênh Telegram cá nhân hôm 8/8, ông Araghchi cho biết Iran và Oman đang "rất gần" với việc đạt được một nghị định thư (protocol) mới về cơ chế quản lý và lưu thông qua eo biển Hormuz, đồng thời nhấn mạnh rằng quyết định mở lại eo biển Hormuz không chỉ phụ thuộc vào sự đồng thuận đạt được với Oman mà còn gắn với một số điều kiện khác.

Một trong những điều kiện đó, theo ông Araghchi, là Mỹ phải bồi thường cho Iran vì những gì Tehran cáo buộc là các hành vi vi phạm Bản ghi nhớ Islamabad ký từ xa vào ngày 17/6 bởi Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian và Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Cùng ngày, Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran, ông Mohammad Bagher Zolghadr, công khai nêu sáu điều kiện ‘không lùi bước’ về việc mở lại eo biển Hormuz.

Trong tuyên bố được Đài Truyền hình Quốc gia Iran (IRIB) đăng tải, ông Zolghadr cho rằng Mỹ phải "điều chỉnh hành vi", đồng thời đưa ra các yêu cầu sau đối với Washington, bao gồm:

Thứ nhất, chấm dứt mọi lời đe dọa nhằm vào Iran và những gì Tehran gọi là "các giá trị thiêng liêng" của nước này.

Thứ hai, chấm dứt vĩnh viễn mọi hành động quân sự nhằm vào Iran và các lực lượng đồng minh của Tehran trong khu vực.

Thứ ba, rút toàn bộ lực lượng hải quân và không quân Mỹ tham gia vào hoạt động mà Iran mô tả là phong tỏa nước này.

Thứ tư, bồi thường cho Iran những thiệt hại phát sinh trong cuộc xung đột gần đây.

Thứ năm, dỡ bỏ các lệnh trừng phạt của Mỹ đối với Iran.

Thứ sáu, giải phóng các tài sản bị phong tỏa của Iran ở nước ngoài.

Ông Zolghadr khẳng định: "Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao sẽ không lùi bước trước những yêu cầu này, dù là trong thời chiến hay trên bàn đàm phán”.

Hình ảnh từ vệ tinh Terra của NASA về eo biển Hormuz. Ảnh tư liêui: The Gulf News/TTXVN

Kênh Al Jazeera của Qatar ngày 11/8 cho rằng những diễn biến mới nhất cho thấy “khoảng cách giữa hai bên ngày càng lớn” và có nguy cơ khiến các cuộc đàm phán giữa Tehran và Oman về cơ chế quản lý eo biển trong tương lai trở nên phức tạp hơn, mặc dù trước đó cả Iran và Mỹ đều phát tín hiệu rằng họ muốn đạt được một thỏa thuận nhằm chấm dứt giao tranh.

Theo nghiên cứu viên cao cấp Negar Mortazavi tại Trung tâm Chính sách Quốc tế, lập trường đàm phán của Mỹ và Iran về eo biển Hormuz dường như đang trở nên cứng rắn hơn, làm gia tăng nghi ngờ về khả năng đạt được một đột phá ngoại giao hướng tới một thỏa thuận hòa bình rộng lớn hơn.

Bà Mortazavi nói: “Cả hai bên dường như đang đưa ra những yêu cầu tối đa trước khi bước vào các cuộc đàm phán nghiêm túc”

Theo bà Mortazavi, lập trường mới nhất của Mỹ đặc biệt nhạy cảm và những yêu cầu mới của Tổng thống Trump đặc biệt gây khó khăn bởi chúng đưa vào các vấn đề vượt ra ngoài phạm vi chấm dứt cuộc xung đột hiện nay.

Bà Mortazavi nhận định: “Nếu việc bồi thường liên quan đến các cuộc biểu tình và những sự kiện khác trong quá khứ trở thành một điều kiện thực sự của Mỹ để đạt được thỏa thuận, thay vì chỉ là một lập trường mặc cả, điều đó có thể khiến Tehran cực kỳ khó chấp nhận một thỏa thuận”.

Ở chiều ngược lại, bà Mortazavi cho rằng Tehran cũng đang tìm kiếm những bảo đảm đáng kể, không chỉ nhằm chấm dứt giao tranh mà còn để có được “những bảo đảm rằng xung đột sẽ không đơn giản bùng phát trở lại sau đó, cũng như những biện pháp hỗ trợ kinh tế sau chiến tranh”.

Trước đây, Tehran từng cho biết họ đã mất lòng tin vào các nhà đàm phán Mỹ bởi Washington đã ba lần tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào Iran trong lúc các cuộc đàm phán trước đó vẫn đang diễn ra.

Theo nhà phân tích chính trị Hossein Royvaran tại Tehran, kết cục của cuộc đối đầu tại eo biển Hormuz sẽ phụ thuộc vào việc bên nào có khả năng chịu đựng sức ép lâu hơn.

Ông Royvaran nói: “Hiện nay tồn tại một thế đối đầu như sau: đóng cửa eo biển đối đầu với phong tỏa. Nhưng câu hỏi là bên nào sẽ không chịu nổi trước?”.

Ông Royvaran nhận định: “Hiện tại, Mỹ đang phải chịu sức ép: giá xăng, lạm phát và chi phí sinh hoạt trong nước gia tăng. Tại Mỹ đang tồn tại sự bất mãn sâu sắc đối với cuộc chiến này và những hậu quả mà nó gây ra cho xã hội”.

Theo ông Royvaran, điều tương tự cũng đang xảy ra tại Iran. Tuy nhiên, ở Iran, người dân có những lý do mà họ cho là có thể chấp nhận được, đó là cuộc chiến này bị áp đặt lên Iran và Iran không còn lựa chọn nào khác ngoài việc tự bảo vệ mình.