Dân vận khéo - Khơi sức dân, dựng thế trận lòng dân ở Lào Cai Kỳ 2: Giữ hồn văn hóa, gắn kết con người để cùng nhau phát triển

Tay nắm tay mở rộng vòng Xòe 

Hơn 1 tháng nay, về buổi tối Quảng trường Golden Field (phường Nghĩa Lộ, Lào Cai) luôn sáng đèn, những bài hát được bật, 2.206 nghệ sĩ, diễn viên quần chúng đến từ phường Nghĩa Lộ, phường Trung Tâm, phường Cầu Thia và xã Liên Sơn có mặt. Họ tập trung về đây để tập màn đại Xòe, dự kiến biểu diễn vào đêm 16/10 trong Lễ khai mạc Lễ hội Văn hóa, Du lịch Mường Lò năm 2026 với chủ đề “Tinh hoa Xòe Thái - Sắc màu Tây Bắc”, cũng như để kỷ niệm 5 năm Nghệ thuật Xòe Thái được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

Màn đại Xòe được tổ chức thu hút đông đảo người dân tham gia

Để được UNESCO ghi danh, để Xòe “sống khỏe” giữa nhịp sống hiện đại hôm nay với nhiều người trẻ vẫn say mê học hát Khắp, Hăn Nê, thổi khèn bè và thực hành những điệu Xòe cổ. Không thể không nhắc đến sự say mê, tâm huyết, kiên trì của các nghệ nhân, những người đang từng ngày vận động, thuyết phục và truyền cảm hứng để thế hệ trẻ hiểu, yêu và tự nguyện tiếp nối văn hóa dân tộc.

Bằng cách “dân vận khéo”, các nghệ nhân Điêu Thị Xiêng, Hoàng Thị Văn đã gieo vào thế hệ trẻ ý thức gìn giữ văn hóa Thái. Để rồi, những gương mặt trẻ như Hà Khánh Đình, Lò Khánh Ngọc, Lò Thị Phương Thanh, Lò Thị Tường Vi đang trở thành những “hạt giống” của di sản.

Khi bàn tay hôm nay nắm lấy bàn tay ngày mai, ngọn lửa di sản sẽ còn được tiếp nối. Khi vòng Xòe vẫn mở, Mường Lò vẫn kể được câu chuyện của mình bằng tiếng trống, lời ca và sự gắn kết giữa người với người.

Xòe được đưa vào trường học để dạy

Giữ nghề cũng là giữ một phần ký ức và bản sắc văn hóa của cộng đồng. Tại thôn Tân Đồng 4 (xã Trấn Yên), phụ nữ dân tộc Dao đang đưa nghề thêu, may thổ cẩm từ phạm vi gia đình trở thành hoạt động cộng đồng, vừa bảo tồn văn hóa, vừa tạo sinh kế.

Câu lạc bộ “Phụ nữ dân tộc Dao bảo tồn và phát triển nghề truyền thống” có 36 thành viên, sinh hoạt 2 buổi mỗi tháng. Đây là nơi chị em trao truyền kỹ thuật dệt, thêu, phối màu, tạo hoa văn; người biết nhiều hướng dẫn người biết ít, người có kinh nghiệm truyền nghề cho thế hệ trẻ.

Không chỉ gìn giữ nghề, các thành viên còn từng bước phát triển sản phẩm để tạo thu nhập. Để đáp ứng nhu cầu thị trường, câu lạc bộ đang đa dạng hóa sản phẩm với túi xách, ví, đồ thổ cẩm, tranh thêu…, đồng thời đẩy mạnh quảng bá trên mạng xã hội và tìm đầu ra cho sản phẩm. Qua đó, hoa văn và kỹ thuật thêu truyền thống của người Dao có thêm cơ hội hiện diện trong đời sống hiện đại, gắn với quà tặng, sản phẩm lưu niệm và phát triển du lịch.

Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Trấn Yên không chỉ tiếp tục đồng hành, còn nỗ lực vận động phụ nữ trẻ tham gia học nghề, hỗ trợ quảng bá, kết nối tiêu thụ sản phẩm và hướng tới gắn nghề truyền thống với phát triển du lịch địa phương.

Từ những đường kim, mũi chỉ, phụ nữ Dao ở Tân Đồng 4 đang tạo nên sự kết nối giữa bảo tồn văn hóa và phát triển kinh tế. Khi nghề truyền thống gắn với sinh kế, những giá trị được trao truyền qua nhiều thế hệ không chỉ được gìn giữ mà còn có thêm sức sống, trở thành nguồn lực cho phát triển bền vững ở cơ sở.

Nghệ nhân dân gian Đặng Hồng Quân đang dạy các em nhỏ ở Khe Đát (xã Trấn Yên) học chữ Dao

Bên cạnh đó, nhiều mô hình “Dân vận khéo” trong lĩnh vực văn hóa – xã hội đang phát huy hiệu quả ở Lào Cai như: “Lưu giữ bản sắc văn hóa dân tộc – Câu lạc bộ Khèn Mông” ở Bắc Hà; Mô hình “Trường học du lịch” ở Púng Luông; Mô hình “Thêu thổ cẩm” ở Ngũ Chỉ Sơn;  Bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống ở Phình Hồ; Mô hình “Lời ca giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc Cao Lan” ở xã Yên Bình; Mô hình “Người truyền lửa cho thế hệ trẻ trong gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Dao” ở thôn Khe Đát, xã Trấn Yên…

Giữ “gia phong” dòng họ

Ở Mù Cang Chải, nhắc đến họ Khang ở Chế Cu Nha, mọi người đều biết và dành cho sự kính trọng và nể phục. Dòng họ có gần 80 hộ, hơn 350 người nhưng 100% hộ trong dòng họ không còn hộ nghèo, không có người vướng vào tệ nạn xã hội, không có người nghiện ma túy, không có ai vi phạm pháp luật. Để có được điều này là nhờ năm 2023, dòng họ đã xây dựng và triển khai mô hình “Dòng họ tự quản về an ninh trật tự xã hội”.

Ngay khi thành lập, dòng họ Khang đã xây dựng quy ước, hương ước. Thường xuyên tuyên truyền, vận động các thành viên trong họ chấp hành chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, giữ gìn đoàn kết, chủ động phòng ngừa và ngăn chặn các hành vi vi phạm pháp luật, tệ nạn xã hội.  Tích cực học tập, lao động, tu dưỡng đạo đức, văn hóa ứng xử…

Qua triển khai, mô hình đã phát huy tinh thần tự quản, tương trợ trong dòng họ, gắn giữ gìn an ninh trật tự với chăm lo giáo dục con cháu, phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường và xây dựng đời sống văn hóa.

Các diễn viên của Câu lạc bộ văn nghệ dân gian Cao Lan (thôn Loan Thượng, xã Yên Bình) đang biểu diễn

Theo ông Phạm Việt Cường, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Mù Cang Chải, mô hình “Dòng họ tự quản về an ninh trật tự xã hội” của dòng họ Khang hoạt động hiệu quả, phát huy tinh thần đoàn kết, trách nhiệm cộng đồng và góp phần giữ gìn an ninh trật tự, phòng chống tội phạm. “Đây là một trong 27 mô hình “Dân vận khéo” tiêu biểu được xã Mù Cang Chải duy trì, nhân rộng”, ông Cường cho biết thêm.

Ở Lào Cai, ngoài họ Khang ở Mù Cang Chải, còn có Dòng họ Lê ở xã Võ Lao; Dòng họ Giàng ở Si Ma Cai; Dòng họ Hảng thôn Tà Dông, xã Tú Lệ; Dòng họ Tẩn ở xã Bản Xèo; Dòng họ Vàng ở thôn Làng Kim, xã Bát Xát; Dòng họ Sùng ở xã Khao Mang… cũng xây dựng các mô hình “Dòng họ tự quản”, không chỉ gìn giữ truyền thống, giúp dòng họ gắn kết, cùng nhau phát triển kinh tế, giữ gìn an ninh trật tự địa phương, góp phần ngăn chặn và đấu tranh với các tệ nạn. Cũng như trở thành tấm gương tiêu biểu trong phong trào “Dân vận khéo”, tạo động lực cho các dòng họ khác noi theo.