Gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa Dao

Người dân thôn Phiêng Phàng (xã Thượng Minh) gìn giữ nghề thêu thổ cẩm truyền thống.

Văn hóa Dao được bồi đắp qua nhiều thế hệ, thể hiện trong tiếng nói, trang phục, phong tục, nghi lễ, dân ca và tri thức dân gian. Những làn điệu Páo Dung, hoa văn trên trang phục, kỹ thuật thêu, may truyền thống là những giá trị đặc trưng đang được cộng đồng gìn giữ, trao truyền.

Tại xã Phong Quang, Páo Dung tiếp tục được thực hành trong các buổi sinh hoạt cộng đồng, giao lưu văn hóa. Qua lời ca, người Dao gửi gắm tình cảm, cách ứng xử và quan niệm về cuộc sống. Duy trì Páo Dung vì thế vừa bảo tồn nghệ thuật dân gian, vừa gìn giữ đời sống tinh thần của cộng đồng.

Theo bà Triệu Thị Nguyên, xã Phong Quang, tham gia các hoạt động văn hóa giúp người dân, nhất là thế hệ trẻ, hiểu hơn về nguồn cội. Khi được học và thực hành, lớp trẻ sẽ có thêm ý thức giữ gìn bản sắc dân tộc.

Cùng với Páo Dung, nghề thêu là một phần quan trọng trong văn hóa Dao. Những hoa văn, màu sắc trên trang phục thể hiện sự khéo léo của người phụ nữ, đồng thời chứa đựng quan niệm thẩm mỹ và các giá trị được truyền lại qua nhiều thế hệ.

Tại xã Phủ Thông, Hợp tác xã Thiên An tổ chức các lớp truyền dạy nghề thêu, tạo điều kiện để người biết nghề hướng dẫn thế hệ trẻ. Từ lựa chọn màu chỉ, bố cục hoa văn đến từng đường kim, mũi chỉ, các kỹ thuật truyền thống được hướng dẫn cụ thể, giúp người học từng bước nắm vững nghề.

Bà Triệu Thị Giâm, xã Phủ Thông, cho rằng truyền dạy nghề thêu giúp hình thành lớp người kế cận. Người học không chỉ biết làm sản phẩm mà còn hiểu giá trị của hoa văn, kỹ thuật và trang phục dân tộc. Đây là cơ sở để nghề truyền thống tiếp tục được duy trì trong đời sống.

Thôn Phiêng Phàng (xã Thượng Minh) gắn du lịch với bảo tồn và phát triển văn hóa dân tộc.

Những hoạt động này tạo không gian để cộng đồng thực hành, trao truyền văn hóa. Để việc bảo tồn có sức sống lâu dài, các địa phương cũng chú trọng gắn nghề và tri thức truyền thống với nhu cầu sử dụng, tạo thêm sinh kế cho người dân.

Tại xã Thượng Minh, Hợp tác xã Yến Dương từng bước gắn phát triển sản phẩm địa phương với văn hóa bản địa. Thành lập năm 2018, Hợp tác xã hiện có 20 thành viên, liên kết với hơn 500 hộ dân để xây dựng vùng nguyên liệu khoảng 35ha trồng các loại cây như bí thơm, nếp Tài, mướp đắng rừng.

Bên cạnh sản phẩm nông nghiệp đặc trưng, Hợp tác xã chú trọng phát triển sản phẩm thủ công, trong đó có dệt thổ cẩm truyền thống của đồng bào Dao, Tày. Những sản phẩm vừa phục vụ nhu cầu sử dụng, vừa góp phần giới thiệu hoa văn, màu sắc và kỹ thuật truyền thống.

Bà Triệu Thị Tâm, thôn Phiêng Phàng, xã Thượng Minh, chia sẻ: Khi sản phẩm truyền thống có người sử dụng, nghề có thêm cơ hội được duy trì. Mỗi sản phẩm thổ cẩm chứa đựng công sức, sự khéo léo và những giá trị được truyền lại từ thế hệ trước; giữ nghề cũng là giữ bản sắc dân tộc.

Còn theo bà Ma Thị Ninh, Giám đốc Hợp tác xã Yến Dương, đưa văn hóa vào sản phẩm vừa quảng bá bản sắc địa phương, vừa giúp người dân có thêm thu nhập. 

Từ câu hát Páo Dung đến nghề thêu, thổ cẩm và tri thức về cây thuốc, văn hóa Dao đang được gìn giữ bằng những việc làm cụ thể. Gắn bảo tồn với phát triển sản phẩm, tạo sinh kế là hướng đi giúp người dân có thêm động lực trao truyền bản sắc, đồng thời góp phần phát triển kinh tế - xã hội địa phương.